درخت انجیر در نواحی مختلفی از دنیا پراکنده می باشد که نشانگر سازگاری این درخت با اقلیم های گوناگون می باشد. اگر شما نیز علاقمند هستید تا به کاشت و تکثیر این درخت اقدام کنید و به دنبال افزایش آگاهی خود در مورد روش های تکثیر درخت انجیر هستید با ادامه مطلب همراه ما باشید.
آشنایی با روش های تکثیر درخت انجیر
درخت انجیر یکی از کهن ترین درختانی است که کاشت و پرورش آن در بین مردم رایج می باشد. این درخت در مناطق مختلفی از جهان پراکنده است که نشان می دهد با اقالیم مختلفی سازگاری دارد. رایج ترین روش تکثیر درخت انجیر از طریق قلمه زدن است. در واقع قلمه زنی معمول ترین و ساده ترین روش ازدیاد این درخت به شمار می رود.
البته روش های دیگری نیز برای تکثیر درخت انجیر وجود دارد که در ادامه مطلب با آن ها آشنا می شوید.
روش قلمه زدن
قلمه انجیر را می توان به راحتی در آب ریشه دار نمود و به ابزار خاصی نیاز نیست. تنها قیچی هرس ضدعفونی شده را برداشته و قلمه سالمی از درخت جدا کنید. بعد آن را در ظرف بزرگی با مقداری آب قرار داده و در مدت سه هفته تا یک ماه شاهد ریشه دار شدن قلمه باشید.
بهترین زمان برای قلمه زدن درخت انجیر،اواخر پاییز تا اوایل زمستان می باشد. ریشه دار کردن قلمه انجیر در خاک نیز صورت می گیرد با این حال ریشه دار نمودن قلمه ها در آب نیز مزایایی دارد از جمله این که از خشک شدن قلمه پیش از ریشه زایی جلوگیری می کند و همچنین می توانید هر لحظه مشاهده کنید که قلمه ها در شرایطی هستند و کدام یک با موفقیت ریشه دار شده است.
ضمنا اگر قلمه ای پوسیده شد آن را دور بیندازید. در صورتی که از آب تمیز استفاده و هر چند روز یک مرتبه آب را تعویض کنید، احتمال پوسیدگی قلمه ها قبل از ریشه دار شدن کاهش می یابد. شایان ذکر است قلمه های انجیر به راحتی در آب ریشه زده و برخلاف برخی درختان میوه مانند مرکبات درصد موفقیت بالایی برای تکثیر از این طریق دارند.
در حالت کلی و با فرض مساعد بودن شرایط در عرض ۳-۴ هفته قلمه های انجیر ریشه دار می شوند. همچنین اگر بعد از ۴ هفته هنوز قلمه ها سالم بوده و به نظر می رسد در حال رشد هستند اما ریشه دار نشده بازهم صبور باشید و زمان بیشتری در نظر بگیرید.
بهترین زمان به منظور برداشتن و ریشه دار کردن قلمه انجیر هنگامی است که درخت انجیر را هرس می کنید. در فصل زمستان که درخت خوابیده ایده آل ترین موقع برای برداشت قلمه و ریشه دار کردن آن می باشد. با این وجود ، می‌توانید در تابستان هم قلمه انجیر برای ریشه دار کردن جدا کنید.
در صورتی که در تابستان به این کار می پردازید، به جز برگ های کوچکی که تازه شروع به رشد کرده، هر گونه انجیر نارس و برگ را حذف کنید. همچنین آفات را بررسی کرده و از بین ببرید. ویژگی های یک قلمه مناسب انجیر عبارت است از:
- درخت پایه انتخابی برای تهیه قلمه باید سالم و قوی و از ارقام خوب و پر بازده باشد.
- سر شاخه های ۲ تا ۳ ساله درخت مناسبترین شاخه برای قلمه گیری هستند.
- طول قلمه ها بایستی بین ۲۵ تا ۷۰ سانتیمتر باشد.
- قطر قلمه ها حداقل حدود ۱ سانتیمتر باشد.
- قلمه های تهیه شده از بخش انتهایی درخت بهتر از شاخه های وسط و بالای گیاه هستند.
گرفتن قلمه از درخت انجیر بسیار آسان است. به این صورت که قیچی هرس را با الکل ضدعفونی کنید. قیچی را حدود ۳۰ دقیقه در محلول سفید کننده و آب به نسبت ۱ واحد وایتکس و ۹ واحد آب قرار دهید. یا آن را با آب گرم و صابون شستشو دهید، ضدعفونی کردن احتمال سرایت بیماری به قلمه ها یا درخت اصلی را تا حد بسیاری تقلیل می دهد.
