دسته ها
پنج شنبه ۱ آبان ۱۳۹۹

آشنایی با زندگی نامه فتحعلی شاه قاجار و حسرت هایی که برای ایرانیان باقی گذاشت

  • سحر بهرامی مقدم
  • ۱۷ فروردین ۱۳۹۸
  • ۰

دوره حکومت فتحعلی شاه قاجار بی شک یکی از مهم ترین و تاثیر گذار ترین دوره های تاریخ ایران بود که مدت بسیار زیادی بر ایران حکومت کرد که قطعا درطول دوره زندگی نامه فتحعلی شاه قاجار تاریخ سیاسی ایرانی نقش پررنگی به خود گرفت.

فتحعلی شاه قاجار زاده شهر دامغان است. او دومین شاه از دودمان قاجار است که به مدت ۳۶ سال و ۸ ماه یعنی از سال ۱۱۷۶تا سال ۱۲۱۳ بر ایران فرمانروایی کرد. او فرزند حسین قلی خان برادر جوانتر آقا محمدخان قاجار بود. پس از کشته شدن عمویش، فتحعلی شاه به پادشاهی نام اصلی  فتحعلی شاه باباخان بود که بعد از تاج گذاری نام خود را عوض کرد و نام جد خود را برگزید. در ادامه مطلب به شرح زندگینامه فتحعلی شاه می پردازیم.

زندگی نامه فتحعلی شاه قاجار

زندگی نامه فتحعلی شاه قاجار

در زندگی نامه فتحعلی شاه آمده است که وی مردی خوشگذران ،خسیس، ناتوان در اداره کشور ،لاابالی و به شدت زن دوست بود.در طی دوران حکومت او هفده ولایت قفقاز از ایران جدا شدند. به نوعی می توان گفت روند پاره پاره شدن خاک ایران با پادشاهی فتحعلی شاه شروع شد ۱۸ شهر بزرگ ایران در زمان این پادشاه بی عرضه از بدنه ایران بزرگ جدا شدند

در بین تمام مشکلات سیاسی کشور، فتحعلی شاه در کاخ های خود مشغول خوشگذرانی و در پی هوس های سیری نا پذیر خود بود .از تفریح های مورد علاقه او شکار، بازی با ورق خوشگذرانی در حرم خانه ها بود بیشتر وقتش را صرف ان ها می کرد. فتحعلی شاه نزدیک به هزار زن عقدی و کنیز و رقاصه داشت که به نوعی رکورد محسوب می شد.

در آغاز سلطنت تلخ ترین حادثه ای که در زمان حکومت فتحعلی شاه رخ داد شکست ایران در جنگ روسیه و الحاق قفقاز به روسیه بود که خسارت های زیادی وارد شد. که بعد از جنگ اقا محمد خان یعنی پسر فتحعلی شاه تا سال های سال نتوانست اقتداری دوام دار در حکومت قفقاز را تامین کند. در عصر قاجار حکومت مرکزی ایران حتی در آذربایجان هم اقتدار مرکزی نداشت چه برسد به قفقاز.

محمود درباره دوره سلطنت فتحعلی شاه می نویسد:

«دریاهای شمالی و جنوبی ایران که یک وقتی وسیله امنیت و حفاظت ایران بود، در این زمان اسباب ضعف و وسیله خطرناکی برای این کشور شده است. چنانچه در بحر خزر، فرمانروایان مسکو و در خلیج فارس، بریتانیای کبیر، اسباب مزاحمت شده و صادرات و واردات نیز به دست روس و انگلیس افتاده است.»

در ادامه زندگی نامه فتحعلی شاه اینطور بیان شده که در آن زمان ولیعهد او پسرش عباس میرزا بود که در جنگ ها از خود دلاوری نشان می داد. اما عباس میرزا قبل رسیدن به سلطنت درگذشت. بعد از مرگ عباس میرزا پسرش محمد میرزا ولیعهد شد و بعد از مرگ فتحعلی شاه با نام محمد شاه بر تخت نشست. فتحعلی شاه زمانی که با قدرت های غربی روبه رو شد به نوعی با پدیده استعمار مواجه شد که  همین مواجهه باعث می شد با گسترده کردن حکومت مرکزی در ایران و وصلت های متعدد با سران قبایل و اشراف کل کشور و همچنین انتخاب پسرانش برای حکم رانی در اقصی نقاط کشور به گونه ای یک حکومت مرکزی را در کشور بنا کند. او با ایجاد کردن ارتش های مدرن، بنا کردن نهاد ها یی مانند وزارت خانه و ترویج نثر فارسی به دگرگونی های جدید پاسخ داد. عصر فتحعلی شاه گذرگاهی بود بین ایران قدیم و جدید .

