دوران بعد از زایمان یکی از مهم ترین و حساس ترین دوره های زندگی هر زن است. بدن مادر که طی نه ماه بارداری تغییرات زیادی را تجربه کرده، بعد از تولد نوزاد نیز در مسیر بازگشت به حالت طبیعی اش باز می گردد. در این دوران، دستگاه های مختلف بدن از جمله سیستم ایمنی، غدد درون ریز و سیستم تناسلی در حال سازگاری مجدد با شرایط جدید هستند. در این شرایط، بروز برخی از نشانه های جسمی غیر معمول مثل تب بعد از زایمان می تواند نشانه ای از یک پروسه طبیعی یا گاهی نشانه ای از یک عارضه مهم و نیازمند درمان باشد. تب بعد از زایمان دلایل متعددی دارد، از عفونت های ساده و قابل درمان گرفته تا اختلالات جدی تر که در صورت بی توجهی ممکن است سلامت مادر را تهدید کند. در این مطلب مهم ترین تب بعد از زایمان را توضیح خواهیم داد.
دلایل تب بعد از زایمان
درک دقیق دلایل تب بعد از زایمان اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان سریع و به موقع می تواند از بروز عوارض سنگین تر مثل عفونت سیستمیک، سپسیس یا التهاب رحم جلوگیری کند. از سوی دیگر، آگاهی مادر از شرایط طبیعی بدن خود پس از زایمان، باعث کاهش نگرانی ها و مراجعه به موقع پزشک در صورت مشاهده نشانه های غیر عادی می شود. در ادامه به بررسی کامل این موضوع می پردازیم تا مادران بتوانند با آرامش و آگاهی بیشتری از این مرحله عبور کنند.
عفونت رحم
اندومتریت یا عفونت رحم یکی از شایع ترین دلایل تب در روزهای نخست بعد از زایمان است. در طی زایمان سزارین یا طبیعی، دهانه رحم برای عبور نوزاد باز می شود و این مسئله مسیر ورود میکروب ها را به درون رحم آسان تر می سازد. اندومتریت معمولا با نشانه هایی مثل درد زیر شکم، ترشحات بد بو، تب بالای مداوم و حساسیت رحم همراه است. این وضعیت معمولا در زمانی که مادران زایمان طولانی داشته اند، یا در حین زایمان از ابزارهای پزشکی مثل فورسپس استفاده شده است، بیشتر مشاهده می شود.
عفونت ادراری
عفونت ادراری یکی از دلایل رایج تب بعد از زایمان است. در دوران بارداری و زایمان، فشار رحم بر روی مثانه و تغییرات هورمونی ممکن است تخلیه کامل ادرار را سخت تر کند. گاهی اوقات نیز استفاده از سوند ادراری در زمان زایمان، موجب انتقال باکتری به مجاری ادراری می شود. معمولا این عفونت ها با سوزش، تکرر ادرار بوی بد و احساس سنگینی در قسمت تحتانی شکم همراه است.
عفونت زخم سزارین یا پارگی های ناشی از زایمان طبیعی
این مشکل می تواند منبع دیگری از تب باشد. بعد از جراحی سزارین یا بخیه ناحیه پرینه، اگر محل زخم به درستی خشک یا ضد عفونی نگه داشته نشود، باکتری ها وارد بافت شده و موجب قرمزی، التهاب، درد و ترشح چرکی می شوند. معمولا چنین عفونت هایی چند روز بعد از زایمان ظاهر می شوند و در صورت عدم درمان، گسترش پیدا می کنند.
