حیوان گاومیش یا بوفالو بیشتر در کشور هند و جنوب شرق آسیا دیده می شود ولی امروزه در دیگر مناطق دنیا نیز مورد پرورش قرار می گیرد. اگر مایلید تا با ویژگی های این حیوان و فواید پرورش آن آشنا شوید با ادامه مطلب همراه ما باشید.
آشنایی با حیوان گاومیش و ویژگی های جالب آن
گاومیش یا گاومیش آبی که به اسم بوفالو نیز شناخته می شود، پستانداری از خانواده گاوان می باشد. این گونه جثه بزرگی داشته که منشا آن شبه قاره هند، جنوب شرق آسیا و چین است. البته امروزه در بیشتر مناطق دنیا از جمله اروپا، امریکای شمالی و جنوبی و برخی کشورهای افریقایی نیز مورد پرورش قرار می گیرد.
بر اساس آمار سازمان فائو، در سال دو هزار تعداد گاومیش های دنیا ۱۵۸ میلیون راس گزارش شد که حدود ۱۵۳ میلیون آن در قاره آسیا و بقیه در دیگر نقاط جهان زندگی می کنند. در سال ۲۰۱۱ نیز تعداد کل گاومیش های دنیا ۱۷۲ میلیون راس تخمین زده شد. خاستگاه اولیه و مهمترین محل پرورش فعلی این حیوان شبه قاره هند، چین و جنوب شرق آسیا است.
ولی پرورش این حیوان در اقتصاد بسیاری از کشورهای دیگر نیز جایگاه ویژه ای دارد و تعداد و پراکندگی جغرافیایی گاومیش در حال افزایش می باشد. از این حیوان جهت شخم زدن مزارع، حمل و نقل، بارکشی و … استفاده می شود. البته در کشور ایتالیا بیش از هزار گاومیش شیرده در مجتمع های صنعتی نگهداری می شوند.
شایان ذکر است پنیر موزارلا از شیر حیوان گاومیش به دست می آید. در کشور ما نیز تا سال ۱۳۸۸ حدود ۴۵۹ هزار راس گاومیش گزارش شده است. گفتنی است گاومیش وحشی به احتمال قوی نیای گاومیش آبی اهلی می باشد. در ادامه مطلب قصد داریم به معرفی این گونه خاص از حیوانات بپردازیم که ویژگی های منحصر به فرد آن سبب شگفتی شما می شود.
انواع گاومیش آبی
در دنیا دو نوع حیوان گاومیش آبی وجود دارد:
گاومیش باتلاقی
این حیوان که از آسام غرب از طریق جنوب شرق آسیا تا دره یانگ تسه چین در شرق دیده می شود، قدرت و توان زیادی برای تحمل شرایط سخت را دارد. همچنین علاقه بسیاری به آب تنی و توقف در آب داشته و آب گل آلود را می پسندد. در این نوع حیوان، وزن بدن به طور میانگین در جنس ماده ۴۰۰ و در جنس نر به ۵۰۰ کیلوگرم می رسد.
از لحاظ ژنتیکی، گاومیش های این تیپ دارای ۴۸ کروموزوم هستند و رنگ اغلب آن ها سیاه بوده که نوار کم رنگی نیز در ناحیه گردن بالای سینه داشته البته رنگ قهوه ای نیز مشاهده می شود.
گاومیش رودخانه ای
این نوع گاومیش در شبه قاره هند و بیشتر در غرب به بالکان، مصر و ایتالیا پیدا می شود. این گروه از گاومیش ها آب تنی در آب های جاری و روشن را ترجیح می دهند و اکثرا در خاورمیانه پرورش داده می شوند. رنگ اغلب آن ها سیاه و گاه با لکه های سفید در نقاط گوناگون بدن می باشد. البته در این تیپ، رنگ خاکستری، قهوه ای و به ندرت سفید نیز مشاهده می شود.
همچنین وزن جنس نر ۳۰۰-۷۰۰ کیلوگرم و در جنس ماده حدود ۲۵۰-۶۵۰ کیلوگرم گزارش شده است.