دست آورد های زمان فتحعلی شاه

در شرح زندگی نامه فتحعلی شاه آمده است که در آن دوران کشور به سمت یکپارچگی رفت به خصوص عباس میرزا فرزند فتحعلی شاه تاثیر فراوانی بر ایجاد تفکر ایران مدرن بود. در زمان جنگ ایران و روس قومیت های محلی  زیادی وقف ایران شدند در مجموع  در عصر فتحعلی شاه برخی از مهم ترین حکومت های محلی از بین رفتند.

حکومت قرایی ها در تربت، زعفرانلوها در خبوشان، شادلو ها در اسفراین از مهمترین حکومت های محلی بودند که در راستای ایجاد حکومت مرکزی از میان رفتند درواقع زیرساخت های اصلی دولت مدرن با این تمرکز قدرت به وجود آمد.
فتحعلی شاه برای دولت و منافع دولت احترام و شخصیت مستقلی از سلطنت و منافع خاندان خود قائل بود. برای نمونه او در نامه به یکی از مهمترین فرزندانش حسنعلی میرزا شجاع السلطنه، تلاش می کند وی را از منافع شخصی بر حذر داشته به اندیشیدن به منافع دولت ترغیب کند و در نامه ای به وی صراحتا می نویسد:
«امروز کار از آن گذشته است که آن فرزند خیر خود را ملاحظه نماید، اندک فکر کند و ببیند خیر دولت شاهنشاهی چه چیز است.»
فتحعلی شاه انسان مردم داری نیز بود، چنانچه در همان نامه به شجاع السلطنه که پیش تر به آن اشاره شد، فتحعلی شاه بارها فرزند خود را به مردم داری تشویق کرده است، می نویسد:
«تمام خلق مملکتی را که نمی توان بی موجبی مورد سیاست داشت و با عدم تقصیری ظاهر همه بندگان خدا را آزرد.»
در زندگی نامه فتحعلی شاه آمده است که او می دانست که حکومت با بیم و ترس غیر ممکن است چرا که آگاه بود تنها راه حکمرانی در همراهی مردم است، در همین نامه شجاع السلطنه می نویسد:
«چنانچه فی الواقع کار او با این مردم پیشرفت نخواهد کرد و باید مردم خراسان را عموما مورد سیاست داشت و خراب کرد و آن فرزند را به بیم محض آن جا مسلط کرد. مشکل می بینم که کار آن جا به اصلاح دربیاید و او تواند از عهده کار آن مملکت برآید. بنابراین فکری باید کرد که پیشرفت داشته باشد.»

مهمترین اتفاقات حکومت ۳۶ ساله فتحعلی شاه

با نگاهی گذرا به زندگی نامه فتحعلی شاه به بررسی مهم ترین اتفاقات در آن در زمان می پردازیم.

  1.  حمله سپاه ایران به افغانستان و تصرف قندهار
  2.  قرارداد ۱۸۰۰ میلادی با انعقاد این قرار داد فتحعلی شاه دستور داد تمام کشور باید با اعمال انگلیس همراه شوند و اجازه ورود فرانسوی ها به بنادر جنوبی خلیج فارس داده شود.
  3.  قتل پُل اول و حمله روسها به گرجستان پس از امضاء قرارداد ۱۸۰۰چندی بعد امپراطور روسیه به قتل رسید و پسرش الکساندر به جای او نشست که با جانشینی او سیاست عوض شد .
  4.  حمله روس‌ها به قفقاز زمانی که فتحعلی شاه در مشهد مشغول بر انداختن نادری بود و پسرش هم مشغول تنبه ترک ها بود خبر ورود روس ها ب قفقاز به گوش فتحعلی شاه رسید که این خبر را زمانی دادند که روس ها گرجستان را فتح کرده بودند.
  5.  جنگ سپاه ایران و روس در ایروان در سال ۱۸۰۴میلادی اعلام جنگ شده در آن زمان عباس میرزا تا نزدیکی ایروان لشکر کشی کرد اما این نبرد گویی بیهوده بود سپس فتحعلی شاه خود عازم میدان نبرد شد اما توان مقابله با روس ها را نداشت و از انگلیسی ها درخواست کمک کرد اما فتحعلی شاه با دیدن درخواست های نابجا از او از کمک ان ها مایوس شد.
  6.  آغاز رابطه ایران و فرانسه و انعقاد عهدنامه فین‌کن‌اشتاین در اردیبهشت ۱۱۸۶ با دولت فرانسه بسته شد. طبق این عهدنامه دو کشور ایران و فرانسه درمقابل انگلیس متحد شدند.طبق آن ایران قبول کرد فرانسه را در جنگ با هند یاری کند و فرانسه هم قول داد به ایران برای باز پس گیری مناطق از دست رفته بدست روسیه کمک کند.
  7.  جنگ فرانسه و روسیه و آثار آن بر ایران در این جریان روس ها شکست خوردند و بینشان پیام صلح تیلست بسته شد. عباس اقبال میگوید:

