گره زبان یا آنکیلوگلیوس یکی از شایع ترین ناهنجاری های مادرزادی دهان است که مستقیما بر عملکرد هیوموتیک زبان اثر می گذارد و اغلب توسط والدین و حتی برخی پزشکان عمومی نادیده گرفته می شود. این وضعیت زمانی رخ می دهد که فیبروم کوتاه و ضخیمی به نام فریمولوم، سطح زیرین زبان را به کف دهان متصل می کند و مانع از حرکت آزادانه، بالا بردن و بیرون آوردن طبیعی زبان می شود. اگر چه بسیاری تصور می کنند این مشکل تنها بر شیردهی نوزادان تأثیر می گذارد، اما شواهد علمی جدید نشان می دهد که گره زبان نوزاد می تواند عوارض بلند مدتی جدی بر تکلم، جویدن، وضعیت دندان ها، تنفس دهانی و حتی سلامت روان مادران شیرده داشته باشد. در ادامه این مطلب همه چیز را درباره گره زبان نوزاد توضیح خواهیم داد.
گره زبان نوزاد چیست؟
آنکیلوگلیوس یا زبان گره نوزاد یک نقص مادرزادی ساختاری است که در فریمولوم زیر زبانی کوتاه تر از حد نرمال بوده و به سمت نوک زبان کشیده می شود. فریمولوم طبیعی معمولا در مرکز زیر زبان قرار دارد و اجازه می دهد نوک زبان به راحتی به لب بالا نزدیک شود. در گره زبان، اتصال فریمولوم ممکن است به نزدیکی نوک زبان باشد یا حتی به شکاف بین دو نیمکره زبان بچسبد. این اتصال سفت باعث می شود زبان نتواند به درستی خم شود یا حرکات جانبی کافی انجام دهد. شدت این اختلال می تواند از خفیف (فقط کمی محدودیت حرکتی) تا شدید (عدم توانایی در بیرون آوردن زبان) متغیر باشد. تشخیص دقیق این عارضه نیازمند ارزیابی بالینی است و نباید صرفا براساس ظاهر فریمولوم قضاوت کرد.
علائم بالینی آنکیلوگلیوس در نوزادان و چالش های شیردهی
شیردهی دشوار اولین نشانه اصلی است که مادران با گره زبان در نوزاد مواجه می شوند. از مهم ترین نشانه های گره زبانی می توان گفت که نوزاد قادر نیست دهانش را به اندازه کافی باز کند یا زبان را روی لثه پایین قرار دهد. این امر منجر به لق شدن پستان و ایجاد درد شدید برای مادر در هنگام شیردهی می شود. نوزادان اغلب صداهای کلیک واضحی هنگام مکیدن تولید می کنند که نشانه عدم مهره بندی درست است. خستگی نوزاد پس از هر وعده غذایی و وزن گیری نامناسب از دیگر علائم شایع این اختلال است. اگر نوزاد نتواند هوا را از دهان خارج کند، ممکن است دچار نفخ شدید و کولیک گردد.
علائم شنیداری و بصری آنکیلوگلیوس در کودکان بزرگتر
کودکان دارای گره زبان ممکن است در بلعیدن غذاهای جامد مانند گوشت یا نان مشکل داشته باشند. جویدن غذا به دلیل عدم توانایی در جا به جایی تکه های غذا در دهان با دشواری همراه است. مشکلات گفتاری شامل ناتوانی در تلفظ حروف صامت مانند «ت»، «د»، «ن» و «ل» وجود دارد. کودک ممکن است برای تولید برخی صداها مجبور به حرکت دادن فک یا سر خود شود. بیرون آوردن زبان هنگام صحبت کردن یا خوردن بستنی یک علامت بارز و مشخص است. همچنین ممکن است کودک در بازی با سازهای بادی مانند فلوت یا کلارینت دچار مشکل شود.
ارتباط گره زبان در نوزادان با سندرم آپنه خواب و وضعیت بدن
گره زبان می تواند مانع از قرارگیری صحیح زبان در سقف دهان هنگام خواب شود. این موضوع باعث بسته شدن راه هوایی پشتی و ایجاد آپنه انسدادی خواب در نوزدان می شود. نوزادان مبتلا ممکن است با دهان باز بخوابند و شروع به خروپف کنند که این موضوع نشانه خطرناکی است. وضعیت نامناسب زبان می تواند باعث انحراف ستون فقرات گردنی و مشکلات اسکلتی شود. همچنین ممکن است کمبود اکسیژن شبانه بر رشد مغزی و حرکت نوزاد اثر منفی بگذارد. اصلاح گره زبان تواند می تواند الگوی تنفسی را بهبود داده و کیفیت خواب را به طور چشمگیری افزایش دهد.
