به نظر شما چگونه می توان به کودکان درباره احساسات و شیوه کنترل صحیح آن آموزش داد؟ درگیر شدن با احساسات فرایند پیچیده ای می باشد به ویژه برای فرزند خردسالی که درک درستی ندارد. در این مطلب به آموزش کنترل احساسات کودکان می پردازیم.
آموزش کنترل احساسات کودکان
کودکان پس از گذر از سه سالگی و نزدیک به چهار سالگی به تدریج باید بیاموزند که چگونه احساسات شان را کنترل نمایند. اما کار ساده ای نیست. کنترل احساسات در کودکان مهارتی است که به تمرین نیاز دارد. هنگامی که یک بزرگسال به سختی قادر به مدیریت خو است. چگونه می توان به کودکان کنترل احساسات را آموزش داد.
سر و کله زدن با احساسات پروسه پیچیده ای است. به ویژه برای کودک ۴ ساله ای که درک درستی ندارد. او از این که اجازه ندارد یک کلوچه بیشتر بخورد یا این که چرا باید زمین بازی را سریع ترک کند، ناراحت می شود. در این مطلب در مورد شیوه آموزش کنترل احساسات به کودکان صحبت می کنیم که می تواند بر کنترل موثر و سالم احساسات آن ها تاثیر گذار باشد.
پیش گفتار
همانطور که اشاره شد آموزش احساسات به کودکان کار سختی است زیرا احساس اساسا مفهومی کاملا انتزاعی می باشد. توصیف حس غمگین بودن، هیجان زدگی یا ترسیدن دشوار است. از آنجا که احساسات روی هر انتخابی اثر می گذارد، این اهمیت دارد که هر چه سریع تر به کودکان در مورد احساسات شان آموزش های لازم داده شود.
کودکی که احساسات خود را درک می کند، از عصبانیت، سرکشی و پرخاشگری جهت بیان احساس خود استفاده نمی کند. کودکی که می تواند بیان کند “من از شما عصبانی هستم” احتمال کمتری دارد که طرف مقابلش را بزند. و کودکی که می تواند بیان کند ” این حس من را آزار می دهد” برای حل مسالمت آمیز تعارض، مجهز تر می باشد.
آموزش احساسات به کودکان کمک می کند تا از لحاظ ذهنی نیز قوی تر شوند. کودکی که احساساتش را درک می کند و مهارت های کنار آمدن با آن ها را داشته باشد می تواند در آینده از عهده مسائل زندگی به راحتی برآید.
روش های کنترل احساسات در بچه ها
قبل از هر چیز باید گفت احساسات می تواند ظلمت یا روشنایی را به زندگی ما وارد کنند. کمک به کودک برای تشخیص و مدیریت احساساتش، بهترین هدیه ای است که می توانید به فرزند خود بدهید. برای این که روش های کنترل احساسات را به کودکان بیاموزید باید ابتدا از خود بپرسید تا حالا کودک شما چند بار شاهد از دست دادن کنترل تان هنگام ترافیک بوده است؟
یا تاکنون چند بار فرزندتان شما را در حال پریدن وسط حرف دیگران دیده است؟ و سوالاتی از این قبیل. حال مسیر را عوض کنید: چند بار کودک خود را در حال اذیت کردن خواهر و بردارش دیده اید؟ یا چند بار دیده اید که در حال دروغ گفتن است با این که از اشتباه بودن کارش مطلع است؟
با این پیش زمینه در ادامه به روش هایی که کمک می کند تا کنترل و مدیریت احساسات را به کودک خود آموزش دهید اشاره می شود.
۱. معرفی انواع احساسات به کودک
به کودک خود کلمات اساسی مانند شادی، خشم، غم و ترس را بیاموزید. کودکان بزرگتر می توانند از یادگیری کلمات احساسی پیچیده تر مانند ناراحتی، ناامیدی، حسادت،و اضطراب بهره مند گردند. یک روش عالی جهت کمک به کودکان در یادگیری احساسات، بحث درباره احساس شخصیت های مختلف در برنامه های تلویزیونی یا کتاب ها می باشد.
مکث کرده و از او بپرسید: به نظرت آن شخصیت مثلا کارتونی حالا چه حسی دارد؟ بعد در مورد احساسات مختلفی که این شخصیت ممکن است تجربه نماید و دلایل آن با هم صحبت نمایید. صحبت درباره احساسات دیگران، همدلی را هم آموزش می دهد. کودک خردسال تصور می کند جهان پیرامون محور آن ها می چرخد.
