دسته ها
چهارشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۱

پرورش گیاه جاتروفا و شرایط محیطی مورد نیاز رشد این گیاه

  • حکیمه فهیمی
  • ۴ بهمن ۱۴۰۱
  • ۰

جاتروفا یکی از گیاهان خاص مناطق گرمسیری است که می تواند با وضعیت های محیطی مختلف سازگار شود. در این مطلب به نحوه تکثیر و پرورش گیاه جاتروفا می پردازیم.

گیاه جاتروفا بیشتر در مصارف صنعتی به ویژه تهیه سوخت زیست محیطی مورد استفاده واقع می شود. این گیاه می تواند دوره های پر تنش هوای سرد و خشکی شدید را تحمل کند. برای اطلاع از نحوه تکثیر و پرورش گیاه جاتروفا پیشنهاد می شود ادامه این مطلب را مطالعه نمایید.

نحوه تکثیر و پرورش گیاه جاتروفا

گیاه جاتروفا که با اسامی یاتروفا، توبا و سامبو نیز شناخته می شود همانند گیاه دم الاغی و گل مرجان متعلق به خانواده فرفیون یا افوربیاسه بوده و فوق العاده سمی است. این گیاه بسیار انعطاف پذیر بوده و می تواند شرایط محیطی مختلف را تحمل و با آن سازگار شود. مکانیسم زنده ماندن جاتروفا سبب شده تا دوره های سخت سرما و خشکی های شدید با نور آفتاب کم را تحمل نماید.

جاتروفا یکی از گیاهان خاص نواحی گرمسیری به شمار می رود که برای نخستین بار بذر آن از مصر به ایران وارد تا در بندرعباس کشت شود. در حال حاضر این درختچه مراحل سازگاری با شرایط اقلیمی منطقه را سپری می کند. سرمایه گذاران بخش خصوص نیز قصد دارند تا نخستین واحد کشت و صنعت سوخت زیستی بیودیزل یا سوخت سبز را به کمک گیاه جاتروفا تاسیس نمایند.

به این ترتیب به تولید سوخت بیودیزل در کشور اقدام کنند. لازم به ذکر است بذر گیاه که اصل آن به برزیل متعلق است در هند و مصر کشت و توسعه پیدا کرده است. در ادامه بیشتر پیرامون تکثیر و پرورش گیاه جاتروفا صحبت می کنیم.

گیاهشناسی درختچه جاتروفا

گیاه جاتروفا درختچه ای کوتاه یا بوته ای بلند می باشد که در صورت مساعد بودن شرایط پرورش می تواند به ارتفاع ۶ متر هم برسد. طول عمر این گیاه ۵۰ سال تخمین زده شده و دارای برگ های بدون ریزش در شرایط تنش محیطی می باشد. برگ ها سبز به طول و پهنای ۶-۱۵ سانتی متر هستند. این گیاه معماری مختلفی دارد ممکن است یک گیاه با حداقل شاخه یا بدون شاخه باشد یا یک گیاهی که از قسمت پایین شاخه های زیادی دارد.

  •  بلیط کیش
  •  مبل و میز

شاخه های جاتروفا دارای شیرابه سفید رنگی هستند که در معرض هوا قهوه ای شده و به سختی پاک می شوند. سیستم ریشه ای در این درختچه به خوبی گسترش پیدا می کند و دارای ریشه های جانبی و عمودی در لایه های عمیق خاک است. جاتروفا دو پایه بوده و شکل میوه در انتهای شاخه ها به صورت خوشه های ۵-۲۰ تایی می باشد.

میوه جاتروفا حاوی سه دانه بوده که ممکن است ۴-۵ عدد هم بذر داشته باشد. دانه جاتروفا به لوبیای سیاه رنگی شبیه است که حدود ۱۸ میلی متر طول و ۱۲ میلی متر عرض دارد. این ابعاد دانه در گونه های مختلف ممکن است تفاوت داشته باشد. وزن هر دانه بین ۰.۵-۰.۸ گرم می باشد. ضمنا دانه این گیاه حاوی اجزای سمی بوده که خوراکی نیست. این دانه پوست سختی داشته و از آن روغن استخراج می شود.

