سلامتی زنان باردار همواره یکی از دغدغه های اصلی سیستم های بهداشتی در سراسر جهان بوده است. یکی از بیماری هایی که ممکن است زنان در بارداری با آن روبرو شوند، روماتیسم مفصلی است. روماتیسم مفصلی در بارداری نه تنها بر کیفیت زندگی مادر تأثیر می گذارد، بلکه پیامدهای مستقیمی بر رشد جنین و روند زایمان دارد. آرتریت روماتوئید اگر به درستی کنترل شود در بارداری مشکل ایجاد نمی کند با اینکه در این بیماری عاملی مانند ژنتیک نیز تأثیرگذار است. عدم آگاهی کافی یا مدیریت غلط نیز می تواند باعث ایجاد عوارض جدی مانند سقط جنین، زایمان زودرس یا حتی مشکلات مادزادی شود. بنابراین شناخت عمیق این بیماری و راهکارهای مقابله با آن در دوران حساس بارداری امری حیاتی به نظر می رسد. در ادامه مطلب به بررسی علل، علائم و راه های کنترل و درمان روماتیسم مفصلی در بارداری می پردازیم.
روماتیسم مفصلی چیست و چه علت هایی دارد؟
آرتریت روماتوئید یا روماتیسم مفصلی یک اختلال التهابی مزمن و نوعی بیماری خود ایمنی به شمار می رود و زمانی رخ می دهد که سیستم ایمنی بدن به غلط به سلول ها و بافت های سالم خود حمله می کند و باعث آسیب می شود و معمولا مفاصل و بافت ها را تحت تأثیر قرار می دهد. با اینکه علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست اما برخی از عوامل همچون محیط و ژنتیک می توانند خطر ابتلا به این بیماری را بالا ببرند.
شروع ابتلا به روماتیسم مفصلی معمولا در سنین 30 تا 50 سال و بیشتر در زنان مشاهده می شود و می تواند به غضروف ها آسیب برساند. با گذشت زمان حتی شکل آن را تغییر دهد و در پایان احتمال دارد استخوان ها دچار فرسایش شوند، این موارد بیشتر در دست ها، پاها، انگشتان، زانو و مچ پا دیده می شود. همچنین در بخش های دیگر بدن مانند پوست، چشم، ریه و قلب و عروق نیز می تواند رخ دهد.
روماتیسم مفصلی در بارداری
آرتریت روماتوئید اگر کنترل شود برای خانم باردار مشکل ایجاد نمی کند. با اینکه در این بیماری عواملی همچون ژنتیک می تواند اثرگذار باشد و همچنین با مبتلا بودن پدر و مادر ممکن است نوزادان نیز با این بیماری متولد شوند، اما نمی توان گفت برای همه افراد این مورد یکسان است. بلکه برخی از شواهد نشان می دهد که درصد بسیاری از افراد با وجود این بیماری در بارداری خود مشکلات جدی نداشتند اما ممکن است در برخی دیگر خطر احتمال سقط وجود داشته باشد.
تأثیر روماتیسم مفصلی بر حاملگی
از آنجایی که آرتریت روماتوئید بر مفاصل سراسر بدن اثر می گذارد، وزن اضافه در این دوران می تواند باعث افزایش ناراحتی و درد شود که ممکن است درد به خصوص در زانوها بیشتر دیده شود. فشار اضافی در ستون فقرات می تواند موجب بی حسی در پاها یا اسپاسم عضلانی شود. علاوه بر این ممکن است این حجم آب که به علت بارداری افزایش پیدا کرده، باعث سندرم تونل کارپال یا سفتی باسن، زانو و مچ پا شود. این علائم معمولا بعد از به دنیا آمدن نوزاد از بین می روند. مطالعات نشان می دهد روماتیسم مفصلی در بارداری می تواند باعث ایجاد خستگی در بارداری شود.
خطرات احتمالی برای مادر باردار مبتلا به روماتیسم
مادرانی که به روماتیسم مفصلی مبتلا هستند، بیشتر در معرض خطر عوارض بارداری قرار دارند. یکی از مهم ترین خطرات آن، بروز علایم پره اکلامپسی یا فشار خون در بارداری است. فشار خون بالا می تواند باعث ایجاد آسیب به کلیه ها و مغز مادر و همچنین کمبود اکسیژن برای جنین شود. خطر تشکیل لخته های خونی نیز در این گروه از بیماران بیشتر است که می تواند تهدیدی برای جان مادر و جنین باشد. همچنین احتمال عفونت های ادراری و تنفسی به دلیل مصرف داروهای سرکوب کننده ایمنی در این افراد افزایش پیدا می کند. مدیریت این خطرات نیازمند نظارت مداوم و آزمایش های دوره ای برای اطمینان از ثبات وضعیت سلامتی مادر است.
