در جهانی که روز به روز به سمت فناوری های ماشینی پیش می رود، هنوز برخی هنرها هستند که ریشه در طبیعت، صبر، دقت و روح انسان دارند. هنر درودگری، یک هنر دیرینه است که به خلق آثار زیبای چوبی با استفاده از ابزارهای سنتی و امروزی می پردازد. این هنر در بسیاری از فرهنگ ها، به خصوص در ایران، نه تنها یک حرفه یا صنعت، بلکه بخشی از هویت هنری و فرهنگی به شمار می آید. درودگری ترکیبی از مهارت، ذوق، صبر و عشق به طبیعت است که با چوب به عنوان ماده ای زنده و پویا پیوند خورده است. در این مقاله قصد داریم شما را با هنر درودگری آشنا کنیم.
هنر درودگری چیست؟
درودگری به مجموعه ای از فعالیت های هنری، فنی و کاربردی گفته می شود که در آن چوب به عنوان ماده اولیه، با استفاده از ابزارهای پیشرفته یا سنتی، به اشیایی مثل مبلمان، در و پنجره، ابزار موسیقی، وسایل تزئینی، مصنوعات هنری و ابزارهای زندگی تبدیل می شود. درودگری تلفیقی از هنر و علم است. علمی برای شناخت چوب، اندازه گیری و ساختار، خواص فیزیکی، تزئین، خلاقیت، هماهنگی رنگ و فرم.
تاریخچه هنر درودگری
هنر درودگری سابقه ای کهن دارد. در ادامه به تاریخچه این هنر زیبا و دیرینه می پردازیم.
درودگر در ایران باستان
درودگری در ایران، مانند بسیاری از هنرهای سنتی، سابقه ای دیرینه دارد. اسناد تاریخی و آثار باستانی به دست آمده از تپه های سیلک، شوش، نیشابور، تخت جمشید و هگمتانه، نشانه هایی از استفاده گسترده و خلاقانه ایرانیان از چوب را نشان می دهد. در دوران هخامنشی، ستون ها و درهای چوبی بناها با نقش های برجسته تزئین می شدند. در دوره ساسانی نیز استفاده از چوب در ساخت تخت ها، درب ها، ارابه ها و تزئینات قصرها بسیار رایج بود.
درودگری در دوره اسلامی
با ورود اسلام به ایران، هنرهای چوبی رنگی معنوی و تزئینی به خود گرفتند. منبرها، درب های مساجد، پنجره های مشبک، رحل قرآن و بسیاری دیگر از مصنوعات مذهبی با تکنیک های پیشرفته، منبت کاری، خراطی، معرق و مشبک ساخته می شدند. آثار باقی مانده در مسجد شیخ لطف الله، مسجد جامع اصفهان، حرم امام رضا و آرامگاه های بزرگان دینی از دوان صفویه و قاجاریه، نشان دهنده اوج هنر درودگری در ایران هستند.
درودگری در سایر تمدن ها
در مصر باستان، چوب ارزشمندترین ماده برای ساخت مجسمه، تابوت، قایق و وسایل زندگی بود. در چین باستان، درودگری به سطحی از فلسفه رسید و به عنوان یکی از پنج هنر اصلی مطرح شد. در یونان و روم، مبلمان چوبی نقش مهمی در زندگی اشرافی داشت و با تزئینات فلزی و سنگی همراه می شد. در اروپا، به خصوص بعد از قرون وسطی و دوران رنسانس، درودگری با رشد سبک های گوتیک، باروک و روکوکو به اوج شکوفایی خود رسید و به یکی از ارکان مهم و ارزنده هنری تزئینی تبدیل شد.
شاخصه های اصلی هنر درودگری
درودگری هنر و صنعت وسیعی است که درون خود شاخصه های متعددی را جای داده است. هر شاخصه، مهارت، ابزار و نگرش خاص خود را دارد.
- نجاری سنتی: ساخت وسایل ساده و کاربردی مثل در، پنجره، نیمکت، قاب، قفسه و صندوقچه ها.
- خراطی: ساخت اشیای مدور با استفاده از دستگاه خراطی مثل پایه میز، شمعدان، قندان، گلدان یا ظروف تزئینی.
- منبت کاری: هنری مبتنی بر حکاکی و کنده کاری روی چوب با استفاده از مغار. موضوعات منبت می توانند گل و بوته، نقوش اسلیمی، انسانی یا حیوانی باشند.
