روش های تشخیص ناباروری و آزمایش های مختلف ناباروری و نگاهی به علل ناباروری

زهرا شفیعی
۲۳ اسفند ۱۴۰۲
۰

آزمایش‌هایی که برای تشخیص علت های ناباروری مورد استفاده قرار می‌گیرند شامل تست‌های آزمایشگاهی، تصویربرداری و آزمایش‌های دیگر می‌باشند که اطلاعاتی را در مورد سیستم تولید مثل زوجین و مسیر باردار شدن ارائه می‌دهند.

همه زوج ها در شروع زندگی مشترک خود شانس فرزند آوری را ندارند اما حقیقت این نازایی به چه معنااست؟ آیا راه هایی وجود دارد که بتوان به تشخیص ناباروری دست پیدا کرد؟ حقیقت نازایی اشاره به این معنی دارد که زن پس از گذشت ۳ ماه رابطه جنسی به دور از هیچگونه امکانات جلوگیری، موفق به بارداری نشود. عموما از هر ۷ زوجی که با یکدیگر پیوند زناشویی می بندند، یک زوج درگیر مشکل نازایی می شود. درست از همین مقدار حدودی پس از گذشت یکسال ۸۵ تا ۹۰ درصد زوج ها باردار می شوند، ۱۰ درصد باقی پس از گذشت دو سال حدودی ۵۰ درصد از آن ها موفق به بارداری می شوند و تنها ۵ درصد آن ها این توانایی را ندارند. اگر با گذشت یکسال باردار نشدید، توصیه می شود که برای معاینات لازم به پزشک زنان مراجعه نمایید.

انواع ناباروری کدام اند؟ ناباروری اولیه و ناباروری ثانویه

در ناباروری اولیه: زوج ها پس از یکسال برقراری رابطه جنسی منظم و به دور از هیچگونه امکانات پیشگیری کننده موفق به باروری نمی شوند. ( ۶ ماه در زوج های بالای ۳۵ ساله )

ناباروری ثانویه: زوج ها بعد از یک بارداری موفق دیگر توانایی باردار شدن مجدد را ندارند.

انواع ناباروری

چه زوج هایی باید برای تست آزمایش های ناباروری تحت نظر پزشک باشند؟

زنان بالای ۴۰ سال
زنانی که دوره های ماهیانه نامنظمی دارند و یا گذشت این دوره ها برای آن ها متوقف شده است.
دارا بودن تجربه سوابق خانوادگی از گونه یائسگی های زودرس یا نارسایی های زودرس تخمدان
سابق جراحی تخمدان
اندومتریوز در مراحل پیچیده
اشکالات رحمی یا اشکالات لوله ای
ابتلا به بیماری های خود ایمن
قرارگیری در معرض استفاده دارو های پرتو درمانی لگنی یا دارو های سیتوکسیک
مصرف سیگار
سابقه ابتلا به اوریون
سابقه وارد سازی ضربه به بیضه
ناتوانی در برقراری روابط جنسی
درگیری با اختلالات جنسی متعدد

علت ناباروری زنان کدام اند؟

زنان از همان ابتدای نمو با تعداد مشخصی تخمک درون تخمدان خود به دنیا می آیند. هر چه به سن زنان افزوده شود، تعداد و کیفیت تخمک ها رشدی نزولی به خود می گیرند. پس از ۳۰ سالگی شانس باروری هر سال برای ۳ تا ۵ درصد کاهش پیدا می کند و پس از گذشت ۴۰ سالگی این سیر کاهشی بیشتر ادامه پیدا می کند. از جمله دیگر علت های به وجود آورنده مشکل ناباروری برای زنان:

علت ناباروری زنان

آسیب لوله رحم؛

لوله فالوپ یا همان لوله های پر پیچ و خم رحم که تخمک موجود در تخمدان را به رحم هدایت می کنند اگر دچار آسیب شوند، دیگر هیچ احتمال برخوردی برای اسپرم و تخمک وجود نخواهد داشت.

عفونت لگن، آندومتریوز و جراحی از جمله عوامل مشکل سازی هستند که می توانند موجب شکل گیری بافت یا زخم درون لوله های فالوپ شوند. در نتیجه مسیر لوله های فالوپ بسته شده و دیگر هیچ راه ارتباطی ای در کار نخواهد بود.