خصوصیات و ویژگی های گاومیش
در این بخش به ویژگی های جالب و منحصر به فرد حیوان گاومیش می پردازیم. این حیوان ساعت ها در گل و لای می غلتد و با این کار تلاش می کند که خود را در مقابل حشراتی مانند پشه که سبب آزارشان می شود، حفظ کنند. رنگ پشم حیوان اکثرا سیاه رنگ بوده و در نواحی آبشخور دار زندگی می کنند.
جالب است بدانید با توجه به شاخ های خمیده و بزرگ گاومیش به این حیوان، وایکینگ کلاه دار نیز اطلاق می شود. قابل ذکر است این جانور با انواع شرایط اقلیمی سازگاری داشته و در مقابل انواع بیماری ها از خود مقاومت زیادی نشان می دهد. گاومیش های آبی غالبا نواحی سبز و باتلاقی که در نزدیک رودخانه است را برای زندگی انتخاب می کنند.
حیوان خود را در آب رودخانه فرود برده به طوری که تنها سر از آب خارج می ماند. بوفالوها بارکش های خوبی بوده و هنوز نیز در اکثر نقاط دنیا برای کارهای کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرند. این حیوان در دسته حیوانات بزرگ جثه و شاخدار طبقه بندی می شود.
پس از گاو و گوسفند، بیشترین جمعیت دامی را در سراسر کشورهای جهان، این حیوان تشکیل می دهد و درصد بالایی از آن ها در قاره آسیا است. با وجود توزیع گسترده گاومیش در این قاره، جمعیت کمتری از آن در سایر نقاط دنیا پراکنده است. پرورش گاومیش معمولا به صورت سنتی و خانوادگی می باشد.
همانطور که اشاره شد گاومیش علاقه بسیاری به آب تنی در رودخانه، و گودال های آب دارد. معمولا بعد از مدتی چرا خود را به آب رسانده و در آن غوطه ور می شود. این حیوان برای فرار از حشرات موذی به آب پناه برده و با آغشته نمودن سطح بدن به گل و لای از آسیب آفتاب و حشرات خود را حفظ می کند.
تحمل حیوان در مقابل گرمای زیاد و نور مستقیم آفتاب، کم بوده و تابش مستقیم خورشید سبب آشفتگی کامل آن می شود. تغییرات شدید و ناگهانی دمای محیط هم بر جانور اثرات ناگواری می گذارد و ممکن است به بیماری پنومونی و حتی مرگ منجر شود. از این رو برای پرورش حیوان باید به این موضوع دقت زیادی داشت.
تا از هر راهی که امکان دارد مانع از بروز تغییرات شدید محیط جانوری شد تا به تدریج به آب و هوای جدید عادت پیدا کند. گاومیش از نظر چرا با گاو رقابت ندارد زیرا گاو انتخابی عمل می کند در صورتی که حیوان گاومیش هر نوع علفی را مصرف می کند. از این رو این دو نوع دام می توانند تکمیل کننده یکدیگر باشند. گاومیش حیوان پرخوراکی بوده و نواحی نیمه گرمسیری و مرطوب را می پسندد.
با این که ظاهر گاومیش خشن و زمخت به نظر می رسد ولی خوی خیلی آرامی دارد به راحتی قابل کنترل است. گاومیش به رنگ قرمز حساس است و معمولا به دوشش یک نفر عادت می یابد. البته گاومیش نر بالغ خیلی شرور و خطرناک بوده و کنترل آن تقریبا غیر ممکن است و برای مهارش حیوان را اخته یا با قرار دادن حلقه در بینی آن را مهار می کنند.
این حیوان برخلاف گاو قدرت لگد زد به اطراف را ندارد و مانند گاو به سادگی پریشان و آشفته نمی شود. طبیعت آرام، بردباری و پایداری گاومیش در اجرای کارهای سنگین آن را به راهگشای اقتصاد روستایی کشورهای آسیایی تبدیل نموده است.
