درد سیاتیک در بارداری؛ چرا ایجاد می‌شود و چگونه تسکین می‌یابد؟

سیاتیک یکی از شایع ترین و آزاردهنده ترین مشکلاتی است که بسیاری از زنان باردار در دوران مختلف حاملگی با آن روبرو می شوند. این درد ناشی از فشار بر سیاتیک است که طولانی ترین عصب بدن انسان محسوب می شود و از کمر شروع شده تا پاها امتداد می یابد. تجربه درد سیاتیک در بارداری می تواند کیفیت زندگی مادر را تحت تأثیر قرار دهد و فعالیت های روزمره او را محدود کند. درک عمیق دلایل این عارضه، علائم آن و راهکارهای مدیریت این وضعیت برای هر خانم باردار ضروری است. در این مطلب به مهم ترین علل سیاتیک در بارداری و درمان این عارضه می پردازیم.

چرا سیاتیک در بارداری رخ می دهد؟

رشد رحم و جنین باعث تغییر مرکز ثقل بدن مادر می شود. این تغییر بیولوژیکی فشار زیادی را بر ستون فقرات و لگن وارد می کند. افزایش وزن طبیعی در دوران بارداری نیز نقش مهمی در تشدید این فشارها دارد. هورمون هایی مانند رلاکسین باعث شل شدن مفاصل و رباط ها می شوند تا آماده سازی بدن برای زایمان انجام شود. این شل شدن می تواند باعث جا به جایی جزئی مهره ها و فشار بیشتر بر اعصاب شود. ترکیب این عوامل فیزیکی و هورمونی زمینه ساز درگیری عصب سیاتیک می شود. بنابراین، این مشکل نه تنها طبیعی است بلکه بخشی از فرآیند پیچیده بارداری به شمار می رود.

علت درد سیاتیک در دوران بارداری چیست؟

زمانی که صحبت از درد سیاتیک در دوران بارداری می شود، اولین موردی که به ذهن افراد مبتلا به این عارضه می رسد این است که دلایل ابتلا به این درد چیست و چه عواملی باعث ایجاد احساس درد در نواحی باسن و کمر شده است.

• ایجاد آسیب در لگن: عوارض و آسیب هایی مانند تومور یا خونریزی در لگن و آبسه ممکن است در زنان باردار باعث آسیب به عصب سیاتیک شود.
• دیابت در بارداری و درد سیاتیک: بیماری های سیستماتیک مانند دیابت بارداری یکی از عوامل مهم به شمار می رود که باعث دردناک شدن عصب سیاتیک می شود.
• منقبض شدن عضلات لگن و باسن: از سوی دیگر با بزرگ شدن شکم و سینه ها مرکز ثقل بدن به سمت جلو تغییر می کند که باعث می شود عضلات در ناحیه لگن و باسن دچار انقباض شوند و به عصب سیاتیک فشار وارد کنند. پس از درد سیاتیک در اولین ماه بارداری افزایش وزن زیادی رؤیت نمی شود. به همین دلیل این بیماری شایع نیست و معمولا زنان باردار در ماه های اول بارداری به آن مبتلا نمی شوند.
• ترشح هورمون ریلکسین و شل شدن رباط ها: یکی دیگر از عواملی که ممکن است باعث ایجاد درد سیاتیک در بارداری شود این است که در طول بارداری هورمونی به نام ریلکسین در بدن ترشح می شود که باعث شل شدن رباط ها می شود و لگن را برای زایمان بهتر آماده می کند. ممکن است رباط های شل شده هم مانند بزرگ شدن جنین فشار زیادی به عصب سیاتیک وارد کند و باعث ایجاد درد در پاها شود.
• فشار رحم و بزرگ شدن جنین به عصب سیاتیک: دردهای سیاتیک به همراه فشار به ستون مهره ها ایجاد می شود. این فشار ممکن است به دلیل فتق دیسک کمر یا رشد بیش از حد خار استخوان و وارد کردن فشار روی مهره ها باشد یا اینکه در بارداری و به علت افزایش وزن رخ دهد. به بیان دیگر مهم ترین دلیل شناخته شده برای ایجاد درد عصب سیاتیک در بارداری فشاری است که در نتیجه بالا رفتن وزن مادر و جنین به عصب سیاتیک وارد می شود.
• چرخیدن جنین در ماه های آخر بارداری: درد سیاتیک در اوایل دوران بارداری شایع نیست اما در ماه های پایانی به خصوص ماه نهم درد شدت پیدا می کند و نیاز به توجه جدی دارد. زیرا یکی از دلایل مهم درد سیاتیک این است که احتمال دارد جنین با چرخش در موقعیت نامناسب قرار بگیرد و سر جنین به طور مستقیم به عصب سیاتیک فشار وارد کند و باعث ایجاد دردهای شدید در فرد شود.

