درخت فندق یکی از مهم ترین درختان میوه مناطق معتدل دنیاست که در ایران نیز سابقه ای طولانی در کشت و پرورش دارد. لازم است بدانید این درخت علاوه بر ارزش اقتصادی بالا، به دلیل مقاومت نسبی در برابر شرایط آب و هوایی مختلف، در بسیاری از باغ های کشور جایگاه ویژه ای دارد. اما مانند هر گیاه دیگری، درخت فندق نیز در معرض آسیب های جدی ناشی از آفات گوناگون قرار دارد که اگر به موقع شناسایی و کنترل نشوند، می توانند خسارات سنگینی به محصول و حتی خود درخت وارد کنند. آفات درخت فندق طیف گسترده ای دارد؛ از حشرات کوچکی که روی برگ ها تغذیه می کنند تا کرم هایی که مستقیم به مغز دانه آسیب می زنند. در ادامه این مطلب با مهم ترین آفات درخت فندق آشنا می شویم.
بیماری ها و آفات درخت فندق
بیماری ها و آفات درخت فندق برای کسانی که آن را پرورش می دهند اهمیت زیادی دارد. بررسی مداوم و دقیق این آفات، چرخه زندگی آن ها و راه های مهم مبارزه با این آفات، اولین مرحله برای داشتن باغی سالم و پربازده است. در ادامه به مهم ترین آفات درخت فندق می پردازیم و با این موضوع بیشتر آشنا می شویم.
شپشک آردی فندق
شپشک آردی یکی از شایع ترین آفاتی است که در باغ های فندق دیده می شود و خسارت آن اغلب دیر شناخته می شود. این حشره روی شاخه ها و تنه درخت مستقر می شود و با مکیدن شیره گیاهی، درخت را به تدریج ضعیف می کند. پوشش سفید آردی شکلی که روی شاخه ها ایجاد می کند، مشخص ترین نشانه حضور این آفت است. در صورت آلودگی شدید، شاخه ها خشک می شوند و رشد درخت به طور محسوسی کاهش پیدا می کند. دلیل زرد شدن برگ های درخت فندق نیز به عوامل مختلفی وابسته است. این عوامل معمولا در شرایط گرم و خشک بیشتر گسترش می یابند و باغ هایی با تهویه ضعیف بیشتر در معرض خطر هستند. برای از بین بردن شپشک آردی گیاهان از سم ها و روغن هایی مانند روغن ولک در دوره خواب زمستانه استفاده می شود.
سرخرطومی فندق
سرخرطومی فندق یکی از مخرب ترین آفات این درخت است که مستقیما به دانه آسیب می زند و ارزش اقتصادی محصول را نابود می کند. حشره ماده با خرطوم بلند سوراخی در پوست سبز فندق ایجاد می کند و تخم خود را داخل دانه می گذارد. لارو پس از خروج از تخم، شروع به خوردن مغز دانه می کند و تا زمان رسیدن میوه کاملا آن را از بین می برد. میوه های آلوده ظاهر سالمی دارند اما وقتی باز می شوند، مغزی در آن ها پیدا نمی شود یا مغز خراب و فاسد شده است. لارو در خاک زمستان گذرانی می کند و در بهار به شکل حشره بالغ در می آید و دوباره به درخت حمله می کند. سم پاشی در زمان حضور حشره بالغ یعنی اوایل تابستان، مؤثرترین روش کنترل این آفت است.
کنه قرمز
کنه قرمز اروپایی یکی از آفات ریز اما بسیار خطرناک درخت فندق است که به راحتی با چشم غیر مسلح دیده نمی شود. این کنه در پشت برگ ها مستقر می شود و با مکیدن شیره سلولی برگ، باعث تغییر رنگ و ریزش زودهنگام آن ها می شود. برگ های آلوده ابتدا نقاط زرد رنگ را پیدا می کنند و بعد به تدریج قهوه ای و خشک می شوند. آلودگی شدید در تابستان می تواند باعث ریزش کامل برگ ها شود که این موضوع رشد و تولید محصول سال بعد را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. این آفت در شرایط گرم و خشک با سرعت بسیار بالایی تکثیر می شود و در کمتر از دو هفته جمعتیش چند برابر می شود. استفاده از کنه کش های مناسب در اوایل بهار قبل از اینکه جمعیت آفت زیاد شود، بهترین راه کنترل است.
پسیل فندق
پسیل فندق حشره ای کوچک از خانواده شته هاست که روی برگ های جوان فندق زندگی می کند و خسارت آن اغلب در اوایل فصل رشد دیده می شود. این حشره با مکیدن شیره برگ های تازه، باعث پیچیدگی و لوله شدن برگ ها می شود که شکل مشخص و قابل تشخیصی دارد. ترشحات عسلک مانندی که پسیل روی برگ ها به جا می گذارد، زمینه ساز رشد قارچ های دودی می شود که ظاهر سیاه و چرکینی به برگ ها می دهد. آلودگی شدید به پسیل می تواند رشد سر شاخه های جوان را متوقف کند و شکل گیری میوه را تحت تأثیر بگذارد. این آفت معمولا چند نسل در سال دارد و اگر زود کنترل نشود، در طول تابستان جمعیت بالایی پیدا می کند. سم پاشی در اوایل بهار همزمان با باز شدن جوانه ها، مؤثرترین زمان برای کنترل این آفت است.