جاتروفا به چه شرایط محیطی برای رشد نیاز دارد؟

گیاه جاتروفا برای رشد و پرورش به نور روشن و غیر مستقیم نیاز دارد. در طول فصل رشد این گیاه باید در دمای ۱۸-۲۲ درجه نگهداری شود. آبیاری جاتروفا نیز تدریجی و در بهار و تابستان صورت گیرد. باید برای آبیاری دوباره اطمینان ایجاد شود که ۲/۳ رطوبت خاک تخلیه شده و سپس آبیاری شود. در زمستان نیز باید مراقب بود که خاک خیلی خشک نشود.
در بهار تعویض گلدان صورت گرفته و بوته ها به گلدانی با قطر بزرگتر از گلدان قبلی منتقل گردند. برای تقویت گیاه نیز از اردیبهشت تا مهر هر دو هفته یک بار کود مایع استفاده شود.

تکثیر گیاه جاتروفا

تکثیر این گیاه توسط قلمه صورت می گیرد. به این صورت که قلمه از بخش انتهایی گیاه در خرداد یا تیرماه تهیه شده و ریشه دار می شود. بعد از تهیه قلمه باید در آب معمولی قرار گرفته تا شیره یا لاتکس آن خارج شده بعد قلمه را دو روز در هوای آزاد قرار داده تا خشک شود سپس در مخلوطی از پیت ماس و ماسه به نسبت مساوی مورد کشت قرار می دهند.

شایان ذکر است برخی تصور می کنند جاتروفا علف هرز است و به علت تکثیر سخت یک گونه تهاجمی محسوب می شود. دانه ها از میوه هایی که روی زمین در اطراف گیاه مادر افتاده به ندرت رویش پیدا کرده و توسعه می یابند. همانطور که اشاره شد میوه و دانه گیاه سمی بوده و خوراکی نیست.

حتی دانه های گیاه مورد استفاده حیوانات نیز نیست. این گیاه انعطاف پذیری بالایی داشته و با شرایط محیطی مختلف می تواند سازگاری یابد. جاتروفا مواد غذایی مورد نیاز خود را از برگ ها تامین کرده و در ساقه و ریشه ذخیره می کند. پس از زرد شدن برگ ها و ریزش آن ها ساقه سبز مانده و به فتوسنتز ادامه می دهد. در این شرایط گیاه به شکل خوابیده تا یکسال زنده می ماند.

همچنین در برخی گونه ها جاتروفا با نوعی قارچ همزیستی طبیعی داشته که سبب افزایش جذب مواد غذایی و آب از خاک می گردد. در ضمن جاتروفا در امریکای مرکزی، امریکای جنوبی و نواحی استوایی دیگر توسط دریانوردان از قرن شانزدهم به بعد توزیع یافت.

کاربرد گیاه جاتروفا

شواهد تاریخی نشان می دهند که این گیاه توسط هندی های بومی امریکای مرکزی یا جنوبی به صورت سنتی در داروهای گیاهی مورد استفاده واقع می شده است. دانه های گیاه جاتروفا به شکل اقتصادی در سال ۱۸۳۶ مورد پرورش قرار گرفت. این دانه ها به فرانسه و پرتقال صادر شد و از روغن آن ها برای روشنایی چراغ های شهری و صنعت صابون سازی استفاده شد.

این گیاه به علت سمی بودن و رشد سریع برای احشام مورد استفاده نداشته و برای پرچین استفاده می شود. به طوری که از آن به عنوان حصار زنده در اطراف مزارع کشاورزی به کار گرفته می شود یا به عنوان پوشش گیاهی برای پیشگیری از فرسایش خاک مورد استفاده دارد.

همچنین سالیان متمادی است که از پرورش دانه های روغنی گیاه جاتروفا برای تولید سوخت خودرو در برخی کشورها استفاده می شود. احتمالا شنیده باشید که سهم زیادی از سوخت خودرو ها در بعضی کشورها را روغن دانه های گیاهی مانند سویا، ذرت، آفتابگردان و … تشکیل می دهند. که البته این موضوع را سازمان جهانی غذا مورد انتقاد قرار داده است. چرا که این دانه ها مصرف خوراکی داشته و نباید در این صنعت به کار گرفته شوند.

