مراقبت از سالمند پس از سکته مغزی در منزل چگونه انجام می‌شود؟

مراقبت از سالمند پس از سکته مغزی در منزل یعنی خانه، برنامه روزانه و شیوه کمک به سالمند طوری تنظیم شود که او هم ایمن بماند، هم تا حد ممکن استقلالش را حفظ کند و هم روند توانبخشی‌اش متوقف نشود. این مراقبت فقط به دادن دارو یا کمک در راه رفتن خلاصه نمی‌شود؛ بلکه شامل پیشگیری از زمین خوردن، کمک درست هنگام غذا خوردن، مراقبت از شانه و دست ضعیف، ارتباط آرام و قابل فهم، رعایت توصیه پزشک و همراهی با برنامه فیزیوتراپی یا کاردرمانی است. به همین دلیل، بسیاری از خانواده‌ها مخصوصاً در شهرهای بزرگ، از خدمات پرستار در منزل تهران کمک می‌گیرند تا سالمند بعد از ترخیص از بیمارستان با مراقبت منظم‌تری دوران نقاهت را طی کند.

آیا خانه بهترین محل مراقبت از سالمند پس از سکته است؟

هدف بسیاری از بیماران پس از سکته این است که به خانه برگردند و تا حد امکان به زندگی قبلی نزدیک شوند. اما بازگشت به منزل باید با نظر پزشک و تیم درمان انجام شود. خانواده باید چند سؤال مهم را بررسی کند: آیا سالمند می‌تواند بخشی از کارهای شخصی مثل غذا خوردن، نشستن، حمام رفتن یا لباس پوشیدن را انجام دهد؟  اگر پاسخ این سؤال‌ها تا حدی مثبت باشد، مراقبت در منزل می‌تواند انتخاب مناسبی باشد؛ البته به شرطی که خانه برای وضعیت جدید سالمند آماده شود.

آماده‌سازی خانه؛ اولین قدم مراقبت ایمن

بعد از سکته، سالمند ممکن است تعادل ضعیف‌تری داشته باشد، یک سمت بدنش را کمتر حس کند یا هنگام راه رفتن زودتر خسته شود. بنابراین خانه‌ای که قبلاً امن به نظر می‌رسید، ممکن است حالا برای او خطرناک باشد. جمع کردن فرش‌های سبک و لغزنده، خلوت کردن مسیر رفت‌وآمد، نصب دستگیره در سرویس بهداشتی، استفاده از کفش یا دمپایی ضدلغزش، تنظیم ارتفاع تخت و قرار دادن وسایل ضروری در دسترس، از تغییرات ساده اما مهم هستند. در حمام و سرویس بهداشتی باید بیشتر دقت کرد؛ چون خطر سر خوردن در این فضاها زیاد است.

برنامه روزانه؛ سالمند نباید تمام روز در تخت بماند

یکی از اشتباهات رایج خانواده‌ها این است که از ترس خستگی یا آسیب، سالمند را بیشتر روز در تخت نگه می‌دارند. در حالی که ماندن طولانی‌مدت در تخت می‌تواند ضعف بدن، خشکی عضلات، زخم بستر و وابستگی بیشتر ایجاد کند. البته استراحت لازم است، اما باید کوتاه و کنترل‌شده باشد.

بهتر است سالمند تا حد توان در ساعت مشخصی بیدار شود، صورت و دهانش شسته شود، لباس روزانه بپوشد و وعده‌های غذایی را در کنار خانواده یا در فضای معمول خانه میل کند. این کار هم از نظر جسمی مفید است و هم به روحیه سالمند کمک می‌کند. داشتن یک برنامه ثابت برای غذا، دارو، تمرین، استراحت، سرویس بهداشتی و خواب شبانه باعث می‌شود سالمند کمتر دچار سردرگمی شود.

مراقبت از حرکت، جابه‌جایی و پیشگیری از زمین خوردن

بعد از سکته ممکن است یک سمت بدن سالمند ضعیف، بی‌حس یا سفت شود. هنگام کمک به او نباید دست یا بازوی ضعیف را کشید، چون این کار می‌تواند باعث درد شانه، آسیب مفصل یا بدتر شدن خشکی عضلات شود. کمک به بلند شدن، نشستن، جابه‌جایی از تخت به صندلی و راه رفتن باید با آرامش، توضیح قبلی و در صورت امکان طبق آموزش فیزیوتراپ انجام شود. مراقب نباید همه چیز را به‌جای او انجام دهد، چون تمرین‌های روزمره مثل نشستن، بلند شدن، گرفتن قاشق، شانه کردن مو یا پوشیدن لباس، بخشی از روند توانبخشی هستند.

تغذیه و بلع؛ خطر پنهانی که نباید نادیده گرفت

برخی سالمندان پس از سکته در بلع غذا یا نوشیدنی مشکل پیدا می‌کنند. سرفه کردن هنگام غذا خوردن، گیر کردن غذا، خفگی، آبریزش از دهان، طولانی شدن زمان غذا خوردن یا صدای خِرخِر بعد از نوشیدن می‌تواند نشانه اختلال بلع باشد. در این شرایط باید پزشک یا گفتاردرمانگر وضعیت سالمند را بررسی کند.

