نوجوانی دوره ای حساس و پر از تغییرات جسمی، عاطفی و اجتماعی است و در این سال ها ممکن است رفتارهایی مانند عصبانیت، مخالفت، زودرنجی و پرخاشگری بیشتر دیده شود. پرخاشگری نوجوان همیشه به معنای لجبازی یا بی احترامی نیست و گاهی راهی برای نشان دادن فشار روانی، ناراحتی یا نیازهای برآورده نشده است. نحوه برخورد با نوجوان پرخاشگر در این شرایط اهمیت زیادی دارد، زیرا واکنش تند می تواند شدت خشم را بیشتر کند. در مقابل، برخورد آرام، قاطعانه و همراه با درک احساسات می تواند به نوجوان کمک کند تا بتواند رفتار خود را بهتر کنترل کند. در ادامه نحوه برخورد با نوجوان پرخاشگر را توضیح خواهیم داد.
نوجوان پرخاشگر را چگونه آرام کنیم؟ روش های درست برخورد
شناخت علت پرخاشگری و استفاده از روش های درست ارتباطی، یکی از مهم ترین قدم ها برای ایجاد آرامش در خانواده است.
حفظ آرامش هنگام عصبانیت نوجوان
اولین قدم در برخورد با پرخاشگری نوجوانان، حفظ آرامش والدین است و واکنش عصبی معمولا شرایط را دشوارتر می کند. وقتی نوجوان عصبانی است، بحث کردن و پاسخ دادن با صدای بلند می تواند خشم او را افزایش دهد. بهتر است والدین با صدایی آرام و کوتاه صحبت کنند و از وارد شدن به بحث طولانی خودداری کنند. در چنین لحظه ای هدف اصلی باید کاهش تنش باشد، نه ثابت کردن اینکه چه کسی درست می گوید. آرامش والدین به نوجوان پیام می دهد که می تواند بدون درگیری درباره مشکل خود صحبت کند. بعد از کاهش عصبانیت، می توان درباره علت رفتار و راه حل مناسب با او گفت و گو کرد.
شناخت علت اصلی پرخاشگری نوجوان
پرخاشگری معمولا تنها یک رفتار ظاهری است و احتمال دارد پشت آن یک مشکل یا احساس ناخوشایند وجود داشته باشد. فشار تحصیلی، مشکلات خانوادگی، اختلاف با دوستان، احساس تنهایی یا شکست می تواند زمینه خشم را ایجاد کند. برخی نوجوانان نیز به دلیل ناتوانی در بیان احساسات خود، ناراحتی شان را به شکل عصبانیت نشان می دهند. کمبود خواب، استفاده زیاد از فضای مجازی و فشارهای اجتماعی نیز می تواند تحریک پذیری نوجوان را بیشتر کند. به جای تمرکز فقط بر رفتار پرخاشگرانه، باید شرایطی را که قبل از آن اتفاق افتاده بررسی کرد. شناخت علت اصلی کمک می کند واکنش والدین به جای برخورد سطحی، متناسب با مشکل واقعی باشد.
گوش دادن بدون قضاوت
گوش دادن فعال یکی از مؤثرترین روش ها برای کاهش فاصله عاطفی میان والدین و نوجوان است. نوجوان باید احساس کند که می تواند درباره ناراحتی هایش صحبت کند بدون اینکه بلافاصله سرزنش یا تحقیر شود. هنگام صحبت کردن او، بهتر است والدین حرفش را قطع نکنند و سریعا راه حل ارائه ندهند. گاهی نوجوان بیش از هر چیز به این نیاز دارد که احساساتش شنیده و جدی گرفته شود. شنیدن حرف های او به معنای تأیید رفتار پرخاشگرانه یا قبول همه خواسته هایش نیست. می توان احساس او را پذیرفت و هم زمان درباره رفتار نادرستش حد و مرز مشخصی تعیین کرد.
جدا کردن احساس از رفتار
یکی از نکات مهم در تربیت نوجوان این است که احساسات او با رفتارهای نامناسبش یکسان در نظر گرفته نشود. نوجوان حق دارد عصبانی، ناراحت، ناامید یا دلخور باشد و نمی توان احساسات او را همیشه کنترل کرد. اما توهین کردن، تهدید کردن، شکستن وسایل یا آسیب زدن به دیگران رفتاری قابل قبول نیست. والدین باید به نوجوان نشان دهند که احساس خشم طبیعی است، اما نحوه ابراز آن باید کنترل شود. این روش باعث می شود نوجوان به جای سرکوب احساسات، شیوه سالم تری برای بیان آن ها یاد بگیرد. با گذشت زمان، این تفکیک به او کمک می کند مسئولیت رفتارهای خود را بهتر بپذیرد.