جمعیت گاومیش در ایران
گاومیش در ایران با داشتن جمعیتی حدود نیم میلیون راس بخش مهمی از صنعت دامپروری کشور را شامل می شود. استان های خوزستان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، گیلان، گلستان، مازندران و لرستان محل های اصلی پراکنش این گونه جانوری می باشند.
همانطور که اشاره شد گاومیش اساسا نژادی از گاو است که اندازه بزرگتری نسبت به آن داشته و در دسته نشخوارکنندگان می باشد. معده حیوان چهار بخشی است که می تواند غذاهایی را که برای سایر نشخوارکنندگان قابل هضم نیست، هضم کند. گاومیش برای هضم غذای خود ساعت ها وقت می گذارد و می تواند گردنش را که تقریبا کوتاه است، حدود ۱۵ سانتی متر بلند نماید.
غالب گاومیش ها، وحشی می باشند و به سادگی نمی توان آن ها را در تله انداخت و شکار نمود. همچنین هنگام فرار نیز سرعت بالایی دارند. علاوه بر تولید شیر و گوشت، از شاخ حیوان نیز در صنایع ساخت وسایل تزئینی مانند شانه، چتر، ابزار موسیقی، عصا، چاقو و … نیز استفاده می شود.
کود حاصله از حیوان نیز برای کشاورزی مفید بوده و سبب حاصلخیزی بیشتر مزارع می شود.
گاومیش چین و هند
شایان ذکر است گااور نژادی از گاومیش می باشد که در چین و هند زیست داشته و گاهی به اسم سلادنگها نیز شناخته می شود گه گاو وحشی بزرگی است. گااور یا گاومیش هند و چین به شکل گله های کوچک در جنگل های تپه ای و مرتعی زندگی نموده و اکثرا اهلی نیستند و با اسارت و دربند گرفته شدن مقابله می کند.
گونه نر حیوان حدود ۱.۸ متر ارتفاع داشته و دارای شاخ های بلندی هستند. همچنین لایه ای از پوست نرم آویزان زیر گلوی حیوان مشاهده می شود.
اهمیت گوشت گاومیش
گوشت گاومیش نسبت به سایر گوشت ها تیره تر بوده و منبع غنی از پروتئین و اسیدهای چرب است. چربی موجود در گوشت حیوان نسبت به سایر حیوانات مانند گوسفند و گاو کمتر است. تحقیقات نشان می دهد کلسترول گوشت گاومیش نسبت به سایر گوشت های قرمز ۴۰ درصد کمتر بوده و میزان پروتئین بیشتری دارد.
طبع گوشت گاومیش گرم است. همچنین منبع غنی از ویتامین های گروه ب می باشد که برای سلامتی روحی و جسمی ضروری هستند. همچنین در گوشت این حیوان، میزان زیادی سلنیوم و روی حضور دارد که روی در سیستم ایمنی، عملکرد مناسب سلولی و تشکیل بافت های جدید پوست و مو موثر است.
در جهان با توجه به افزایش نیاز به مواد غذایی، می توان با پرورش این حیوان به علت پتانسیل بالا برای تولید گوشت، قسمتی از نیازهای انسان ها تامین نمود. این نوع گوشت از نظر آلودگی به آفت کش ها و داروهای متعدد نسبت به تولید گوشت گاو، مشکلات کمتری دارد.
قاره آسیا بیشترین حجم میزان تولید گوشت گاومیش در جهان را به خود اختصاص داده است. سهم گوشت گاومیش به مجموع تولید گوشت دنیا، تنها ۱.۳ درصد است. کشور هند به تنهایی حدود ۱.۴۳ میلیون تن گوشت گاومیش را در سال تولید می نماید. برخی کشورها به مصرف این نوع گوشت علاقه زیادی دارند.
ارزش غذایی شیر گاومیش نسبت به شیر گاو
شیر گاومیش دارای مواد مغذی بسیاری از جمله فسفر، پتاسیم و منیزیم می باشد که برای داشتن بدنی سالم خیلی مفید است. در مقایسه با شیر گاو، شیر گاومیش حاوی کلسیم و پروتئین بیشتری است و میزان کمتری سدیم و کلسترول دارد. این شیر برای سلامت قلب و عروق و دندان خیلی مفید است.