علائم سیاتیک در بارداری چیست؟

گرفتگی سیاتیک در دوران بارداری با نشانه ها و علائم مختلفی همراه است که در ادامه به مهم ترین علائم سیاتیک در بارداری می پردازیم.

درد سیاتیک معمولا در ناحیه کمر یا باسن شروع شده و به سمت پایین پا تیر می کشد. این درد می تواند به صورت تیر کشیدن ناگهانی یا احساس بی حسی و گزگز باشد. برخی مادران حس سوزش شدید در پشت ران یا ساق پا را تجربه می کنند. درد اغلب در یک طرف بدن احساس می شود و با حرکت های خاص تشدید می گردد. ایستادن طولانی مدت یا نشستن در وضعیت نامناسب می تواند نشانه ها را تشدید کند. گاهی اوقات ضعف عضلانی در پا همراه با درد مشاهده می شود. تشخیص دقیق معمولا بر اساس شرح حال بیمار و معاینه صورت می گیرد.

با بروز سیاتیک در بارداری دردهای مداوم در ناحیه کشاله ران یا باسن ایجاد می شود که در برخی از افراد شدید است و در انجام کارهای روزانه اختلال ایجاد می کند. حتی ممکن است درد باسن و کمر با سرفه و عطسه بیشتر شود. علاوه بر این به دلیل تفاوت در میزان فشاری که به عصب سیاتیک وارد می شود می تواند علائم درد سیاتیک در بارداری در افراد مختلف با یکدیگر متفاوت باشد. موارد زیر نشانه های دیگری است که به دنبال فشار و آسیب به عصب سیاتیک بروز پیدا می کنند:

• احساس سوزن سوزن در پا یا کمر
• انحنای غیرطبیعی کمر
• گرفتگی در عضلات

توجه داشته باشید در سه ماهه سوم بارداری با پزشک خود در خصوص مصرف داروها برای تسکین درد سیاتیک در بارداری مشورت کرده و طبق تجویز داروهای مسکن را مصرف کنید.

درمان درد سیاتیک در دوران بارداری

اگر دچار درد سیاتیک در بارداری هستید، نیاز به استراحت خواهید داشت. اگر درد خیلی شدید شود، لازم است با مشورت متخصص از داروهای ضد درد استفاده کنید. موارد زیر از مهم ترین روش های درمان درد سیاتیک در بارداری هستند:

درمان های فیزیوتراپی و دستی

فیزیوتراپی تخصصی می تواند الگوی حرکتی شما را اصلاح کند. تکنیک های دستی برای آزاد کردن فشار روی عصب سیاتیک کاربرد دارد. دستگاه های تحریک الکتریکی عصب TENS برای تسکین درد مؤثرند. اولتراسوند درمانی می تواند التهاب عمقی را کاهش دهد. مربیان فیزیوتراپی تمرینات اختصاصی برای شما طراحی می کنند. این روش ها هیچ عارضه جانبی برای جنین به دنبال ندارند. به طور کلی جلسات منظم فیزوتراپی نتایج بهتری نسبت به درمان های مقطعی دارد.

