از بین بردن شوری خاک با ۹ روش امتحان پس داده!

به خاکی که میزان نمک آن فراتر از حد تحمل گیاه باشد خاک شور می گویند. این شوری ایجاد شده سبب افت محصول خواهد شد بنابراین نیاز است تا اقداماتی برای رفع این معضل صورت گیرد. در حال حاضر برای رفع مشکل شوری خاک روشهایی وجود دارد که در این مطلب به آن ها اشاره خواهد شد.

آشنایی با مهمترین روشهای از بین بردن شوری خاک

شور شدن خاک یکی از معضلات بسیار مهم در امر کشاورزی محسوب می شود که با ایجاد تاثیر منفی روی خاک، سبب افت محصولات کشاورزی می شود. به طور کلی خاکی که میزان نمک آن به حدی رسیده باشد که از آستانه تحمل گیاه بیشتر باشد و به نوعی برای گیاه مضر باشد را خاک شور می نامند. به بیان دیگر خاکی که هدایت الکتریکی عصاره اشباع در آن بیشتر از ۴ دسی زیمنس بر متر باشد خاک شور شده است. در خاک شور ریشه گیاه به سختی قادر به جذب آب مورد نیازش از خاک می شود و همچنین رشد گیاه به سبب کم آبی (حتی اگر خاک مرطوب باشد) کم شده و متوقف می شود.

در حقیقت در خاک شور یک لایه یا افق بسیار متراکم در زیر خاک ایجاد شده که مانع گردش آب و هوا به ریشه گیاه می شود و در ادامه جذب مواد غذایی از طریق ریشه کاهش می یابد. عوامل مختلفی مانند شرایط آب و هوایی، نوع گیاه، بافت خاک، کیفیت آب آبیاری و … بر شور شدن خاک تاثیر می گذارند. گیاهان نسبت به شوری خاک یا مقاومت می کنند(مقاوم به شوری) یا حساسیت زیادی نشان می دهند(حساس به شوری).  برای رفع شوری خاک ابتدا باید میزان شوری آب آبیاری و سپس میزان شوری خاک اندازه گیری شود. ضمنا با استفاده از هدایت الکتریکی، میزان شوری خاک را اندازه گیری می کنند. در ادامه با مهمترین روشهای از بین بردن شوری خاک همراه ما باشید.

فرایند شور شدن خاک

 با توجه به وضعیت آب و هوای کشور و وجود خشکسالی، خاکهای اکثر مناطق کشور حالتی قلیایی ،سدیمی و شور پیدا کرده اند و در ضمن افزودن کودهای مختلف حیوانی به زمین ها و مزارع نیز در شور شدن خاک بی تاثیر نخواهد بود. تجمع املاح در خاکها روی خواص فیزیکی و شیمایی رس و هوموس تاثیر زیادی می گذارند و ضمنا کمیت و کیفیت جامعه نباتی عالی و پست خاک را تعیین می کنند. با افزایش املاح سدیم، ذرات رس و هوموس خاک، انتشار یافته و لایه یا افقی بسیار متراکم در زیر خاک به وجود می آورند که از رسیدن آب و هوا به ریشه گیاه جلوگیری می کنند. همچنین این املاح، فشار اسمزی محلول خاک را بالا برده و در نتیجه با بهم خوردن تعادل یونی، قدرت جذب آب توسط گیاه کاهش می یابد و به تدریج با ادامه این روند خاک شور می شود. به طور کلی محصولات زراعی در خاکهای شور قلیایی کیفیت و کمیت پایینی دارند و گیاهان این مناطق در برابر آفات و بیماری ها مقاومت کمتری نیز دارند.

مهمترین روشهای از بین بردن شوری خاک

۱.آبشویی

۲.دوره آبیاری کوتاه

منظور از دوره آبیاری کوتاه این است که فاصله بین دو آبیاری زمین زراعی مدنظر را کمتر در نظر بگیرند و زود به زود آبیاری نمایند تا غلظت محلول در خاک زیاد نشود و به اصطلاح خاک شور اصلاح شود. در ضمن به زمان آبیاری خاکهای شوری به ویژه در فصل کاشت توجه ویژه داشته باشید. به خاطر حساس بودن زیاد جوانه ها به نمک، آبیاری پیش و بعد از کشت امری ضروری می باشد.

۳.استفاده از کودهای مخصوص

۴. آبیاری به روش نوین

اضافه کردن ژیپس موجب اصلاح خاکهای شور و قلیایی می شود. زیپس با تبدیل کربناتها و بی کربنات سدیم به سولفات موجب کاهش شوری خاک می شود که البته به چند تن در هکتار از این ماده نیاز است و باید خاک حالت مرطوبی داشته باشد تا ژیپس با آن مخلوط گردد.

۷. کاهش تبخیر از سطح خاک

یکی از راههای موثر در کاهش شوری خاک ، کاهش میزان تبخیر از سطح خاک می باشد. این موضوع نه تنها موجب حفظ رطوبت خاک می شود بلکه از انتقال نمک از لایه های زیرین خاک به ناحیه رشد ریشه جلوگیری می نماید. در ضمن در کشاورزی آبیاری باید متعادل باشد و از آبیاری بیش از حد اجتناب کنید مگر اینکه هدف شستشوی نمک های خاک باشد.

۸. کشت گیاهان مقاوم به شوری

می توانید در خاکهای شور و قلیایی به کشت گیاهان مقاوم به شوری مانند چغندر، ذرت خوشه ای، جو، یونجه، شبدر، پنبه و … اقدام کنید. ضمنا در خاکهای شور بهتر است در زمانی که گیاه در حالت خواب بوده یا آیش با استفاده از آبیاری سنگین نمکهای سطحی را از دسترس ریشه ها دور ساخت.

۹.استفاده از سیستم آبیاری مناسب

برای آبیاری سیستم های مختلفی تعریف شده است که هر یک به طریقی می تواند در کاهش شوری خاک موثر واقع گردد. به طور مثال در سیستم آبیاری کرتی می توان با تسطیح صحیح زمین از تشکیل پشته های نمک جلوگیری کرد.

منبع : آرگا