برای غذا دادن، سالمند باید صاف بنشیند، سرش کمی رو به جلو باشد و پاهایش تکیه‌گاه داشته باشد. لقمه‌ها باید کوچک باشند و سالمند با عجله غذا نخورد. اگر یک سمت دهان ضعیف‌تر است، غذا معمولاً باید با راهنمایی متخصص و با احتیاط در سمت قوی‌تر دهان قرار گیرد. بعد از غذا هم بهتر است سالمند حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در وضعیت نشسته بماند. مراقبت از دهان و دندان نیز بسیار مهم است.

ارتباط با سالمند؛ آرام، کوتاه و قابل فهم

سکته ممکن است روی حرف زدن، فهمیدن حرف دیگران، پیدا کردن کلمات یا حتی خواندن و نوشتن اثر بگذارد. خانواده نباید تصور کند سالمند لجبازی می‌کند یا عمداً جواب نمی‌دهد. بهتر است هنگام صحبت، روبه‌روی او قرار بگیرید، تماس چشمی داشته باشید، آهسته و واضح حرف بزنید و از جمله‌های کوتاه استفاده کنید.

اگر سالمند نمی‌تواند خوب صحبت کند، سؤال‌هایی بپرسید که با «بله» یا «نه» پاسخ داده شوند. استفاده از اشاره، تصویر، دفترچه کلمات ساده یا تابلوهای تصویری هم می‌تواند کمک‌کننده باشد. صدای تلویزیون، شلوغی خانه و حرف زدن چند نفر هم‌زمان، ارتباط را برای سالمند سخت‌تر می‌کند.

تغییرات خلق‌وخو و رفتار بعد از سکته

بعضی سالمندان بعد از سکته دچار گریه‌های ناگهانی، بی‌حوصلگی، تحریک‌پذیری، افسردگی، فراموشی یا رفتارهای غیرمعمول می‌شوند. این تغییرات همیشه به معنی بدخلقی یا ناسپاسی نیست؛ گاهی نتیجه آسیب مغزی، ترس، ناتوانی یا احساس از دست دادن استقلال است.

در چنین شرایطی باید برنامه روزانه ثابت باشد، قوانین خانه با آرامش توضیح داده شود و خانواده رفتارهای خوب سالمند را تشویق کند. اگر سالمند گیج است، وجود ساعت، تقویم و یادآوری روز و تاریخ می‌تواند مفید باشد. اگر علائم افسردگی، بی‌خوابی شدید، بی‌اشتهایی، پرخاشگری یا بی‌تفاوتی طولانی‌مدت دیده شد، باید با پزشک، روانشناس یا کاردرمانگر مشورت شود.

مراقبت از پوست، شانه و اندام ضعیف

یکی از مشکلات رایج بعد از سکته، درد شانه و دست در سمت ضعیف بدن است. کشیدن بازو، آویزان ماندن دست، نشستن اشتباه یا خوابیدن روی شانه ضعیف می‌تواند این مشکل را بدتر کند. هنگام نشستن، ساعد و دست ضعیف باید روی میز، دسته صندلی یا تکیه‌گاه مناسب قرار بگیرد و شانه نباید آویزان بماند.

برای سالمندی که حرکت کمی دارد، تغییر وضعیت بدن اهمیت زیادی دارد. اگر فرد قادر به حرکت نیست، باید طبق توصیه درمانگر و مراقب حرفه‌ای، وضعیت خوابیدن او تغییر کند تا احتمال زخم بستر، خشکی مفاصل و درد کمتر شود. قرمزی پوست، تاول، زخم، تورم دست یا درد شانه نباید نادیده گرفته شود.

نقش پرستار در منزل در مراقبت بعد از سکته

مراقبت از سالمند سکته‌کرده برای خانواده می‌تواند سنگین و گاهی فرساینده باشد. پرستار یا مراقب آموزش‌دیده می‌تواند در کارهایی مثل کنترل داروها، کمک به جابه‌جایی ایمن، مراقبت از تغذیه، توجه به علائم هشداردهنده، همراهی در تمرین‌های ساده روزانه، رسیدگی به بهداشت فردی و گزارش تغییرات حال سالمند به خانواده نقش مهمی داشته باشد.

البته پرستار جای پزشک، فیزیوتراپ یا گفتاردرمانگر را نمی‌گیرد؛ بلکه مراقبت روزانه را منظم‌تر و ایمن‌تر می‌کند. خانواده‌ها باید هنگام انتخاب پرستار سالمند، به تجربه مراقبت از بیمار سکته مغزی، توانایی جابه‌جایی ایمن، صبر در ارتباط، آشنایی با علائم خطر و مسئولیت‌پذیری توجه کنند.

چه زمانی باید سریع‌تر از پزشک کمک گرفت؟

اگر سالمند دچار سرفه یا خفگی مکرر هنگام غذا خوردن، تب، خواب‌آلودگی غیرعادی، درد شدید شانه، افتادن از تخت یا صندلی، زخم پوستی، کاهش هوشیاری، تشدید ضعف، گیجی جدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا علائم عفونت ادراری شد، خانواده نباید منتظر بماند. در این موارد تماس با پزشک یا مراجعه به مرکز درمانی ضروری است.

منبع : آرگا