از این رو می تواند تجربه چشم نوازی برای وی باشد که یاد بگیرد افراد دیگر هم احساسات خود را تجربه می کنند. در صورتی که کودک بداند هول دادن دوستش ممکن است او را عصبانی و غمگین نماید، کمتر احتمال می رود وی را هول بدهد.
۲. صحبت کردن درباره احساسات
به کودک بیاموزید چطور از کلمات احساسی در واژگان روزمره اش استفاده کند. به کمک فرصت هایی که می توانید احساسات خود را به اشتراک نهید، نشان بدهید چطور احساسات تان را بیان می نمایید. مثلا بگویید” من ناراحتم که امروز اجازه نمی دی خواهرت با اسباب بازیهات بازی کنه. حتما الان او هم خیلی ناراحته”.
هر روز از کودک بپرسید “امروز چه احساسی داری؟” برای کودکان کم سن و سال می توانید از ایموجی ساده با شکل خنده یا ناراحتی و حالت های دیگر استفاده نمایید. این کار کمک می کند تا احساسی را انتخاب نموده و بعد در مورد این احساس با هم حرف بزنید. درباره انواع مواردی که بر احساسات کودک تان تاثیر می گذارد با یکدیگر صحبت کنید.
هنگامی که متوجه شدید فرزند شما احساس خاصی دارد، به آن اشاره نمایید. به طور مثال بگویید:” به نظرم واقعا خوشحالی که داریم می ریم بستنی بخوریم”یا ” به نظرم از بازی با اسباب بازی ها کسل شدی؟”
۳. آموزش راهکارهای مقابله
کودکان باید یاد بگیرند که به علت این که احساس خشم دارند، ممکن است فردی را کتک بزنند یا به او آسیب برسانند. در عوض آن ها باید مهارت های کنترل خشم را آموخته تا بتوانند درگیری را به طور صلح آمیز حل نمایند. به طور پیشگیرانه به کودک یاد دهید چطور با احساسات ناراحت کننده کنار آید.
فرزند را تشویق نموده که به خودش فرصت بدهد و با خودش کار نماید. به او بیاموزید وقتی ناراحت شد به اتاق خود یا مکان آرام دیگری برود. این کار می تواند به او کمک کرده پیش از این که قانونی را نقض کند و مرزها را بشکند، آرام گردد. همچنین شیوه های سالم برای کنار آمدن با احساسات غم انگیز را به فرزندتان بیاموزید.
اگر کودک از این که دوستش با وی بازی نمی کند، ناراحت است. در مورد روش هایی که می تواند با احساس ناراحتی خود کنار آید حرف بزنید. غالبا کودکان نمی دانند هنگامی که احساس ناراحتی دارند بایستی چکار کنند. به این ترتیب پرخاشگر شده یا رفتارهایی جهت جلب توجه از خود بروز می دهند.
۴. تقویت رفتار خوب با برخورد خوب
رفتار خوب کودک را با برخورد خوب تقویت نمایید. کودک را به خاطر بیان احساساتش به روشی مناسب تحسین کنید. مثلا بگویید “من از مدلی که به برادرت گفتی از دستش عصبانی هستی واقعا خوشم اومد”. شیوه عالی دیگر برای تقویت عادات سالم استفاده از سیستم پاداش می باشد.
رفتار مثبت را با پاداش تقویت نمایید. حتما نیاز به هدیه یا جایزه نبوده همین که کودک بداند کار خوبی انجام داده کافی است. مثلا “چه خوب که موقع حرف زدن با تلفن وسط حرفم نپریدی. خیلی عالیه که مودب بودی تا من تلفنم تموم بشه” یا “ممنون که کمک کردی میز ناهار رو جمع کنیم. حالا که به من کمک کردی میان وعده خودت رو انتخاب کن”.
به طور کلی سیستم پاداش می تواند به کودک کمک کرده تا موقع عصبانیت به جای پرخاشگری از سیاست های مقابله سالم خود استفاده و آن را تقویت نماید. همه افراد با احساساتی روبرو می شوند که در یک لحظه آن ها در بر می گیرد. مهم این است که بدانیم پردازش صحیح احساسات قسمت اصلی از تعادل روانی و عاطفی می باشد.
کودک باید بداند هر اقدامی عواقب خاص خود را به دنبال دارد. از این رو باید بیاموزد که بهترین تصمیم را بگیرد. به طور مثال” نباید با دوستت قهر کنی حتی اگه اسباب بازیشو بهت نداد” یا اگر دوستت تو رو اشتباها زد می توانی او را ببخشی و با او دوست بمانی.