نشانه های روماتیسم مفصلی در دوران بارداری
نشانه ها و علائم آرتریت روماتوئید از لحاظ شدت می تواند در هر فردی با فرد دیگر متفاوت باشد. روماتیسم مفصلی در بارداری در مراحل اولیه مفاصل کوچکتر فرد را درگیر می کند به خصوص مفاصل انگشتان دست ها و پاها. اما با پیشرفت بیماری این نشانه ها می توانند در مچ شانه ها، دست ها، مچ پاها، آرنج و زانو نیز گسترش پیدا کنند. علاوه بر این در اغلب موارد دیده شده این نشانه ها در مفاصل هر دو سمت بدن به شکل یکسان رخ می دهند. به طور کلی علائم روماتیسم مفصلی در بارداری می توانند به شکل زیر بروز پیدا کنند:
- تب
- افزایش وزن یا عدم اشتها
- متورم و حساس شدن مفاصل
- به سختی حرکت دادن مفاصل به خصوص صبح ها بعد از بی حرکتی طولانی
- خستگی و درد
تأثیر بیماری بر روند رشد جنین و سلامت نوزاد
بیماری آرتریت روماتوئید در بارداری می تواند تأثیرات مستقیمی بر رشد جنین در رحم مادر داشته باشد. اگر مادر مبتلا به این بیماری باشد ممکن است جنین با وزن کمتر در زمان تولد روبرو شود که به آن کم وزنی مادرزادی گفته می شود. این وضعیت می تواند باعث زایمان زودرس شود که خود عاملی برای مشکلات تنفسی و رشد در نوزاد است. خطر سقط جنین در ماه های اولیه بارداری در این گروه کمی بالاتر از جمعیت عمومی است. همچنین برخی داروهای مورد استفاده برای کنترل بیماری اگر به درستی تجویز نشوند، می توانند برای جنین مضر باشند. بنابراین انتخاب رژیم درمانی مناسب که هم بیماری مادر را کنترل کند و هم برای جنین بی خطر باشد، حیاتی است.
چگونه بیماری آرتریت روماتوئید را در بارداری کنترل کنیم؟
آرتریت روماتوئید اگر پیش از بارداری و لقاح به درستی کنترل شود در طول این دوران نیز کنترل شده خواهد بود و با کمترین تأثیر روماتیسم مادر بر جنین، فرد بارداری سالمی پیش رو خواهد داشت. کنترل صحیح این بیماری با داروهای مجاز روماتیسم در بارداری بهترین روش برای کنترل این عارضه خواهد بود. در برخی افراد نیز روماتیسم مفصلی می تواند در بارداری حتی بهتر هم شود و هیچ نشانه ای از شدت این بیماری وجود نداشته باشد، در نتیجه روماتولوژیست این بیماری را به خوبی کنترل خواهد کرد.
چه نوع زایمانی برای این افراد مناسب تر است؟
نوع زایمان مناسب برای افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید به وضعیت سلامت جسمی آن ها وابسته است. البته متخصص در بیشتر موارد زایمان طبیعی را توصیه می کند ولی باز هم با توجه به شرایط فرد ممکن است سزارین مناسب باشد که لازم است پزشک بررسی کند.
- وضعیت عضلات و مفاصل باید مناسب باشد. اگر آرتریت روماتوئید تحت کنترل پزشک قرار گیرد عضلات و مفاصل در شرایط مناسبی باشند، زایمان طبیعی می تواند مناسب تر باشد.
- وضعیت عمومی حتما بررسی شود و اگر مشکلات جدی در فعالیت و حرکت وجود نداشته باشد ممکن است پزشک زایمان طبیعی را توصیه کند.
- عوارضی که ممکن است زایمان طبیعی داشته باشد نیز بررسی می شود و اگر ستون فقرات، مفاصل لگن یا عضلات بدن تحت تأثیر مستقیم باشند، ممکن است فرد به زایمان سزارین نیاز داشته باشد.
نقش داروها در مدیریت این بیماری در دوران بارداری
انتخاب داروهای مناسب برای درمان آرتریت روماتوئید جزو چالش برانگیزترین بخش مدیریت این بیماری به شمار می رود. بسیاری از داروهای رایج ضد روماتیسمی مانند لفلونوماید و متوترکسات در دوران بارداری ممنوع و بسیار خطرناک هستند. این داروها می توانند باعث نقص های مادرزادی شدید در اندام های جنین شوند و باید حداقل چند ماه قبل از بارداری قطع شوند. استفاده از کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزولون با دوز پایین معمولا مناسب تر هستند و باید طبق دستور پزشک مصرف شوند. داروهای بیولوژیک جدید نیز جزو گزینه هایی هستند که برخی از آن ها در مطالعات بالینی ایمنی نسبی خود را نشان داده اند. تصمیم گیری در خصوص نوع و دوز دارو باید توسط تیم پزشک متخصص انجام شود.
راهکارهای غیر دارویی برای کاهش درد و التهاب
علاوه بر دارو درمانی، روش های غیر دارویی نقش زیادی در کنترل علائم روماتیسم در بارداری دارند. برخی از این روش ها عبارتند از:
- ورزش های سبک و اصلاح شده مانند یوگا و شنا می توانند به تقویت عضلات اطراف مفاصل و کاهش درد کمک کنند.
- حرکت در آب به دلیل خاصیت شناوری، فشار را از روی مفاصل برداشته و میزان انعطاف پذیری را افزایش می دهد.
- استراحت کافی و خوابیدن در وضعیت مناسب نیز به کاهش خستگی و التهاب ناشی از فعالیت روزانه کمک کرده و باعث درمان آرتریت می شوند.
- استفاده از وسایل کمکی مانند عصا یا آتل های مخصوص می توانند فشار وارده بر مفاصل دست و پا را به پایین ترین حد ممکن برساند.
- همچنین تغذیه سالم و غنی از امگا 3 و آنتی اکسیدان ها نیز می توانند به عنوان مکمل درمانی در کاهش التهاب مؤثر باشند.
منبع : آرگا
