ترس از ام آر آی یکی از شایع ترین انواع اضطراب های موقعیتی در حوزه پزشکی است که بسیاری از افراد، حتی بدون سابقه اختلالات اضطرابی، آن را تجربه می کنند. ام آر آی به دلیل فضای بسته، صدای بلند دستگاه، طول مدت تصویربرداری و نگرانی از نتیجه آزمایش می تواند واکنش های شدید روانی و جسمی ایجاد کند. این ترس اگر به درستی مدیریت نشود، ممکن است باعث لغو آزمایش، کاهش کیفیت تصاویر یا تجربه ای بسیار آزاردهنده برای فرد شود. مقابله با ترس ام آر آی نیازمند شناخت دقیق عوامل ایجاد کننده آن و به کارگیری راهکارهای روان شناختی، جسمی و محیطی است. در این مطلب با مهم ترین روش های مقابله با ترس از ام ار آی آشنا می شویم.
روش های مقابله با ترس از ام آر آی
ترس از ام آر آی نوعی ترس از فضای بسته به شمار می رود؛ نوعی ترس غیر منطقی از حبس شدن در مکانی محدود. با اینکه خطری حقیقی وجود ندارد، اما بیمار دچار ترس از محدود شدن خواهد شد. متخصصین معتقدند که ریشه این مشکل به گذشته مربوط می شود. در ادامه به بررسی راه های مقابله با ترس ام آر آی می پردازیم.
شناخت ماهیت این ترس
اولین مرحله در مقابله با ترس از ام آر آی، شناخت ماهیت این ترس است. بسیاری از افراد دچار نوعی ترس از فضای بسته یا احساس از دست دادن کنترل می شوند. قرار گرفتن در تونل باریک دستگاه، ناتوانی در حرکت آزادانه و شنیدن صداهای غیر منتظره، مغز را در حالت هشدار قرار می دهد. در این حالت سیستم عصبی سمپاتیک فعال شده و علائمی مانند تپش قلب، تنگی نفس، تعریق و سرگیجه ایجاد می شود. گاهی اوقات نیز ممکن است به دنبال این اتفاق اختلال پانیک رخ دهد. درک این مسئله که این واکنش ها طبیعی و غیر خطرناک هستند، به کاهش استرس و ترس کمک می کند.

کنترل افکار منفی
کنترل افکار منفی نقش مهمی در کاهش استرس دارد. بسیاری از افراد قبل از ام آر آی دچار افکار فاجعه ساز می شوند، مانند این تصور که در دستگاه گیر می کنند، نفسشان بند می آید یا نمی توانند آزمایش را تحمل کنند. این افکار اغلب غیر حقیقی هستند اما تأثیر شدیدی بر بدن دارند. جایگزین کردن این افکار با جملات آرامش بخش و منطقی مانند “این آزمایش دشوار نیست یا این احساس موقتی است و سریع می گذرد” به کاهش شدت اضطراب کمک زیادی می کند. تکرار این جملات به طور درونی می تواند تمرکز ذهن را از ترس منحرف کند.
تمرکز حسی
تمرکز حسی یکی دیگر از راه های مؤثر مقابله با ترس از ام آر آی است. در این شیوه فرد توجه خود را به یک محرک مشخص معطوف می کند تا از تمرکز بر فضای بسته و صداها فاصله بگیرد. گوش دادن به موسیقی، شمارش نفس ها، تصور یک مکان آرام مثل ساحل یا جنگل، یا حتی تمرکز بر ضربان قلب ممکن است ذهن را به سمت دیگری هدایت کند. بسیاری از مراکز تصویربرداری امکان پخش موسیقی با هدفون را فراهم می کنند که تأثیر زیادی در کاهش ترس و اضطراب دارد.
استفاده از داروهای آرام بخش خفیف
برای افرادی که ترس بسیار شدید دارند، استفاده از قرص های آرام بخش خفیف تحت نظر پزشک ممکن است گزینه مناسبی باشد. معمولا این داروها قبل از آزمایش مصرف می شوند و به کاهش اضطراب می کنند، بدون اینکه هوشیاری کامل شخص را از بین ببرند. البته این شیوه باید آخرین گزینه باشد و تنها با تجویز پزشک انجام شود، زیرا وابستگی به دارو بدون یادگیری مهارت های مقابله ای می تواند مشکلات را در درازمدت تشدید کند.
آرام سازی عضلانی تدریجی
آرام سازی عضلانی تدریجی می تواند مفید باشد. در این روش شخص به طور آگاهانه عضلات مختلف بدن را منقبض و سپس رها می کند. این کار باعث کاهش تنش جسمی و ارسال پیام آرامش بخش به مغز می شود. انجام این تمرین پیش از ورود به دستگاه و حتی در حین تصویربرداری، در صورتی که حرکت بدن محدود نباشد، به کاهش تنش و احساس گیر افتادن کمک می کند.
حمایت عاطفی
حمایت عاطفی نقش مهمی در مدیریت ترس از ام آر آی دارد. همراهی یک فرد مورد اعتماد تا محل انجام آزمایش، صحبت با او قبل از شروع و دریافت حمایت کلامی می تواند احساس امنیت ایجاد کند. حتی دانستن اینکه بعد از پایان آزمایش کسی منتظر فرد است، به کاهش استرس کمک می کند. برخی مراکز اجازه می دهند شخص همراه تا نزدیکی دستگاه حضور داشته باشد که این مسئله برای افراد مضطرب آرامش بخش است.