«گاردان در دسامبر ۱۸۰۷  عهدنامه فین کن اشتاین را به امضای شاه رسانید اما مفاد آن قسمت از عهدنامه که مربوط به کمک فرانسه به ایران برای حمله به روس بود، از نظر دولت فرانسه منتفی اعلام شده بود و در مورد حمله فرانسه به هندوستان از طریق ایران، ایران موظف می‌شد علاوه بر دولت فرانسه، دولت روس را به کشور راه دهد.»

  1.  قرارداد مجمل ایران و انگلیس در اسفند۱۱۸۷قراد داد مجلل بین دو طرف به امضاء رسید که طبق آن روابط بین ایران و فرانسه به مدت۳۰ سال قطع شد.
  2.  حمله فرانسه و تصرف مسکو ناپلئون بناپارت با ایجاد ارتش هفتصد نفری به روسیه حمله کرد و مسکو را فتح کرد اما یک روز بعد از فتح روس ها مسکو را به آتش کشیدند و بسیاری از این سربازان در این واقعه کشته شدند و ناپلئون مجبور به عقب نشینی شد
  3. یک رویداد مهم ذکر شده در زندگینامه فتحعلی شاه قاجار، عهدنامه گلستان می باشد که با وساطت انگلیس بین ایران و روسیه منعقد شد.
  4.  قرارداد ۱۸۱۴با تشکیل اتحادیه بین روسیه پروس اتریش و انگلیس وحدت ایجاد و ناپلئون در سال۱۸۱۴استعفا داد و به جزیره آلپ تبعید شد
  5.  تعلیم قشون ایران. با انعقاد عهد نامه  گلستان  عباس میرزا درصدد تقویت نظامی بود و برای این کار افرادی را برای آموزش استخدام کرد.
  6.  حمله عباس میرزا به سپاه روس این جنگ به صورت رسمی اعلام نشد در سال ۱۲۰۵ عباس میرزا به سپاه روس حمله کرد و تالش و لنگران را آزاد نمود در طول سه هفته تمام مناطقی که در عهدنامه گلستان بدست روس ها افتاده بود را پس گرفتند
  7.  عهدنامه روسیه و انگلیس و فرانسه این قرار داد برای این بسته شد که از انقلاب یونان علیه عثمانی دفاع کنند
  8.  عهدنامه ترکمانچای در مرداد ۱۲۰۶ جنگ بسیار سختی بین ایران و روسیه درگرفت. در این جنگ عباس میرزا بارها شکست خورد و در آخر مجبور به قبول پیشنهاد صلح و و برقراری عهد نامه ترکمنچای شد که طبق آن ایران، خانات ایروان و نخجوان را به روس‌ها واگذار کرد و از حقوق خود برای کشتیرانی در دریای خزر محروم شد و متعهد شد تا مبلغ پنج میلیون تومان غرامت جنگی پرداخت نماید.
  9.  قتل گریبایدوف. روسیه برای پیگیری از مفاد ترکمنچای وزیری را به تهران اعزام کرد که در بین جریاناتی گریبایدوف به قتل می رسد که در این بین ایران و روسیه در آستانه جنگی دیگر قرار گرفتند که عباس میرزا میدانست توان مقابله با روسیه ندارد اقدام به فرستادن الماسی بسیار بزرگ به همراه نامه عذر خواهی برای تزار روسیه کرد.
  10.  مدال نقره به افتخار فتحعلی شاه قاجار
  11.  عهدنامه ارزنه الروم این عهد نامه در اواخر سلطنت فتحعلی شاه منعقد بود که طبق ان پیام صلح بین عثمانی ها و ایران امضا شد.
  12.  لشکرکشی محمد میرزا به هرات و مرگ عباس میرزا

بیان سرگذشت فتحعلی شاه به زبان ساده

شاید بتوان از مهمترین اتفاقات در زندگی نامه فتحعلی شاه به از دست رفتن بخش‌های از آذربایجان، گرجستان، ارمنستان، در عهدنامه‌های ترکمانچای و گلستان که به واسطه شکست در نبرد با روسیه به ایران تحمیل شد را نام ببریم. زندگی فتحعلی شاه در ۶۸ سالگی و پس از ۳۷ سال سلطنت در اصفهان به پایان می رسد و جسد او را از آنجا برای دفن به قم بردند و در حرم فاطمه معصومه به خاک سپردند.

منبع : آرگا

مطالب مرتبط
مطالب داغ
مطالب پیشنهادی
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.