حقایق جالب درباره مار جعفری؛ از ظاهر تا نحوه زندگی

مار جعفری یکی از مارهای خطرناک محسوب می شود که در صورت نیش زدن، می تواند سبب مرگ شود. اگر به دنیای این خزنده علاقمند هستید و مایلید اطلاعات بیشتری کسب کنید در این مطلب پیرامون ویژگی های ظاهری و رفتاری مار جعفری صحبت می کنیم.

مار جعفری؛ دوست یا دشمن؟ نقش این مار در طبیعت

مار جعفری همانند مار کبری یکی از انواع گونه های مارهای خطرناک محسوب می شود که نیش آن ممکن است کشنده باشد. با این حال خوشبختانه مار جعفری از انسان فراری بوده و در نواحی خالی از سکنه زیست دارد. ولی اگر احساس خطر کند و به کسی نیش بزند سبب مرگ می شود. در ادامه با ویژگی های ظاهری و رفتاری این نوع مار آشنا می شوید.

ویژگی های ظاهری مار جعفری

طول کل بدن مار جعفری حدود ۹۸ سانتی متر و طول دم مار، ۷ سانتی متر است. رنگ بدن این خزنده خاکستری مایل به نقره ای، قهوه ای، شنی، زرد، خاکستری متمایل به آبی گزارش شده است. خط سفیدرنگ زیگزاگ شکلی به همراه لکه های سیاه و سفید با حاشیه مشکی در سطح جانبی دیده می شود.

روی سر مار، دو لکه یا خط سفید صلیبی شکل وجود دارد. سطح شکمی روشن یکدست و گاها سفید با خال های کوچک قهوه ای روشن، تیره یا مشکی می باشد. سر تخم مرغی شکل و مردمک چشم مار، غیر عمودی می باشد.

پولک های سطح پشتی تیغه داشته و در ۲۷- ۳۹ ردیف واقع هستند. پولک های جانبی به شکل اریب بوده و دو ردیف پولک بین چشم و پولک های لب بالا مشاهده می شود. پولک های چین بزرگ و منظم بوده و پولک های سطح شکمی ۱۶۴-۱۸۶ عدد و پولک های زیر دم ۲۸-۳۸ عدد می باشند.

قابل ذکر است مار جعفری با اسم علمی ‏Echis carinatus‏ در جهان شناخته می شود و  در رده خزندگان ، زیر راسته مارها و از خانواده افعی ها  می باشد. به طور کلی شکل ظاهری این نوع مار جعفری به نحوی است که گردن  کاملا نسبت به سر و بدن مشخص نیست.

همچنین شبیه سایر مارهای افعی این مار هم دارای مردمک چشم غیرعمودی، پوزه‌ای کوتاه و بدنی با پوشش فلس های کوچک می باشد که این پولک ها دارای تیغه ریز هستند.

نحوه تشخیص مار ‏Echis carinatus‏

مار ‏Echis carinatus‏ در رنگ های مختلفی وجود دارد و گونه های ایرانی به رنگ های قهوه ای مایل به خاکستری، خاکستری مایل به زرد و زیتونی با نوارهای زیگزاگ روشن مشخص می شوند. این ویژگی ظاهری سبب شده مار ‏Echis carinatus‏ به سادگی از دیگر گونه های مار تشخیص داده شود.

از سویی یک ویژگی بارز این مار نماد صلیبی شکل روی سر است. ناحیه شکمی هم به رنگ سفید یا سفید مایل به زرد مشاهده می شود.

اندازه مار ‏Echis carinatus‏

مار ‏Echis carinatus‏ از لحاظ اندازه تقریبا کوچک بوده به طوری که حداکثر طول گونه های بزرگ بیشتر از ۹۰ سانتی متر است. اندازه این مار بین ۳۵-۹۰ سانتی متر متغیر می باشد. مار ‏Echis carinatus‏ از نظر شکل ظاهری سر کوتاه، پهن، گلابی شکل و مجزا از گردن هستند.

پوزه مار نیز همانطور که اشاره شد گرد و کوتاه است. در حالی که چشم ها تقریبا بزرگ و برجسته می باشند. بدن مار تقریبا بلند، باریک و استوانه ای بوده و دم کوتاهی دارند.