۶. الگو بودن
هنگامی که خودتان روی رفتار و احساسات خود کنترل داشته باشید آموزش کنترل احساسات به بچه ها راحتتر خواهد بود. هیچ چیز به اندازه قوی بودن والدین نمی تواند رفتار صحیح را به کودک بیاموزد. اگر داد بزنید فرزند می آموزد که با فریاد پاسخ بدهد. اگر با آرامش حرف بزنید او می آموزد که چطور خشم خود را کنترل نماید.
برای آموزش کنترل احساسات به بچه ها هنگامی که فرزند تان ناراحت می شود مانند زمانی که دوستش اسباب بازی اش را به او نمی دهد، وی را راهنمایی کرده تا بهترین روش پاسخگویی را بیابد. همچنین به او بیاموزید برای دوری از این نوع برخوردها می تواند چه رفتاری داشته باشد. تمرین با فرزند به او کمک کرده در موقعیت های ناراحت کننده چگونه احساساتش را مدیریت نماید.
۸. حفظ خونسردی
برای آموزش کنترل احساسات به بچه ها هنگامی که یک مشکل یا وضعیت سرکوب کننده ایجاد می شود کودک بایستی بیاموزد که چطور بدون از دست دادن کنترلش؛ صحبت کند. یادگیری روش بیان احساسات برای وی کاملا ضروری می باشد. به طور مثال به او بگویید.
” من هم به خاطر این دعوا ناراحت هستم. یه نفس عمیق کشیده و با آرامش بگو چه اتفاقی افتاده”. یا ” منم هم خسته هستم یکم استراحت کن و برایم تعریف کن چی شده؟”
۹. همراهی کودک
برای آموزش کنترل احساسات به فرزند خود سعی کنید او را با احساساتش تنها نگذارید و همراهی نمایید. به او نشان دهید که برای شما مهم بوده و دوستش دارید. اعتماد و امنیتی که از عشق تان دریافت می کند به وی کمک کرده احساساتش را بهتر مدیریت نماید.
۱۰. گذرا بودن احساسات
کودک باید بداند که احساسات ناراحت کننده و غم انگیز گذرا هستند. عصبانیت، ناراحتی، آزردگی، ناامیدی و هر آنچه که سبب آزار انسان می شود، گذرا است. در این شرایط می توانید به او بگویید:
“میدونم الان احساس خوبی نداری اما قول می دهم چند دقیقه بعد احساست بهتر میشه.” یا “می دونم ناراحتی و دوست داری گریه کنی، گریه کن. بعدش احساس بهتری پیدا می کنی.”
اهمیت کنترل احساسات
یکی از نکات مهم در آموزش کنترل احساسات به بچه ها مدیریت احساسات می باشد. کودک باید یاد بگیرد چگونه کنترل و پردازش درست احساسات می تواند دیگر جنبه های زندگی اش را بهبود دهد از جمله:
- مورد توجه قرار گرفتن بیشتر نسبت به دیگران
- موفقیت بیشتر در تحصیل و درس
- حل بهتر تعارض و اختلاف با همکلاسی ها
- رفتار بهتر با اطرافیان و دوستان
برای آموزش کنترل احساسات به بچه ها از کودک بخواهید خود را به جای دیگران قرار بدهد و طوری رفتار نمایید که بداند شما نیز می توانید خودتان را جای دیگران بگذارید. سوال پرسیدن روشی عالی برای این است که کودک شما آنچه را که حس می کند و رفتارهایش را با شما در میان نهد.
به عنوان مثال: “میدونم گرسنه ای و می خواهی غذا بخوری. منم خیلی گرسنه شدن و تحمل ندارم اما باید منتظر مامان باشیم. به نظرت بعد از این که سر خواهرت داد زدی چه احساسی داشت؟
این ضرورت دارد که در تمام دوران کودکی و همچنین سال های نوجوانی با فرزند در مورد احساسات کار کنید. خیلی مهم است که برای آموزش کنترل احساسات با روشی سالم، مداوم و مستمر درباره طرز کنترل احساسات با او صحبت نمایید. هنگامی که فرزند با شکستن چیزی از روی عصبانیت یا تسلیم شدن هنگام ناراحتی اشتباه می کند.
آن را فرصتی بدانید که به او آموخته دفعه بعد چطور بهتر عمل نماید. به دنبال لحظات قابل آموزش باشید و به خاطر داشته که این لحظات فراوان هستند تا به فرزند کمک کرده راه های سالم جهت کنار آمدن با احساساتش را پیدا کند.
شما می توانید در صورت علاقمندی برای آشنایی با شیوه آموزش ابراز احساسات به کودک و عواقب نادیده گرفتن احساسات روی لینک ها کلیک کنید.
منبع : آرگا