در ادامه یک شاخه با حداقل دو گره و ترجیحا سه یا بیشتر انتخاب نمایید. در ضمن می توانید یک شاخه بلندتر را قطع کرده و آن را به قلمه های کوچکتر با حداقل ۱۷-۱۰ سانتی متر تقسیم سازید که هر یک دارای سه یا بیشتر گره باشد. دقت کنید اگر در فصل رشد قلمه بر می دارید، شاخه دارای انجیر و برگ باشد. رشد برگ جدید در گره ها روی خواهد داد.
سپس شاخه ها را به مدت ۱۰ تا ۳۰ ثانیه در محلول سفیدکننده به آب با نسبت ۱:۹ غوطه ور کرده تا هر نوع اسپور قارچ روی سطح را هم از بین ببرید. میزان آب مورد نیاز برای قرار دادن قلمه به اندازه ای است که آب حداقل یک گره را بپوشاند. با این وجود غوطه ور بودن دو گره در آب و حداقل یک گره در بالای آب نیز صحیح است.
هر چند روز یک مرتبه آب را تعویض کنید تا قلمه ها دچار پوسیدگی نشوند. ظرف قلمه را کنار پنجره نورگیر قرار دهید. درخت انجیر به سایه مقاوم بوده ولی برای رشد بهتر به آفتاب کامل نیاز دارد. قلمه برای زنده ماندن به نور کمی نیاز داشته و بعد از حدود سه هفته که قلمه ها ریشه دار شدند آن ها را در محلی نیمه آفتاب گیر یا در آفتاب کامل قرار دهید.
وقتی قلمه انجیر چندین ریشه سالم و بلند تولید کرد می توانید به کاشت آن اقدام کنید. ته گلدان را از خاک پر کرده بعد حفره ای در آن ایجاد و قلمه را داخل آن قرار دهید. سپس آن را با خاک بپوشانید. سپس آبیاری انجام شود. معمولا پس از ۳-۵ سال از کاشت قلمه به نهالی جوان تبدیل شده که کم کم به بار می نشیند.
روش خوابانیدن شاخه
در روش خوابانیدن برای تکثیر درخت انجیر شاخه های انجیر را در حالی که از درخت مادری جدا نشده خم کرده و روی آن خاک می ریزند. این شاخه ها بعد از مدتی ریشه دار می شوند و از هر جوانه نهال جدیدی به وجود می آید. به عبارت دیگر در این روش شاخه از بدنه درخت اصلی جدا نمی شود و در همان وضعیت به زیر خاک هدایت می شود. بعد از گذشت مدتی، شاخه منحرف شده ریشه زده و زندگی خود را از سر می گیرد.
هنگامی که گیاه یک ساله شد، دوباره قسمت بیشتری از آن در خاک پنهان می گردد. این کار تا موقعی که فاصله گیاه کاشته شده با درخت اصلی به حد مطلوب رسید، ادامه می یابد. در نهایت پس از به اندازه مناسب رسیدن این فاصله از درخت اصلی انجیر، قطع و مستقل می شود.
از آنجا که انعطاف پذیری چوب انجیر کم است و به آسانی می شکند از این روش کمتر استفاده می کنند. یکی دیگر از روش های خوابانیدن برای تکثیر درخت انجیر، به خوابانیدن هوایی معروف است. در این حالت ابتدا دو برش به فاصله ۱۰ سانتی متر از یکدیگر روی پوست شاخه ایجاد کرده بعد پوست بین دو برش را جدا می کنند.
در مرحله بعد کمی خاک مرطوب را توسط نایلون دور تا دور محل جدا شده پوست قرار می دهند و محکم می بندند. بعد از مدتی شاخه ریشه دار شده و می توان آن را از درخت جدا و در خاک بکارید.
روش کاشت بذر
کاشت بذر به تکثیر جنسی معروف است. از این روش فقط برای تحقیقات علمی و یافتن گونه های جدید درخت انجیر استفاده می شود. در این روش درخت جدید شبیه پایه مادری نیست. برای گرفتن بذر، انجیر رسیده را با انگشت فشار داده تا خوب له شود سپس بذور آن را جدا و در سایه خشک می کنند. بعد مورد کشت قرار می دهند. در تحقیقاتی اشاره شده که امکان کاشت بذر درخت انجیر و بعد انجام پیوند روی آن وجود دارد.
روش پاجوش
برای تکثیر درخت انجیر از طریق روش پاجوش بهتر است در بهمن یا اسفند دست به کار شده و پاجوش ها را درون حفره های آماده بکارید. فقط ۲ یا ۳ شاخه از نهال باقی بگذارید. در کشت آبی حفره ای به اندازه ۲ متر ایجاد و حالا ۱.۵ متر از آن را با خاک پوشش دهید. حفره را آبیاری کرده و شاخه را درون آن قرار دهید.