کلید شناسایی مار ‏Echis carinatus‏

علاوه بر ویژگی هایی که سبب تشخیص مار ‏Echis carinatus‏ از سایر مارها می شود کلید شناسایی دقیق تر این مار پولک مخرجی تقسیم نشده و دارای ۱-۳ ردیف پولک بین چشم و لب بالا می باشد.

مار ‏Echis carinatus‏ به شکل خاصی انسان را تهدید می کنند و با مالش بخشی از بدن به یکدیگر صدای هشداری به شکل هیس مانند ایجاد می کنند. بیشتر مارگزیدگی های دنیا توسط مار ‏Echis carinatus‏ گزارش شده است.

زیستگاه مار ‏Echis carinatus‏

به طور معمول اکثر  انواع مارهای Echis carinatus‏ در مناطق دشت و دامنه های گرم و بیابانی و کویری که در ایران شامل نواحی مرکزی و جنوبی است، زندگی می کنند. این نواحی عموما قابل سکونت نبوده و هیچ پوشش گیاهی خاصی هم در آن رویش ندارد.

حتی تعداد جانورانی که می توانند در این مناطق مقاومت کنند و به زیست خود ادامه دهند بسیار کم است و برخی از گونه های این مار نیز جزو آن ها محسوب می شوند. جالب است بدانید که مار Echis carinatus‏ از انسان می ترسد و نیش زدنش هم به خاطر دفاع از خود است.

به این ترتیب زیستگاه این مار نواحی کویری که شامل محیط های ماسه ای و صخره ای، خاک نرم درختچه زار بیابانی و زیر سنگ‌ها می باشد.

ویژگی های رفتاری مار Echis carinatus‏

مار Echis carinatus‏ جزو سمی ترین افعی های ایران محسوب می شود. این مار پهلو رو بوده و به شکل حلقه حلقه حرکت می کند. معمولا در اثر این حرکت مار، روی ماسه خطوط موازی مانندی ایجاد می شود.

در صورت احساس خطر هم، با روی هم کشیدن پولک های سطح جانبی بدن، صدای شبیه هیس یا پاشیدن آب روی سطح داغ ایجاد می شود. این خزنده در یک نقطه برای همیشه نمی ماند. به این ترتیب برای مشاهده آن باید درباره تغییرات مکانی مار در طول شبانه روز اطلاعاتی داشته باشید.

این گونه از مار روزها در شکاف سنگ و داخل حفره های زمینی، زیر سنگ ها، لانه جوندگان و زیر بوته پنهان می شود. به ندرت مار جعفری در نواحی مسکونی یا پررفت و آمد انسانی مشاهده می شود.

غذای مار Echis carinatus‏

در مورد غذای مار Echis carinatus‏ و گونه های آن اطلاعات کمی وجود دارد. از سویی به علت شرایط سخت آب و هوایی زیستگاه این خزنده، غذاهایی که در طی روز مصرف می کند کاملا متفاوت است.

از جمله مهم ترین مواد غذایی که مار Echis carinatus‏ استفاده می کند شامل کرم، حلزون، ملخ، سوسک،عقرب، قورباغه، عنکبوت، هزارپا، سایر خزندگان و پرندگان و پستانداران کوچک است.

تولید مثل مار Echis carinatus‏

اکثر گونه های مار Echis carinatus‏ تخم بچه زا می باشند. یعنی نوزاد در بدن مار از تخم خارج شده و سپس زنده متولد می شود. مار ماده Echis carinatus‏ در فصل تابستان معمولا سه و گاه تا ۲۰ نوزاد به دنیا می آورند.

نوزاد مار Echis carinatus‏ هنگام تولد حدود ۱۵ سانتی متر طول دارند و بعد از اولین پوست اندازی که تقریبا یک هفته ای طول می کشد می توانند به تزریق سم به انسان یا سایر جاندارن و نیش زدن بپردازیند. جالب است بدانید که غلظت سم مترشحه از نوزاد مار Echis carinatus‏  بالاتر و حتی کشنده تر می باشد

منبع : آرگا