عوارض عدم درمان گره زبانی
اگر گره زبانی درمان نشود می تواند باعث بروز مشکلات زیر شود:
- مشکلات مزمن شیردهی: شیردهی به نوزاد که دچار گره زبانی است فرآیند بسیار دشواری است. این مشکل می تواند باعث کم آبی، سوء تغذیه و عدم رشد مناسب شود. زیرا نوزاد قادر به ایجاد مکش مؤثر برای دریافت شیر نیست و پروسه تغذیه به طور کامل صورت نمی گیرد.
- مشکلات دندان: گره زبان نوزاد می تواند پیامدهای طولانی مدت بر سلامت دهان و دندان ایجاد کند و عدم حرکت صحیح زبان می تواند باعث ایجاد فضای خالی بین دندان های جلویی بالا و پایین شود. این وضعیت منجر به فاصله انداختن دندان ها در ناحیه مرکزی لبخند می گردد.
- بیماری های لثه: فشار نامتعادل زبان بر لثه ها می تواند باعث عقب نشینی لثه و حساسیت دندان ها شود. بنابراین خطر خونریزی لثه و پوسیدگی دندان در سطوح داخلی دندان های جلو به دلیل تجمع پلاک افزایش می یابد. تنفس دهانی مزمن ناشی از انسداد راه هوایی، شکل گیری غیرطبیعی سقف دهانی را تشدید می کند. به همین دلیل ممکن است جراحی لثه انجام شود.
درمان گره زبانی در نوزادان
درمان گره زبانی با توجه به وضعیت نوزاد می تواند شامل جراحی های ساده مانند برش فرنوم یا روش های پیچیده تر مثل فرنتوپلاستی باشد. معمولا این درمان ها باعث بهبود قابل توجه در حرکت زبان، بهبود تغذیه و گفتار خواهند شد. علاوه بر این، در بسیاری از موارد بعد از درمان جراحی، ممکن است نیاز به درمان های گفتار درمانی وجود داشته باشد تا شخص بتواند تلفظ واضح و صحیح را به طور مجدد بیاموزد و مشکلات ارتباطی رفع شود. گره زبانی یک نوع وضعیتی است که باید به آن توجه شود و اگر درست و به موقع تشخیص داده نشود، ممکن است مشکلات متعددی در زندگی بزرگسالی نوزاد به همراه داشته باشد. این مشکلات نه فقط تأثیرات فیزیکی دارند، بلکه می توانند مشکلات اجتماعی و روانی ایجاد کنند. درمان به موقع و مناسب موجب بهبود کیفیت زندگی نوزاد شده و از بروز عوارض بلند مدت جلوگیری می کند.
بهترین زمان برای درمان گره زبانی در دوره نوزادی، به خصوص در چند هفته یا ماه اول بعد از تولد است. به خصوص اگر مشکلات شیردهی در فرد مشاهده شود. مداخله زودهنگام تأثیر چندانی بر تغذیه و مشکلات گفتاری ندارد و می تواند تا حد قابل توجهی از چالش های اجتماعی و روانی مربوطه پیشگیری کند. با این حال اگر نشانه ها در دوران کودکی، نوجوانی یا بزرگسالی ادامه داشته باشد، هیچ گاه برای آغاز درمان دیر نیست. درمان به موقع گره زبانی در هر سنی می تواند روند بهبودی را تسریع بخشد. انتخاب روش درمانی مناسب باید بر اساس شرایط بالینی نوزاد توسط پزشک انجام شود. با درمان صحیح، نوزاد می تواند به زندگی طبیعی، سالم و بدون محدودیت های گفتاری یا تغذیه ای برسد.
مراقبت های پس از عمل و پیشگیری از عود مجدد
بعد از عمل باید مراقبت های پس از عمل جدی گرفته شود، مهم ترین این اقدامات شامل:
- انجام تمرینات کششی زبان به صورت روزانه برای چند هفته پس از جراحی الزامی است. این تمرینات از تشکیل بافت اسکار سفت و اتصال مجدد فریمولوم جلوگیری می کند.
- استفاده از ژل های تسکین دهنده و مسکن های تجویز شده برای کنترل درد اولیه ضروری است.
- رعایت بهداشت دهان و شست و شو با آب نمک رقیق به التیام زخم کمک فراوانی می کند.
- مراجعه منظم به گفتاردرمانگر برای اصلاح الگوهای حرکتی غلط اکتسابی ضروری است.
در صورت ابتلای نوزاد به گره زبانی چه باید کرد؟
اگر تصور می کنید که نوزاد به دلیل گره زبانی نمی تواند شیر مادر بخورد، باید با پزشک مشورت کنید. دلایل زیادی می توانند باعث بروز این مشکل شوند. پزشک معالج شرح حال دقیق می گیرد و برای تشخیص بهتر، به دقت نوزاد را معاینه می کند. ممکن است لازم باشد تا با کارشناس شیردهی مشاوره داشته باشید تا شما را برای درمان راهنمایی کند. به همین دلیل توصیه می شود برای بررسی بیشتر و درمان به پزشک یا متخصص گفتار درمانی مراجعه کنید.
منبع : آرگا