اهمیت اصلاح وضعیت بدن در نشستن

نشستن طولانی مدت در صندلی های نامناسب فشار کمر را زیاد می کند. بهتر است هنگام نشستن از یک بالش کوچک در زیر کمر استفاده کنید و پاهای خود را طوری قرار دهید که زاویه 90 درجه حفظ شود. بلند شدن از جا باید با احتیاط و بدون خم شدن ناگهانی انجام شود. هنگام بلند کردن اجسام از زانو خم شوید نه از کمر. ایستادن در یک وضعیت ثابت برای مدت طولانی ممنوع است. هر چند دقیقه یک بار راه بروید و عضلات خود را حرکت دهید. وضعیت خوابیدن نیز اهمیت دارد و باید مراقبت باشید.

تمرین های ورزشی مناسب برای مادران باردار

بهترین ورزش برای درمان سیاتیک، ورزش های هوازی مانند پیاده روی است. شنا کردن در آب گرم فشار را از روی ستون فقرات بر می دارد. حرکات کششی ملایم برای باز کردن لگن و کاهش فشار عصبی انجام دهید. ورزش پیلاتس نیز گزینه خوبی برای تقویت عضلات مرکزی است. قبل از شروع هر برنامه ورزشی حتما با پزشک مشورت کنید. اگر دردی احساس کردید، بلافاصله ورزش را متوقف کنید، ثبات و نظم در انجام این تمرینات کلید موفقیت است.

تغذیه و تأثیر آن بر سلامت روان

مصرف کافی کلسیم و ویتامین D برای سلامت و تقویت استخوان مادران ضروری است. منیزیم به شل شدن عضلات و کاهش گرفتگی های عصبی کمک می کند. آب فراوان بنوشید تا دیسک های بین مهره ای هیدراته بمانند. مصرف کم نمک به کاهش تورم و فشار روی اعصاب کمک می کند. پروتئین کافی برای ترمیم بافت های بدن مورد نیاز است. فیبر غذایی از یبوست جلوگیری کرده و فشار شکمی را کاهش می دهد. مکمل های غذایی باید تحت نظر پزشک مصرف شوند.

مدیریت درد در شب و زمان خواب

خوابیدن به پهلو با گذاشتن بالش بین زانوها بسیار کمک کننده است. این کار زاویه لگن را اصلاح کرده و فشار را از روی عصب برمی دارد. استفاده از بالش های بارداری شکل U یا C توصیه می شود. قبل از خواب دوش آب گرم بگیرید تا عضلات شل شوند. از خوابیدن به پشت خودداری کنید زیرا رحم به عروق خونی فشار وارد می کند. تخت خواب باید استاندارد و سفت باشد. اگر درد شبانه دارید، از بالش های کوچک زیر شکم استفاده کنید. تنظیم محیط خواب نقش مهمی در کیفیت استراحت شما دارد.

ماساژ درمانی

ماساژ درمانی برای درمان سیاتیک در بارداری به منظور کاهش التهاب عصب انجام می شود. تحقیقات نشان می دهد که ماساژ بافت نرم می تواند جریان خون را بهتر کند و به دنبال آن تنش عضلانی را تسکین دهد. تکنیک های مهم درمان سیاتیک مانند مالش دایره ای و کشش ملایم پاها بدون فشار مستقیم روی شکم هستند که باید توسط متخصص انجام شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

درد سیاتیک در دوران بارداری معمولا خود به خود بهبود پیدا می کند و با برخی از راه های درمانی می توان به درمان آن کمک کرد. اما در صورت بروز هر کدام از موارد زیر خانم باردار باید هر چه سریع تر به متخصص مراجعه کند.

• درد سیاتیک در بارداری به طور ناگهانی ایجاد شود.
• درد سیاتیک با استفاده از درمان خانگی یا دارو تشدید شود.
• همراه با بی حسی یا سوزن سوزن شدن پاها یا اختلال در ادرار کردن هم مشاهده شود.

منبع : آرگا