تغییرات هورمونی؛

ترشح هورمون های تولید مثلی زنان نقش موثری در بارور شدن آن ها ایفا می کنند. این هورمون ها با آزاد سازی تخمک به تخمک گذاری و ضخیم شدن پوشش داخلی رحم کمک می کنند تا آندومتر برای آماده کردن رحم آماده شود. اگر حال در این وضعیت اختلالی پیش آید، لقاح و تخمک گذاری با مشکلات بسیاری مواجه می شود. این اختلالات هورمونی عموما در تغییرات عادات ماهیانه زنان تاثیرات منفی به جای می گذارند.

اشکالات دیواره رحم؛

اگر دیواره رحم دچار آسیب شود دیگر اسپرمی به تخمک نمی رسد. اما چه چیز هایی موجب این شکل گیری این اشکال می شوند؟ غیر طبیعی بودن ترشحات دهانه رحم و یا سابقه جراحی دهانه رحم

مشکلات رحم؛

وجود عدم طبیعی پذیری آناتومی رحم چون زمانی که پولیپ یا فیبروئید در رحم مشاهده می شود.

ناباروری با علت نامعلوم؛

در این حالت هیچگونه نشانه ای برای تشخیص ناباروری در زنان مشاهده نمی شود.

تشخیص ناباروری در زنان با تعریف های ساده

معاینه فیزیکی:

انجام یک معاینه فیزیکی کامل چون تست پاپ اسمیر و بررسی از لحاظ وجود عفونت

معاینه برای بررسی تخمک گذاری:

بررسی چرخه تخمک گذاری با ثبت روزانه دمای بدن یا آزمایش ادرار

معاینه برای آزمایشات هورمونی:

آزمایشات هورمونی برای بررسی هورمون ها در صورت کم و زیاد شدن آن ها در هر سیکل قاعدگی

معاینه سونوگرافی:

انجام سونوگرافی برای بررسی فولیکول های تخمدان، ضخامت رحم، کیست تخمدان و فیبروم

معاینه عکس رنگی رحم:

انجام این معاینه به گونه ای است که یک رنگ محلول در آب به دهانه رحم تزریق شده، سپس به کمک آن وضعیت رحم و لوله های رحم قابل تشخیص می شود.

آگاهی از انواع آزمایش های تشخیص ناباروری در زنان

چگونگی تشخیص ناباروری در زنان با روش های آزمایشی متفاوت چون:

آگاهی از انواع آزمایشات تشخیص ناباروری

آزمایش PCT یا همان پس از رابطه جنسی:

آزمایش پس از رابطه جنسی به گونه ای است که به بررسی اسپرم و مخاط دهانه رحم پرداخته می شود. قدیمی ترین آزمایشی که برای شناسایی علت ناباروری به زوج ها پیشنهاد می شود تا پس از آگاهی از علت آن به بارداری مجدد اقدام نمایند. در حال حاضر با وجود انواع متفاوت تری از آزمایش های تشخیصی، باز هم پزشکان زنان آزمایش PCT را تجویز می کنند.

علت آزمایش PCT برای تشخیص علت نازایی زنان:

آزمایش پس از رابطه جنسی به آنالیز مایع منی می پردازد تا پزشک متوجه شود که آیا شرایط برای تخمک گذاری فراهم است یا خیر؟ شرایط مطلوب انجام آزمایش پس از رابطه جنسی شامل؛

آزمایش پس از رابطه جنسی باید پس از گذشت ۲۴ ساعت مرحله تخمک گذاری انجام بگیرد.
اگر این آزمایش خیلی زود و یا خیلی دیر انجام بگیرد دیگر نتیجه مثبتی در کار نخواهد بود.
آزمایش PCT باید مابین زمان های ۴ تا ۶ ساعته پس از رابطه جنسی زوجین انجام شود.
بهتر است برای ۲ الی ۳ روز از انجام رابطه جنسی پرهیز داشته باشید.

چگونگی انجام آزمایش پس از رابطه جنسی؛

برای شروع آزمایش، پزشک معاینه فیزیکی لگن را توسط اسپکولوم انجام می دهد.
مقداری از مایع مخاطی دهانه رحم را جمع آوری می کند.
پس از آن برای انجام بررسی های لازم به آزمایشگاه فرستاده می شود.
برای اطمینان بیشتر از تخمک گذاری، آزمایش PCT همراه با سونوگرافی انجام می شود.
در آزمایشگاه مخاط دهانه رحم، کمیت و تحرک اسپرم به خوبی مورد آزمایش قرار می گیرد.

از جمله نتایج غیر طبیعی آزمایش پس از رابطه جنسی شامل؛

اسپرم ناکافی
چسبندگی و غلظت دهانه رحم کمتر از شرایط عادی باشد.
اسپرم تحرک کافی در نمونه از خود نشان ندهد.

آزمایش هورمون آنتی مولرین یا همان AMH:

در خانم هایی که به سنین باروری رسیده اند و هیچگونه اشکالی در سلامتی آن ها مشاهده نمی شود، بالا بودن سطح ترشحی هورمون آنتی مولرین نتیجه می دهد که تخمدان ها فضای کافی برای نگهداری از تخمک را در خود ندارند.

با آزمایش هورمون آنتی مولرین می توان ذخایر تخمک را بررسی کرد چون زمانی که سن زن افزایش پیدا کند، از حجم تولید تخمک کاسته می شود. اگر هم دچار یائسگی شود دیگر خبری از بارداری در کار نخواهد بود چون سطح ترشح هورمون آنتی مولرین به صفر می رسد.

آزمایش پرولاکتین یا همان PRL:

پرولاکتین به هورمونی گفته می شود که قابلیت ترشح از غده هیپوفیز را دارد. این هورمون موجب بزرگ شدن سینه ها و افزایش تولید شیر در بارداری شده که زن نوزاد خود را با آن تغذیه نماید.

ترشح این هورمون در زنان باردار و شیرده بیشتر بوده اما عموما در زنان غیر باردار مقدار پایین تری است.

اگر سطح ترشح هورمون پرولاکتین برای زنان غیر باردار بیشتر باشد به علت وجود تومور در غده هیپوفیز است که به آن پرولاکتینوما می گویند. این توده غیر سرطانی است اما اگر درمانی برای بهبود آن صورت نگیرد، آهسته به بافت های اطراف آسیب وارد می کند.

آزمایش پرولاکتین به بررسی هورمون های پرولاکتین ترشح شده در خون می پردازد.

آزمایش ذخیره تخمدان:

اما چه افرادی باید آزمایش ذخیره تخمدان را انجام دهند؟

زوج های بالای ۳۵ سال که پس از گذشت ۶ ماه رابطه جنسی موفق به بارداری نشده اند.
زوج هایی که مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک شده اند.
زوج هایی که قصد انجام لقاح آزمایشگاهی را دارند.
زوج هایی که دارای فریز تخمدان هستند.

برخی از آزمایشات ذخیره تخمدان تنها با یک آزمایش خون ساده قابل نتیجه گیری است اما برخی دیگر نیاز به سونوگرافی دارند.

تعدادی از آزمایشات لازم برای بررسی ذخیره تخمدان ها:

آزمایش هورمون آنتی مولرین:

دریافت بهترین نتیجه از بررسی های لازم دوران یائسگی زنان که اطلاعات دقیقی از تعداد تخمک ها ارائه نمی دهد.

آزمایش هورمون محرک فولیکول:

ترشح هورمون تحرکی فولیکول از غده هیپوفیز که در ریتم چرخه قاعدگی و تولید تخمک گذاری نقش دارد.

آزمایش تعداد فولیکول های انترال:

اندازه گیری فولیکول های موجود در تخمدان تا سایز ۱۰ میلی متری به گونه ای که هر چه تعداد فولیکول ها بیشتر باشد، میزان ذخیره تخمدان رشد صعودی بیشتری خواهد داشت.

این آزمایش توسط سونوگرافی ترانس واژینال قابل انجام خواهد بود.

آزمایش استرادیول:

اگر سطح ترشح استرادیول افزایش پیدا کند دیگر چرخه ذخیره ای تخمدان صعودی نخواهد بود بلکه کاهش پیدا می کند.

این آزمایش عموما همره با آزمایش هورمون محرک فولیکول پیشنهاد می شود.