برج گری کوه یکی از بناهای تاریخی و نظامی در جنوب ایران است که هم نشانگر شیوه معماری نظامی دوره صفویه است و هم نشان دهنده اهمیت راه های ارتباطی و تدابیر دفاعی در جنوب کشور است.
برج تاریخی گری کوه بستک: نماد معماری نظامی و بومی کشور
بیش از یک قرن از عمر برج گری کوه، این اثر ارزشمند معماری نظامی جنوب کشور می گذرد و همچنان شکوه گذشته خود را به نمایش می گذارد. این برج در فاصله 40 کیلومتری غرب شهر بستک و در ناحیه ای کوهستانی قرار دارد.
بستک در شمال غربی استان هرمزگان در ارتفاع 400 متری سطح دریا قرار دارد و به خاطر موقعیت جغرافیایی خاصش در مسیر ارتباطی بنادر جنوبی با نواحی مرکزی ایران همیشه یکی از نقاط تاثیرگذار بوده است.
قلعه گری کوه در این شهر، نشانگر شیوه معماری نظامی دوره صفویه است. در ادامه با این اثر تاریخی بیشتر آشنا می شوید. همچنین می توانید برای آشنایی با برج طغرل و برج خلعت پوشان سری هم به این مقالات بزنید.
سال ساخت قلعه گری کوه
با توجه به کتیبه ای که روی دیوار طبقه دوم قلعه گری کوه دیده می شود، سال 1329 هجری قمری روی آن حک شده و اگر این تاریخ به زمان ساخت بنا متعلق باشد، قدمت قلعه به بیش از 110 سال می رسد و آن را جزو آثار اواخر دوره قاجار نشان می دهد.
با این وجود برخی شواهد معماری و موقعیت استراتژیک برج در مسیر کاروانی بندرلنگه / لار احتمال تعلق سازه را به دوره صفویه مرتبط می کند. دوره ای که ساخت برج و کاروانسراهای نظامی در مسیرهای تجاری جنوب کشور پررونق بود.
آشنایی با معماری قلعه گری کوه
قلعه گری کوه در سال 1381 با شماره 6111 در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است. این اثر تاریخی بنایی سه طبقه با ارتفاع حدودا 9 متر است که نقشه ای مستطیل شکل دارد و از سنگ های قلوه و ملات ساروج ساخته شده است.
جهت گیری بنا شرقی/ غربی است و دیوارهای ضخیم آن در طبقه پایین حدود 80 سانتی متر ضخامت دارند. می توان گفت نشانه ای از عملکرد دفاعی و استحکام بی نظیر سازه در مقابل تهدیدات احتمالی است.
طبقه همکف و میانی با سقف هایی از چوب محلی و شاخ و برگ درختان همراه است و طبقه سوم به شکل پشت بامی با دیوارهای بلند و فاقد سقف بنا شده تا امکان دیده بانی فرام گردد. دسترسی بین طبقات توسط نردبان چوبی در گوشه جنوب شرقی امکان پذیر بوده است. قابل ذکر است در چهار نمای برج، فرورفتگی های مستطیل مانندی به شکل تیرکش در دو ردیف قرار دارد که تعدادشان 36 عدد است.
در قسمت بالایی هم عناصر هرمی شکل و کنگره های جناغی مشاهده می شود که کارکرد تدافعی داشته و احتمالا جهت مراقبت و دفاع از برج در برابر مهاجمان استفاده می شده اند.
کارکرد قلعه گری کوه
در منابع گفته شده که این برج نمونه شاخصی از معماری نظامی جنوب کشور است. وجود تیرکش ها، کنگره ها و موقعیت دید وسیع بر دشت های اطراف، نشانگر این است که بنا کارکرد حفاظتی و نظامی داشته و احتمالا جهت دیده بانی مسیرهای ارتباطی و حفاظت از کاروان ها استفاده می شده است.
قلعه گری کوه نه تنها یادمانی از تاریخ پرتحرک هرمزگان در مسیرهای تجاری گذشته است بلکه نماد دانش معماری بومی و مهارت مردمان در سازگاری با اقلیم خشک و گرم منطقه هم به حساب می آید.
منبع : آرگا