- مشبک کاری: برش ظریف و دقیق چوب به صورت نقوش اسلیمی یا هندسی. این هنر بیشتر در پنجره های ارسی، قاب ها، دیوارکوب ها و محراب ها کاربرد دارد.
- قاب سازی و دکوراسیون: ساخت قاب های چوبی برای تابلو، آینه، محراب، پنجره و عناصر تزئینی دیوارها یا سقف ها.
- ساخت سازهای موسیقی: ساخت سازهایی مثل سه تار، تار، دف، سنتور، ویولن، گیتار و کمانچه که به طور کامل یا عمده از چوب ساخته می شوند. در این شاخه، شناخت صوت، آکوستیک و رفتار چوب در برابر رطوبت اهمیت زیادی دارد.
- ساخت مبلمان مدرن و سنتی: از ساخت نیمکت های چوبی ساده گرفته تا مبلمان سلطنتی با تزئینات پیچیده، این شاخه ترکیبی از طراحی صنعتی و هنر چوب است.
مواد اولیه مورد استفاده در هنر درودگری
چوب اصلی ترین ماده در هنر درودگری است، اما هر نوع چوبی برای هر کاری مناسب نیست. در اینجا به برخی از مهم ترین چوب های مورد استفاده در این هنر اشاره می کنیم:
- چوب گردو: از مرغوب ترین چوب های ایران، سخت، محکم، خوش رنگ و بسیار مناسب برای منبت کاری و مبلمان مجلل.
- چوب راش: دارای بافت یکنواخت، مقاوم در برابر ضربه و فشار، برای ساخت مبلمان، درب و پنجره کاربرد دارد.
- چوب چنار: نسبتا نرم، مناسب برای خراطی و کارهای تزئینی. در گذشته برای ساخت منبر و درهای مسجد استفاده می شد.
- چوب افرا: سبک، روشن و مناسب برای طرح معرق، دارای بافت ریز و رنگ پذیری بالا.
- چوب توسکا: نرم و منعطف، با چسبندگی بالا. برای ساخت وسایل ظریف و خراطی مناسب است.
- چوب ملچ: دارای نقش طبیعی زیبا، مقاوم و نیمه سخت. در کابینت سازی و درهای لوکس کاربرد دارد.
ابزارهای مورد استفاده در درودگری
ابزارهای درودگری ترکیبی از ابزارهای دستی و ماشینی است. استادکاران سنتی معمولا با ابزار دستی کار می کنند، در حالی که کارگاه های بزرگ از ابزارهای مدرن بهره می گیرند.
- اره دستی، اره کمانی
- کمان اره برای مشبک
- مغار تخت، مغار نیم گرد، مغار گلویی
- خط کش، پرگار و متر
- رنده دستی
- سوهان سنباده
- گونیای نجاری
- چکش چوبی
- دریل دستی و مته چوب
ابزارهای ماشینی نیز عبارتند از:
- پرس گرم و سرد
- فرز نجاری
- دریل برقی
- خراطی برقی
- سنباده زن برقی
- رنده برقی
- اره میزی
- اره نواری
- کمپرسور رنگ پاشی
مراحل اجرای یک پروژه درودگری
فرآیند خلق یک اثر درودگری از ابتدا تا پایان نیازمند نظم، مهارت و برنامه ریزی است. به طور معمول مراحل زیر طی می شود:
- طراحی و نقشه کشی
- انتخاب چوب و آماده سازی
- برش اولیه
- سوراخ کاری و شیارزنی
- مونتاژ و اتصال قطعات
- اجرای تزئینات
- سنباده زنی و صیقل
- رنگ کاری، روغن کاری، کیلر یا پلی استر
- خشک سازی
- نصب یا ارائه نهایی
آینده هنر درودگری
اگرچه برخی از افراد معتقدند، هنرهای سنتی در حال فراموشی اند، اما درودگری با طراحی، خلاقیت، تلفیق با فناوری، استفاده از چوب های بازیافتی و برندهای مجدد می تواند وارد بازارهای جهانی شود. کارگاه های خانگی، آموزش مجازی، تورهای گردشگری صنایع دستی و حضور در بازارهای آنلاین، فرصتی تازه برای احیای این هنر باشکوه هستند.
منبع : آرگا