شته بزرگ فندق
شته بزرگ فندق یکی از آفاتی است که در باغ های پرتراکم و با رطوبت بالا بیشتر دیده می شود و کلنی های بزرگی روی شاخه های جوان تشکیل می دهد و این شته با رنگ سبز یا زرد مایل به سبز خود در دسته های بزرگ روی سر شاخه ها جمع می شود و به شدت از شیره گیاه تغذیه می کند. ترشح عسلک توسط این آفت باعث می شود مورچه ها به سمت درخت جذب شوند و به نوعی از شته محافظت کنند که این موضوع مبارزه بیولوژیک را دشوارتر می کند. سر شاخه های آلوده دچار پیچیدگی و کوتولگی می شوند و اگر آلودگی در اوایل فصل بهار باشد، تأثیر منفی مستقیمی روی تشکیل میوه خواهد داشت. دشمنان طبیعی مثل کفشدوزک ها و بال توری ها به کنترل این آفت کمک می کنند، اما در آلودگی های شدید نمی توان فقط به آن ها تکیه کرد. سم پاشی با حشره کش های تماسی در اوایل شروع آلودگی بهترین نتیجه را می دهد.
زنجره فندق
زنجره فندق یکی از آفاتی است که خسارت آن به دو شکل مستقیم و غیر مستقیم به درخت وارد می شود و اغلب باغداران تازه کار آن را جدی نمی گیرند. حشره ماده برای تخم گذاری، شکافی در شاخه های جوان ایجاد می کند که این شکاف باعث می شود شاخه خشک شده و سپس بشکند. تغذیه لاروها از آفات ریشه درختان است که این تغذیه زیززمینی خسارت غیر مستقیم اما جدی به رشد درخت وارد می کند. درخت هایی که ریشه های شان توسط لارو آسیب دیده، در دوره های خشکی ضعیف تر و آسیب پذیرتر هستند و محصول کمتری می دهند. شاخه های خشک شده باید هر چه زودتر از درخت جدا و از باغ خارج شوند تا از گسترش آفت جلوگیری گردد. استفاده از تله های صوتی و شیمیایی برای شکار حشره بالغ در فصل ظهور، یکی از روش های مدیریت این آفت است.
کرم سیب یا کرم میوه خوار
کرم میوه خوار، اگر چه نام آور باغ های سیب و گردو است، اما در باغ های فندق هم دیده می شود و می تواند خسارت قابل توجهی به میوه وارد کند. پروانه ماده تخم هایش را روی پوست میوه یا نزدیک به آن می گذارد و لارو بعد از خروج از بلافاصله به داخل میوه نفوذ می کند. لارو داخل دانه از مغز میوه تغذیه کرده و فضولات خود را هم در دانه باقی می گذارد که باعث می شود میوه کاملا غیر قابل مصرف شود. میوه های آلوده اغلب زودتر از موعد از درخت می افتند و اگر جمع آوری نشوند، لارو در خاک زمستان گذرانی می کند و سال بعد دوباره ظاهر می شود. جمع آوری و نابود کردن میوه های ریخته شده یکی از مهم ترین اقدامات کنترلی برای این آفت است. استفاده از تله های فرومونی برای رصد جمعیت حشره بالغ و تعیین زمان دقیق سم پاشی، نتیجه بخش ترین روش مدیریت این آفت محسوب می شود.
پروانه برگ خوار فندق
پروانه برگ خوار فندق یکی از آفاتی است که در اوایل بهار و همزمان با باز شدن برگ ها ظاهر می شود و در مدت زمان کوتاهی می تواند خسارت چشمیگری وارد کند. لاروهای این پروانه برگ های تازه درخت را می خورند و در آلودگی های شدید درخت را به حالت نیمه عریان در می آورند که این موضوع رشد سالیانه درخت را به شدت کاهش می دهد. این لاروها معمولا به صورت گروهی تغذیه می کنند و یک کلنی می تواند یک شاخه را در عرض چند روز کاملا از برگ خالی کند. آلودگی شدید در سال های متوالی باعث ضعیف شدن تدریجی درخت و کاهش مقاومت آن در برابر سایر بیماری ها و آفات می شود. لاروها اغلب در لا به لای پوست های خشک تنه یا در خاک اطراف درخت زمستان گذرانی می کنند. بهترین زمان سم پاشی برای این آفت، مرحله لاروی اول است که لاروها هنوز آسیب پذیر و کوچک هستند.
سوسک چوب خوار
سوسک چوب خوار یکی از آفاتی است که آسیب آن مستقیما به ساختار چوبی درخت وارد می شود و کنترل آن نسبت به سایر آفات سخت تر و دیرهنگام تر انجام می شود. این سوسک در تنه و شاخه های درخت دالان هایی حفر می کند و لاروهایش داخل این دالان ها از چوب تغذیه می کنند. علائم آلودگی شامل خروج اره خاک از سوراخ های کوچک روی تنه، تغییر رنگ پوست و ریزش قطعات پوست است. درخت هایی که ضعیف یا تنش دیده هستند، بیشتر هدف این آفت قرار می گیرند. به همین دلیل حفظ سلامت کلی درخت مهم ترین اقدام پیشگیرانه است. سوراخ های ورودی این آفت را می توان با سیم یا مواد خمیری آغشته به سم پر کرد تا لارو از بین برود. هرس شاخه های آلوده و سوزاندن آن ها یکی از مؤثرترین روش های کنترل این آفت به حساب می آید.
منبع : آرگا