ماستیت
ماستیت نوعی عفونت پستان است. شما اگر حتی شیردهی نیز نداشته باشید، امکان ایجاد این بیماری تا حد قابل توجهی برایتان وجود دارد. مجاری که در سینه وجود دارد شیر را از غده سینه به نوک سینه منتقل می کند. در صورتی که یکی از این مجاری مسدود گردد، موجب انباشته شدن شیر در سینه و در نتیجه باعث ایجاد التهاب خواهد شد. این شرایط تورم در سینه را به دنبال دارد. از نشانه های شایع ماستیت می توان به آنفولانزا، رگه های قرمز روی سینه، توده های دردناک در سینه، سردرد، درد و حساسیت، خستگی، التهاب، قرمزی و تورم اشاره کرد. زمانی که برای اولین بار شیر تولید می گردد احتمال دارد تب بسیار خفیفی را تجربه کنید. در حقیقت ماستیت به این دلیل رخ می دهد که سینه ها با شروع ورود شیر، بیش از اندازه ملتهب و متورم می شوند. تب و تورم معمولا بعد از ۲۴ ساعت رفع خواهد شد. زمانی که نوک سینه ها ترک بخورد و تحریک گردد، باکتری ها می توانند به بافت سینه وارد شوند و در نهایت تب و عفونت رخ می دهد.
ترومبوفلبیت
ترومبوفلبیت یا التهاب سیاهرگ های لگنی از دلایل کمتر شایع اما جدی تب پس از زایمان است. در این حالت، لخته های خونی در سیاهرگ های لگن ایجاد می شوند و باعث التهاب و تب مداوم خواهند شد. این وضعیت معمولاً در زنانی که بی حرکت مانده اند یا سابقه مشکلات انعقادی دارند بیشتر مشاهده می شود.
واکنش های دارویی
بسیاری از زنان طی زایمان یا بلافاصله بعد از آن داروهای مختلفی همچون آنتی بیوتیک ها، داروهای بی حسی و مسکن ها را دریافت می کنند. برخی از این داروها می توانند موجب بروز واکنش های التهابی در بدن شوند که به شکل تب بروز پیدا می کنند. در این موارد، تب معمولا بدون علائم واضح عفونت است و در صورت قطع داروی عامل، سریع برطرف خواهد شد.
دلایل دیگر
گاهی اوقات تب بعد از زایمان ناشی از علل غیر عفونی است. به عنوان مثال، تب خفیف در یکی دو روز اول ممکن است به دلیل استرس زایمان، تغییرات هورمونی یا حتی احتباس شیر در سینه ها رخ دهد. معمولا چنین تب هایی موقتی و بدون نیاز به درمان خاصی رفع خواهند شد.
نشانه های همراه تب پس از زایمان
علاوه بر افزایش دمای بدن، تب بعد از زایمان معمولاً با مجموعه ای از نشانه های دیگر همراه است که می تواند جزئی از منشأ بیماری تلقی شود. از جمله نشانه های آن می توان به تعریق، لرز، احساس خستگی مفرط، درد عضلانی و کاهش اشتها اشاره کرد. اگر تب با درد در ناحیه زیر شکم، ترشحات بدبو از واژن و تورم و قرمزی در محل زخم همراه باشد، احتمال عفونت بیشتر است. در مواردی که مادر دچار ماستیت است، معمولا تنها یک پستان گرم و دردناک است و تب به صورت ناگهانی ظاهر می شود.
روش های تشخیص
تشخیص علت تب بعد از زایمان نیازمند بررسی دقیق توسط پزشک است. معمولاً پزشک از شرح حال بیمار، معاینه فیزیکی و گاهی آزمایش های تکمیلی استفاده می کند. اندازه گیری دقیق دمای بدن، بررسی وضعیت رحم، زخم سزارین، ناحیه تناسلی و پستان ها از نخستین اقدامات معاینه هستند. آزمایش خون برای بررسی نشانه های عفونت مثل افزایش گلبول های سفید و پروتئین واکنشی انجام می گیرد. در صورت داشتن شک آزمایش ادرار، عفونت ادراری و کشت ادرار درخواست می شود. در برخی موارد نیز سونوگرافی رحم یا لگن برای بررسی باقی مانده های احتمالی جفت یا جمع شدن مایع عفونی در رحم برای فرد صورت می گیرد.
منبع : آرگا