پیوند زدن
شایان ذکر است به منظور تولید و تکثیر گونه های مختلف درخت انجیر نظیر شاه انجیر، انجیر نوع سیاه، متی، سبز و بر از روش پیوند استفاده می کنند. باید اشاره کرد پاجوش ها را معمولا از درختان مسن تهیه می کنند.جهت خارج کردن پاجوش ها، خاک اطراف آن را کنده و کاملا گود می کنند. هنگام بیرون آوردن پاجوش ها بایستی دقت کرد تا مقداری ریشه داشته باشد.
پاجوش ها را بعد از جدا کردن از انجیر مادری در گودال های حفر شده گذاشته و اطراف آن را با خاک می پوشانند. بعد از کاشت پاجوش بایستی شاخه های اضافی را جدا کرده و فقط ۳ – ۲ شاخه باقی گذاشت. زمان مناسب برای پیوند درخت انجیر، اردیبهشت ماه و روش مناسب انتخاب شده برای پیوند روش لوله ای می باشد.
شرایط مورد نیاز برای کاشت درخت انجیر
حال که با روش های تکثیر درخت انجیر آشنا شدید بد نیست در مورد شرایط مورد نیاز کاشت آن نیز اطلاعاتی داشته باشید. قابل ذکر است قبل از کاشت این درخت آنالیز خاک صورت گیرد زیرا در صورت نامناسب بودن خاک رشد نهال ها با مشکل روبرو می شود.
می توان با روش های اصلاح شیمیایی و فیزیکی خاک نامناسب را نیز اصلاح و سپس به کاشت نهال انجیر اقدام کرد. مناطق با زمستان های ملایم و تابستان های تقریبا گرم و خشک بهترین محیط برای کاشت و پرورش درخت انجیر می باشد. این درخت به روزانه ۶ تا ۸ ساعت نور خورشید برای رشد خود احتیاج دارد.
قابل ذکر است سرمای زمستانه نسبت به گرمای تابستانه برای رشد درخت انجیر مخصوصا در زمان نهالی محدودیت بیشتری را ایجاد می کند. البته به این معنا نیست که درخت انجیر را در هر منطقه ای با آب و هوای گرم می توان کشت کرد. بهترین شرایط آب و هوایی برای کاشت درخت انجیر، آب و هوای نیمه گرمسیری گزارش شده است.
هوای خشک و دمای بیشتر از ۴۰ درجه سانتی گراد در تابستان می تواند سبب کاهش رطوبت درخت انجیر، زرد شدن و ریزش برگ، آفتاب سوختگی و مشکلاتی در مقدار و کیفیت میوه انجیر به ویژه انجیر دیم می گردد. ضمنا دمای زیر منفی ۹ درجه سانتی گراد موجب از بین رفتن درخت انجیر می شود.
باید دانست نهال های تازه کاشته شده نسبت به درختان بالغ به سرما حساس تر بوده به طوری که دمای منفی ۵ درجه سانتی گراد به ویژه اگر در اوایل یا اواسط پاییز قبل از به خواب رفتن کامل درخت روی دهد می تواند به نهال های تازه کاشته شده آسیب بزند.
کاشت درخت انجیر دیم به روش قلمه امکانپذیر بوده که معمولا به دو صورت خزانه ای یا مستقیم انجام می شود. در روش خزانه باید قلمه ها در اواخر پاییز و پیش از رسیدن سرما تهیه و در خزانه با دمای مناسب نگهداری شوند. طول قلمه در این روش ۳۰-۵۰ سانتی متر در نظر گرفته شده و بعد از دسته کردن در محیط خشک با دمای ۵-۶ درجه سانتی گراد نگهداری می شود.
قلمه ها را به صورت افقی روی زمین قرار داده و کمی خاک مرطوب روی آن ها می ریزند. با این کار قلمه تا موقع کاشت رطوبت خود را حفظ و خشک نمی شود. در روش کاشت قلمه به طور مستقیم ابتدا گودالی با عمق ۱-۱.۵ متر و به عرض ۵۰-۸۰ سانتی متر ایجاد و شاخه های ۳-۴ ساله با طول ۷۰-۸۰ سانتی متر و قطر ۲-۳ سانتی متر را به عنوان قلمه انتخاب و به صورت عمود درون گودال قرار می دهند.
سپس آن را با خاک می پوشانند. هنگام کاشت بایستی دقت کرد قلمه ها سر و ته گذاشته نشود. بهتر است ۷ الی ۱۰ سانتی متر از سر قلمه ها بیرون از خاک باشد. سپس آن را آبیاری می کنند. در صورت مساعد بودن شرایط بعد از ۲-۳ سال نهال انجیر به بار می نشیند.
در پایان از همراهی شما سپاسگزاریم و امیدواریم نهایت استفاده را از این مطلب برده باشد. همچنین پیشنهاد می شود در صورت تمایل برای آشنایی با روش های تکثیر درخت زیتون و تکثیر درخت گیلاس روی لینک ها کلیک کنید.
منبع : آرگا