تعیین قوانین روشن و ثابت
نوجوان پرخاشگر بیشتر از هر چیز به مرزهای روشن و قابل پیش بینی نیاز دارد. قوانین خانه باید مشخص باشد و نوجوان باید بداند چه رفتارهایی قابل قبول و چه رفتارهایی غیر قابل قبول هستند. قوانین نباید فقط هنگام عصبانیت والدین مطرح شوند، بلکه بهتر است از قبل درباره آن ها توافق شود. برای مثال توهین، تهدید، خشونت فیزیکی و آسیب زدن به وسایل خانه نباید جزو رفتارهای پذیرفته شده باشند. اجرای قوانین نیز باید تا حد امکان ثابت باشد و والدین هر بار واکنش کاملا متفاوتی نشان ندهند. ثبات در قوانین به نوجوان کمک می کند بتواند رفتارهای خود را بهتر درک کند.
پرهیز از تحقیر و برچسب زدن
گفتن جملاتی مانند «تو همیشه عصبانی هستی» یا «تو یک نوجوان لجباز هستی» معمولا مشکل را حل نمی کند. برچسب زدن باعث می شود نوجوان احساس کند والدین او را نمی فهمند و فقط شخصیتش را مورد حمله قرار می دهند. برای مثال می توان گفت «بلند صحبت کردن و توهین کردن قابل قبول نیست» و نه اینکه «تو آدم بی ادبی هستی». این تفاوت کوچک در شیوه بیان می تواند تأثیر زیادی بر کیفیت ارتباط والدین و نوجوان داشته باشد. احترام در گفت و گو باید حتی هنگام اصلاح رفتار نوجوان نیز حفظ شود.
آموزش روش های کنترل خشم
نوجوان باید به تدریج یاد بگیرد که خشم خود را نشخیص دهد و قبل از رسیدن به نقطه انفجار آن را مدیریت کند. یکی از روش های ساده برای کنترل خشم، فاصله گرفتن کوتاه از موقعیت تنش زا و بازگشت پس از آرام شدن است. تنفس آهسته، نوشیدن آب، قدم زدن، گوش دادن به موسیقی یا نوشتن احساسات نیز می تواند به کاهش تنش کمک کند. نوجوان می تواند نشانه های اولیه خشم مانند افزایش ضربان قلب، بالا رفتن صدا یا تنش عضلانی را بشناسد. شناخت این نشانه ها فرصت بیشتری برای کنترل رفتار قبل از واکنش شدید ایجاد می کند. تمرین مداوم این روش ها باعث می شود کنترل خشم به مرور برای نوجوان آسان تر شود.
انتخاب زمان مناسب برای گفت و گو
صحبت درباره رفتار نوجوان در اوج عصبانیت معمولا نتیجه مطلوبی ندارد و ممکن است به مشاجره تبدیل شود. وقتی نوجوان آرام شده است، ذهن او آمادگی بیشتری برای شنیدن صحبت های والدین و فکر کردن درباره رفتار خود دارد. گفت و گو بهتر است در محیطی آرام و بدون حضور افراد دیگر انجام شود تا نوجوان احساس خجالت یا تهدید نکند. والدین می توانند ابتدا درباره اتفاقی که افتاده صحبت کنند و سپس نظر نوجوان را بشنوند. در این گفت و گو بهتر است از سخنرانی طولانی، تهدید و یادآوری اشتباهات گذشته خودداری شود. هدف باید پیدا کردن راهی برای مدیریت بهتر موقعیت های مشابه در آینده باشد.
تقویت رفتارهای مثبت نوجوان
توجه والدین نباید فقط زمانی باشد که نوجوان رفتار نامناسبی انجام می دهد. وقتی نوجوان در موقعیتی آرام صحبت می کند یا خشم خود را کنترل می کند، بهتر است این رفتار دیده و تشویق شود. تشویق لازم نیست همیشه مادی باشد و یک جمله مثبت و صادقانه نیز می تواند اثرگذار باشد. برای مثال می توان از تلاش نوجوان برای آرام ماندن یا گفت و گوی محترمانه قدردانی کرد. این کار به نوجوان نشان می دهد رفتار مناسب نیز مورد توجه قرار می گیرد. تقویت رفتارهای مثبت می تواند به تدریج جایگزین شدن واکنش های سالم تر را آسان تر کند و باعث مدیریت هیجان در نوجوانان شود.