به این ترتیب دانه های جاتروفا که سمی بوده و غیر خوراکی است می تواند به منظور تولید سوخت مورد استفاده قرار گیرد. این دانه ها روغن فراوانی تولید کرده و از همه مهمتر کشت گیاه در زمین های لم یزرع امکان پذیر است. یعنی در زمینی که برای کشت گونه های کشاورزی خوراکی مناسب نیست می توان جاتروفا را پرورش داد.

همانطور که اشاره شد عمر این گیاه حدود ۵۰ سال می باشد و می توان از تمام قسمت های آن استفاده کرد. ضمنا جاتروفا علاوه بر سوخت بیودیزل برای تولید سموم آفت کش طبیعی و کود گیاهی نیز کاربرد دارد. روغن حاصله از دانه های جاتروفا ۱۰ برابر بیشتر از ذرت و ۴ برابر بیشتر از دانه های سویا می باشد. همه این موارد جاتروفا را به سوخت زیستی مقرون به صرفه تبدیل می کند.

گزارش شد گیاهان غیر خوراکی برای تولید سوخت زیستی یک جایگزین مناسب سوخت های فسیلی سنتی محسوب می شوند. سرمایه گذاری در این زمینه در کشوهای خاص و کمتر توسعه یافته در حال رشد می باشد. باید اشاره کرد جاتروفا اگر بعد از سه سال به باردهی برسد ۶ تن بذر در هکتار تولید می کند. از این میزان حدود سه تن روغن حاصل می شود.

یعنی از هر دانه جاتروفا حدود ۵۰ درصد روغن خالص به دست آمده و بدون هیچ نوع عملیات فراوری و حتی ترکیبی خاصی به عنوان جایگزین مناسب برای موتورهای دیزلی، هواپیما و تانک می باشد. دانه های جاتروفا را می توان به سوخت زیستی موتورهای دیزلی تبدیل نمود و از آن در تولید برق و سوخت مورد نیاز برای پخت و پز در مناطق خشک که به سوخت های دیگر دسترسی کمتری دارند، استفاده کرد.

همچنین ریشه های گیاه برای جذب آب به اعماق خاک نفوذ کرده و در سطح زمین نیز گسترش یافته از این رو برای پیشگیری از فرسایش خاک به ویژه در مناطق بیابانی و خشک موثر هستند. این درختچه در نواحی استوایی و اراضی تخریب شده، بیابان و حاشیه آن مقاومت زیادی داشته و ساقه های سختی دارد. همچنین دامنه اکولوژیک آن وسیع است.

همانطور که اشاره شد می توان آن را در زمین های غیر قابل زراعی مورد کشت قرار داد بدون این که آفتی آن را تحت تاثیرر قرار دهد. ضمنا می توان با پساب نیز آن را مورد آبیاری قرار داد. نهال این گیاه در دو سال اول به آبیاری نیاز داشته و بعد از آن نیاز آبی گیاه خیلی کم می شود. برای چرای دام نیز ارجحیت ندارد. ضمنا اگر علاقمند هستید تا از انواع بیشتر بدانید روی لینک کلیک نمایید.

دمنوش گیاهی سریع‌ترین راه برای لاغری شکم و پهلو تا عید

‎ نوشیدن یک فنجان دمنوش و چای گیاهی در روز به شما کمک خواهد کرد تا وزن خود را به میزان دلخواهتون پایین بیاورید. دمنوش‌های گیاهی علاوه بر سم‌زدایی و فوایدی که برای بدن دارند، سریع‌ترین روش لاغری و چربی‌سوزی هم هستند و شما در مدت زمان کم، صاحب تناسب اندام شگفت‌انگیزی خواهید شد. برای شرکت در چالش ۱۲ کیلو لاغری با دمنوش گیاهی تا عید، همین الان میتونین مشاوره رایگان بگیرین.

منبع : آرگا


مطالب مرتبط
مطالب داغ
همچنین ببینید
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *