گریه موقع تعویض پوشک می تواند علل مختلفی داشته باشد که اگر والدین با آن آشنایی کامل داشته باشند می توانند تا حد بسیار زیادی آن را کنترل کنند. معمولا این موضوع باعث اضطراب پدر و مادر می شود. درک عمیق دلایل این واکنش ها و شناخت راهکارهای مؤثر، نه تنها فرآیند تعویض را آسان تر می کند، بلکه باعث تقویت رابطه عاطفی بین والدین و نوزاد می شود. در ادامه این مطلب دلایل اصلی گریه موقع تعویض پوشک را بررسی می کنیم.
دلایل گریه موقع تعویض پوشک در نوزادان
دلایل مختلفی می تواند باعث گریه نوزاد شود، مهم ترین دلایل آن می تواند به مسائل فیزیولوژیک، حسی و عوامل روانشناختی و عاطفی، در زمان تعویض پوشک نوزاد مربوط شود. در ادامه به بررسی این دلایل می پردازیم.
تغییر ناگهانی دمای بدن
یکی از اصلی ترین دلایل گریه نوزاد هنگام تعویض پوشک، تغییر ناگهانی دمای بدن اوست. وقتی پوشک خیس یا کثیف از بدن نوزاد جدا می شود، تماس پوست او با هوای محیط یا سطح تخت تعویض، شوک حرارتی ایجاد می کند. نوزادان سیستم تنظیم دمای بدن کاملی ندارند و این تغییر دما می تواند برای آن ها ناخوشایند و حتی دردناک باشد. احساس سرما یا گرمای شدید ناگهانی، سینگالی مستقیم به مغز نوزاد ارسال می کند که منجر به واکنش دفاعی شامل گریه و لرزش می شود. بنابراین، حفظ دمای مناسب اتاق و استفاده از پتوهای سبک برای پوشاندن بخش های دیگر بدن نوزاد بسیار ضروری است.
حساسیت بالای پوست
علاوه بر تغییر دما، حساسیت بالای پوست نوزادان نیز تأثیر زیادی در گریه کردن آن ها موقع تعویض پوشک دارد. پوست نوزادان بسیار حساس تر و نازک تر از پوست بزرگسالان است و عصب های حسی زیادی در آن وجود دارد. تماس مواد شوینده، دستمال مرطوب های دارای الکل یا عطر، و حتی بافت زیر دستمال کاغذی می تواند باعث سوزش یا خارش شود. قرمزی، عفونت قارچی و اگزما در نوزادان، معمولا با هرگونه مالش یا فشار جزئی می تواند درد شدیدی ایجاد کند. در چنین مواردی، گریه نوزاد یک هشدار واضح برای درد فیزیکی است که باید فورا توسط والدین شناسایی و درمان شود.
وجود مدفوع یا ادرار روی پوست نوزاد
وجود ادرار یا مدفوع روی پوست نوزاد نیز عامل محرک دیگری است. اسیدهای موجود در ادرار و آنزیم های موجود در مدفوع می توانند پوست ملتهب را تحریک کنند. حتی اگر پوشک بلافاصله پس از ترشحات تمیز نشود، باقی ماندن این مواد باعث ایجاد التهاب می شود. هنگام تعویض، تماس آب یا دستمال با ناحیه ملتهب، درد لحظه ای ایجاد می کند که نوزاد با گریه آن را بروز می دهد. این واکنش یک مکانیسم طبیعی برای محافظت از خود در برابر آسیب بیشتر است و نشان می دهد که سلامت پوست نوزاد نیاز به توجه ویژه تری دارد.
حساسیت به لمس
حساسیت به لمس و تکنیک اشتباه والدین نیز می تواند باعث ناراحتی نوزاد شود. برخی نوزادان ذاتا به لمس حساس هستند و هرگونه حرکت ناگهانی یا محکم هنگام بلند کردن پاها یا باز کردن بست های پوشک، آن ها را می ترساند. اگر والدین بدون آمادگی قبلی اقدام به تعویض کنند، نوزاد احساس خطر می کند. همچنین، استفاده از نیروی زیاد برای کشیدن پوشک از زیر بدن نوزاد، می تواند به مفاصل لگن یا پوست شکم وارد کند. این فشارهای مکانیکی غیرضروری، مبنع دیگری از ناراحتی فیزیکی است که منجر به گریه می شود.
نفخ یا یبوست
گاهی اوقات مشکلات گوارشی مانند نفخ یا یبوست نیز با تعویض پوشک تشدید می شوند. فشار ناشی از جمع شدن پاها در موقعیت جنینی یا فشار شکم هنگام دراز کشیدن می تواند درد ناشی از گاز معده را افزایش دهد. نوزادانی که دچار سندرم کولیک هستند، حساسیت بالاتری به هر نوع دستکاری بدنی نشان می دهند. در این شرایط، تعویض پوشک به یک تجربه دردناک برای نوزاد تبدیل می شود. بنابراین، زمان بندی تعویض پوشک و انجام تمرینات نرمشی قبل از آن می تواند به کاهش این دردها کمک کند.
عوامل روانشناختی و عاطفی مؤثر بر واکنش نوزاد
احساس عدم امنیت و ترس از سقوط، یکی از دلایل رایج گریه عاطفی در نوزادان است. نوزادان هنوز تعادل فضایی و ادراک عمیق را به طور کامل توسعه نداده اند. و در آن ها عوامل عاطفی و روانشناختی زیادی مانند موارد زیر صورت می گیرد.
احساس ناامنی
نوزادان وقتی روی تخت تعویض قرار می گیرند، ممکن است احساس کنند که در حال سقوط هستند یا کنترل بدنشان را از دست داده اند. بنابراین احساس ناامنی، غریزه بقای آن ها را فعال می کند و منجر به گریه برای جلب توجه و حمایت والدین می شود. این تجربه منفی نقش بسزایی در واکنش آینده نوزاد دارد. اگر نوزاد بارهایی را تجربه کرده باشد که در آن ها تعویض پوشک با درد، صدای بلند یا رفتار تند همراه بوده است، یادگیری شرطی سازی رخ می دهد. نوزاد به مرور زمان تعویض پوشک را با یک رویداد ناخوشایند مرتبط می کند و پیش از شروع فرآیند، شروع به گریه می کند. این حالت یک پاسخ شرطی است که نیاز به زمان و صبر برای اصلاح دارد. والدین باید با ایجاد تجریات مثبت جدید، این ارتباط منفی را در ذهن نوزاد بازسازی کنند و اعتماد او را جلب نمایند.
توجه به دمای اتاق
دمای اتاق تعویض پوشک باید کاملا استاندارد و گرم باشد تا از لرزیدن نوزاد جلوگیری شود. ایده آل ترین دما بین 24 تا 26 درجه سانتی گراد است. اگر اتاق سرد باشد، حتی برای چند ثانیه بدن نوزاد می تواند باعث ناراحتی شدید شود. تنظیم خواب نوزاد و متعادل سازی دمای اتاق او می تواند باعث آرامش نوزاد شود. دور کردن جریان مستقیم باد کولر یا پنجره های باز از محل تعویض، از شوک دمایی جلوگیری می کند. راحتی فیزیکی نوزاد، پیش شرط آرامش روانی او محسوب می شود.
خستگی نوزاد
سطح هوشیاری و خستگی نوزاد نیز بر واکنش او تأثیر می گذارد. نوزادانی که خسته هستند یا خواب آلوده اند، تحمل کمتری برای تحریکات محیطی دارند. تعویض پوشک در زمانی که نوزاد نیاز به استراحت دارد، می تواند باعث بی قراری شدید و گریه های بی دلیل شود. همچنین، زمانی که آن ها بیش از حد هیجان زده هستند، ممکن است نتوانند آرام شوند و تعویض پوشک برایشان دشوار باشد. انتخاب زمان مناسب که نوزاد هوشیار اما آرام است، امری بسیار حیاتی محسوب می شود.
نیاز به توجه
نیاز به توجه نیز می تواند دلیلی برای گریه موقع تعویض پوشک باشد. برخی نوزادان گریه می کنند زیرا می خواهند با والدین خود بازی کرده یا صحبت کنند. اگر تعویض پوشک با سکوت مطلق یا نادیده گرفتن نوزاد انجام شود، او احساس تنهایی می کند. نوزادان موجوداتی اجتماعی هستند و انتظار دارند که در طول مراقبت های روزانه با آن ها گفتگو شود. عدم توجه کافی به نیازهای ارتباطی آن ها می تواند منجر به احساس طردشدگی و گریه شود. بنابراین برقراری ارتباط چشمی و صحبت کردن با لحن آرام، نیاز عاطفی نوزاد را برآورده می کند.
استفاده از تخت تعویض مناسب
تخت تعویض مناسب با سطحی نرم و ایمن اهمیت بسیار زیادی دارد. سطوح سفت و خشک ممکن است برای نوزاد راحت نباشند. استفاده از یک تشکچه نرم و قابل شست و شو، فشار را از روی ستون فقرات و بدن نوزاد بر می دارد. همچنین، وجود نوار ایمنی روی تخت تعویض ضروری است، اما نباید به تنهایی به آن تکیه کرد. بهترین روش این است که همیشه یک دست روی نوزاد باشد تا احساس امنیت کند. تخت تعویض باید در ارتفاع مناسبی قرار بگیرد تا والدین مجبور به خم شدن زیاد نشوند. چرا که استرس والدین سریعا به نوزاد منتقل می شود.
توجه به نور محیط
نور محیط نیز بر خلق و خو تأثیر می گذارد. نورهای خیلی شدید می توانند برای چشم آزاردهنده باشند. استفاده از نور ملایم و گرم در اتاق تعویض پوشک، فضایی آرامش بخش برای نوزاد ایجاد می کند. همچنین، حذف عوامل حواس پرتی بصری شلوغ در اطراف تخت تعویض، به نوزاد کمک می کند تا روی چهره والدین و صدای آن ها متمرکز شود. ایجاد یک فضای بصری ساده و خلوت، به کاهش بار حسی مغز نوزاد کمک می کند و فرآیند تعویض را برای او قابل تحمل تر می سازد.
تکنیک های آماده سازی محیط برای کاهش اضطراب و استرس
آماده سازی دقیق وسایل پیش از شروع تعویض پوشک، یکی از مهم ترین مراحل برای جلوگیری از گریه و بی قراری نوزاد است. وقتی والدین در حین تعویض به دنبال دستمال مرطوب، کرم یا پوشک تمیز بگردند، نوزاد احساس ناامنی می کند و ممکن است غلت بخورد یا گریه کند. تمام موارد مورد نیاز باید در دسترس و مرتب چیده شوند تا فرآیند تعویض سریع و بدون وقفه انجام شود. این کار به والدین اطمینان خاطر می دهد و به نوزاد این پیام را می رساند که همه چیز تحت کنترل است. سرعت عمل و نظم در تهیه وسایل، باعث کاهش اضطراب و استرس هر دو طرف می شود.
منبع : آرگا