ایجاد رابطه عاطفی امن با نوجوان
رابطه عاطفی مناسب میان والدین و نوجوان می تواند زمینه بسیاری از رفتارهای پرتنش را کاهش دهد. نوجوان باید احساس کند ارزش و جایگاه او در خانواده فقط به نمره، موفقیت یا اطاعت از والدین وابسته نیست. گفت و گوهای روزمره، انجام فعالیت مشترک و توجه به علایق نوجوان به تقویت این رابطه کمک می کند. والدین بهتر است فقط هنگام بروز مشکل سراغ نوجوان نروند و در زمان های آرام نیز با او ارتباط داشته باشند. اعتماد زمانی شکل می گیرد که نوجوان بارها تجربه کند حرف هایش شنیده می شود و احساساتش نادیده گرفته نمی شود. رابطه امن می تواند احتمال پنهان کردن مشکلات و واکنش های شدید را کاهش دهد.
دادن استقلال متناسب با سن
یکی از نیازهای مهم دوران نوجوانی، تجربه استقلال و داشتن احساس کنترل بر بخشی از زندگی است. کنترل بیش از حد می تواند باعث مقاومت، لجبازی و افزایش تعارض میان نوجوان و والدین شود. بهتر است والدین در موضوعات مناسب، امکان انتخاب و تصمیم گیری را به نوجوان بدهند. انتخاب لباس، برنامه مطالعه، برخی فعالیت های روزانه یا نحوه گذراندن اوقات فراغت می تواند نمونه ای از این استقلال باشد. البته استقلال باید در کنار قوانین مشخص و متناسب با سن نوجوان قرار داشته باشد. دادن مسئولیت مناسب می تواند احساس توانمندی و مسئولیت پذیری نوجوان را نیز افزایش دهد.
پرهیز از مقایسه کردن نوجوان
مقایسه نوجوان با خواهر، برادر، دوستان یا همکلاسی ها معمولا باعث ایجاد احساس ناکافی بودن می شود. جملاتی مانند «ببین فلانی چقدر آرام است» ممکن است نوجوان را بیشتر عصبانی و از خانواده دور کند. هر نوجوان ویژگی های شخصیتی، توانایی ها و شرایط متفاوتی دارد و مقایسه نمی تواند معیار مناسبی برای اصلاح رفتار باشد. بهتر است پیشرفت نوجوان با رفتار و عملکرد قبلی خودش مقایسه شود. توجه به نقاط قوت او نیز می تواند اعتماد به نفس بیشتری برای تغییر رفتار ایجاد کند. وقتی نوجوان احساس ارزشمندی داشته باشد، معمولا پذیرش توصیه های تربیتی نیز آسان تر می شود.
مدیریت استفاده از گوشی و فضای مجازی
استفاده نامناسب یا طولانی از گوشی می تواند در برخی نوجوانان با کاهش خواب، تحریک پذیری و افزایش تنش همراه شود. بهتر است قوانین مربوط به گوشی از قبل مشخص باشند و فقط هنگام عصبانیت والدین اعمال نشوند. زمان خواب، زمان مطالعه و زمان استفاده از گوشی باید تا حد امکان نظم مشخصی داشته باشد. والدین نیز بهتر است در اجرای قوانین الگوی مناسبی برای نوجوان باشند و خودشان دائما درگیر گوشی نباشند. گفت و گو درباره محتوای فضای مجازی نیز بهتر است به شکل کنترل و بازجویی دائمی انجام نشود. هدف از مدیریت فضای مجازی باید ایجاد تعادل و حفظ سلامت رابطه خانوادگی باشد.
توجه به خواب و برنامه روزانه
کمبود خواب و بی خوابی در نوجوانان می تواند خستگی و تحریک پذیری را بیشتر کند و کنترل احساسات را دشوارتر سازد. داشتن ساعت خواب و بیداری منظم، به خصوص در روزهای مدرسه، برای تنظیم برنامه روزانه اهمیت دارد. مصرف زیاد نوشیدنی های حاوی کافئین در ساعات پایانی روز نیز می تواند باعث ایجاد اختلال خواب نوجوانان شود. فعالیت بدنی منظم می تواند به تخلیه انرژی و کاهش تنش های روزانه کمک کند. برنامه روزانه متعادل باید زمان کافی برای استراحت، درس، سرگرمی، ارتباط خانوادگی و فعالیت بدنی داشته باشد. اصلاح این عوامل به تنهایی درمان پرخاشگری نیست، اما می تواند به کنترل هیجانات کمک کند.
منبع : آرگا