ویتامین آ موجود در شیر گاومیش، در مقابل شیر گاو خیلی بیشتر است. قابلیت ماندگاری زیاد یکی دیگر از خواص شیر گاومیش است. همچنین محصولات لبنی که از این شیر تهیه می شوند، دارای طعم بسیار خوبی بوده و طرفداران زیادی هم دارند. شیر گاومیش به علت چربی بیشتری که نسبت به شیر گاو دارد موجب شده فراورده های لبنی حاصله از آن ارزش اقتصادی بالایی هم داشته باشند.
با توجه به این که شیر گاومیش خواص فراوانی دارد، هدف اصلی از پرورش آن تولید شیر و محصولات لبنی می باشد. به طور میانگین این حیوان روزانه ۵.۶ لیتر شیر تولید می کند. و در حال حاضر رکورد شیر گاومیش در کشور در مرکز اصلاح نژاد دام کشور در کرج با میانگین تولید ۱۲۰۰ کیلوگرم در یک دوره شیردهی ۲۰۰ روزه گزارش شده است.
تغذیه گاومیش
یکی از خصوصیات بارز گاومیش، تغذیه آن از علوفه خشبی به میزان زیاد می باشد. و از این نظر نسبت به گاو برتری دارد، زیرا دستگاه گوارشی حیوان از گاو حجیم تر بوده و ثانیا دارای چین خوردگی های بیشتری می باشد. در ضمن میکروارگانیسم های شکمبه گاومیش از نظر تعداد و تنوع از گاو بیشتر است.
از آنجا که گاومیش را هم به صورت دستی و هم صنعتی نگهداری می کنند، سیستم های متفاوتی برای تغذیه حیوان طراحی شده است. از جمله:
سیستم تغذیه ای گسترده
در این سیستم تغذیه ای، حیوان در مزارع مرتفع باتلاقی و مردابی و … تغذیه می کند. در صورتی که در مرتعی خوب و سرسبز باشد در مدت دو تا چهار ساعت چرا، شکمبه اش را پر می کند.
سیستم تغذیه ای متمرکز
در این سیستم تغذیه ای، دام در محوطه دامداری تغذیه شده و برای زمانی است که مزرعه، مرتع یا چراگاه در دسترس نیست.
سیستم تغذیه ای نیمه متمرکز
این سیستم ترکیبی از دو سیستم قبلی است و مهمترین خوراک دام، علوفه باقی مانده مزارع بوده که با میزان متفاوتی از غلات و دانه های روغنی کامل شده است.
بیماری های گاومیش
از مهمترین بیماری های این حیوان عبارت است از:
- تب برفکی
- طاعون
- سل
- آبله
- شاربن علامتی
- پروسلوز
- ننیازین
- تیلریوز
فواید پرورش گاومیش
این نژاد دامی با توجه به ویژگی های منحصر به فرد نظیر تغذیه و رشد توسط منابع غذایی کم هزینه، قابلیت سازگاری زیاد با انواع شرایط محیطی، مقاومت زیاد به بیماری ها، توان تولید شیر با درصد لاکتور، چربی و پروتئین زیاد می تواند نقش مهمی در صنعت دامپروری ایفا کند و برای افرادی که به پرورش آن روی می آورند، سودآور خواهد بود.
سود دامپروران در این حرفه تقریبا تضمین شده بوده و سرمایه گذاری در آن نسبتا ریسک کمی دارد. قابل ذکر است میزان شیر تولیدی حیوان در روز حدود ۲۰ کیلوگرم است و فراورده های تولیدی از شیر نیز مدت زمان نگهداری بیشتری نسبت به دیگر محصولات لبنی سایر حیوانات دارند.
در صورت تمایل برای آشنایی با حیوان یوزپلنگ و حیوان زرافه روی لینک ها کلیک کنید.
منبع : آرگا