تمرین های تنفسی
تمرین های تنفسی یکی از مؤثرترین روش های کنترل ترس در حین ام آر آی هستند. تنفس سطحی و سریع اضطراب را تشدید می کند، در حالی که تنفس آهسته و عمیق موجب فعال شدن سیستم عصبی پاراسمپاتیک و ایجاد آرامش می شود. تمرین تنفس شکمی، به این صورت که هوا به آهستگی از بینی وارد شده، چند ثانیه نگه داشته شود و سپس به آرامی از دهان خارج گردد، می تواند قبل و حین ام آر آی انجام شود.
انتخاب زمان مناسب
انتخاب زمان مناسب برای انجام ام آر آی نیز اهمیت زیادی دارد. انجام آزمایش در زمانی که شخص خسته، گرسنه یا تحت فشار روانی شدید است، احتمال بروز ترس را تا حد قابل توجهی بالا می برد. بهتر است زمانی انتخاب شود که شخص از لحاظ روانی و جسمی در وضعیت نسبتا پایداری قرار دارد. خواب کافی شب قبل از آزمایش و پرهیز از مصرف کافئین یا مواد محرک می تواند باعث کاهش اضطراب شود.
تکنیک های درمان شناختی رفتاری
در برخی موارد، استفاده از تکنیک های درمان شناختی رفتاری پیش از انجام ام آر آی توصیه می شود. این روش ها به افراد کمک می کنند الگوهای فکری غلط را شناسایی و سپس اصلاح کنند و واکنش های اضطرابی خود را بهتر مدریت نمایند. حتی چند جلسه کوتاه با روانشناس می تواند تأثیر قابل توجهی بر کاهش استرس داشته باشد، به خصوص برای افرادی که سابقه حملات پانیک یا ترس شدید از فضاهای بسته دارند.
شرطی سازی تدریجی ذهن
یکی از روش های مؤثر اما کمتر مورد توجه، شرطی سازی تدریجی ذهن پیش از انجام ام آر آی است. در این شیوه شخص به طور مرحله ای خود را در معرض موقعیت های مشابه قرار می دهد تا حساسیت ذهنی اش کاهش پیدا کند. به عنوان مثال می توان در خانه روی یک سطح صاف دراز کشید، چشم ها را بست و برای چند دقیقه بی حرکت ماند. سپس این تمرین را در فضای کمی بسته تر مانند بین دو مبل یا زیر تخت تکرار کرد. این مواجهه تدریجی موجب می شود مغز یاد بگیرد که بی حرکتی و فضای محدود الزاما سخت و خطرناک نیست و واکنش اضطرابی با گذشت زمان ضعیف تر می شود.

آماده سازی ذهنی
آماده سازی ذهنی قبل از انجام ام آر آی نقش بسیار مهمی در کاهش اضطراب دارد. بسیاری از ترس ها ناشی از ابهام و ندانستن هستند. زمانی که فرد دقیقا بداند چه اتفاقی قرار است بیفتد، مدت زمان آزمایش چقدر است، چه صداهایی شنیده می شود و چه احساسی ممکن است داشته باشد، ذهن آمادگی بیشتری پیدا می کند. صحبت با پزشک یا تکنسین تصویربرداری و پرسیدن تمام سوالات، موجب کاهش نگرانی های مبهم می شود. مشاهده تصاویر یا ویدئوهای واقعی از دستگاه ام آر آی نیز می تواند شوک روانی مواجهه اولیه را کمتر کند.
مدیریت احساس زمان
مدیریت احساس زمان تأثیر زیادی در کاهش ترس دارد. یکی از عوامل تشدید اضطراب، تمرکز بیش از حد بر طول مدت ام آر آی است. در این حالت ذهن مدام زمان را می شمارد و همین مسئله موجب افزایش تنش می شود. برای مقابله با این موضوع، می توان پیش از آزمایش تصمیم گرفت که اصلا به زمان فکر نکرد. برخی افراد از تکنیک بخش بندی ذهنی استفاده می کنند، به این صورت که آزمایش را به چند بخش فرضی تقسیم کرده و پس از هر بخش به خود می گویند یک مرحله دیگر تمام شد. این کار موجب می شود ذهن احساس کند کنترل بیشتری بر موقعیت دارد.
آشنایی با انواع مختلف دستگاه ام آر آی
آشنایی با انواع مختلف دستگاه ام آر آی نیز می تواند در کاهش ترس مؤثر باشد. برخی دستگاه ها بازتر هستند و فضای بیشتری دارند که برای افراد دچار اضطراب گزینه مناسب تری به شمار می رود. اگر امکان انتخاب مرکز وجود دارد، پرس و جو درباره نوع دستگاه و شرایط محیطی می تواند تجربه آرام تر و بهتری را رقم بزند.
منبع : آرگا





















