جویدن آدامس سابقه ای طولانی دارد و انسان ها در دوره های مختلف از صمغ و شیره برخی گیاهان برای جویدن استفاده می کردند. امروزه آدامس در انواع مختلف، به ویژه مدل های بدون قند، تولید می شود و علاوه بر طعم و ایجاد حس تازگی در دهان، می تواند در بعضی شرایط فوایدی نیز داشته باشد. افزایش ترشح بزاق، کمک به کاهش اسیدهای دهان بعد از غذا و متعادل شدن فشار گوش هنگام پرواز از شناخته شده ترین فواید جویدن آدامس هستند. البته نوع آدامس و میزان مصرف اهمیت زیادی دارد و جویدن بیش از حد نیز می تواند مشکلاتی ایجاد کند.
جویدن آدامس چه فوایدی دارد؟
وقتی آدامس می جوید، حرکت فک و وجود طعم در دهان ترشح بزاق را افزایش می دهد. همین اتفاق بخش مهمی از فواید احتمالی آدامس را توضیح می دهد. بزاق به شستشوی دهان، کاهش اثر اسیدهای تولید شده بعد از خوردن غذا و جلوگیری از خشکی دهان کمک می کند.
با این حال بین آدامس حاوی قند و آدامس بدون قند تفاوت مهمی وجود دارد. مصرف مکرر آدامس های حاوی قند می تواند برای سلامت دندان مناسب نباشد، زیرا باکتری های دهان می توانند قندهای قابل تخمیر را مصرف کرده و اسید تولید کنند. این اسیدها یکی از عوامل موثر در پوسیدگی دندان هستند.
در مقابل، آدامس های بدون قند معمولا با شیرین کننده هایی مانند زایلیتول، سوربیتول، مالتیتول، اریتریتول، آسپارتام یا سوکرالوز شیرین می شوند. ترکیب محصولات مختلف یکسان نیست و بهتر است هنگام خرید، اطلاعات روی بسته بندی را بررسی کنید.
مروری بر مهم ترین فواید جویدن آدامس
بخش زیادی از مزایایی که برای آدامس مطرح می شود به افزایش بزاق و خود عمل جویدن مربوط است. با این حال همه فواید ادعا شده درباره آدامس به یک اندازه اثبات نشده اند و نباید آن را درمانی برای بیماری ها در نظر گرفت.
از طرف دیگر جویدن طولانی و مکرر آدامس می تواند باعث خستگی یا درد عضلات فک شود و در برخی افراد دارای مشکلات مفصل فک نیز علائم را تشدید کند. بعضی افراد مبتلا به سردرد یا میگرن نیز ممکن است با جویدن طولانی احساس ناراحتی بیشتری داشته باشند.
۱. افزایش ترشح بزاق
یکی از واضح ترین اثرات جویدن آدامس، افزایش جریان بزاق است. بزاق نقش مهمی در سلامت محیط دهان دارد و به شستشوی باقی مانده مواد غذایی و خنثی شدن بخشی از اسیدهای موجود در دهان کمک می کند.
به همین دلیل بسیاری از فواید آدامس بدون قند برای دهان و دندان، مستقیما یا غیر مستقیم به افزایش ترشح بزاق مربوط می شوند.
۲. کمک به کاهش خطر پوسیدگی دندان
جویدن آدامس بدون قند بعد از غذا می تواند با افزایش ترشح بزاق به کاهش اسیدیته دهان و پاک شدن بخشی از باقی مانده های غذا کمک کند. به همین دلیل انتخاب آدامس بدون قند نسبت به انواع حاوی قند برای سلامت دندان گزینه مناسب تری است.
با این حال آدامس جایگزین مسواک زدن با خمیر دندان حاوی فلوراید، استفاده از نخ دندان و معاینه دندانپزشکی نیست. بهتر است آدامس را در صورت تمایل به عنوان یک اقدام مکمل در کنار بهداشت معمول دهان در نظر بگیرید، نه جایگزین آن.
۳. آدامس زایلیتول و سلامت دندان
زایلیتول یکی از شیرین کننده هایی است که در بعضی آدامس های بدون قند استفاده می شود. مزیت مهم چنین آدامس هایی این است که برخلاف آدامس های شیرین شده با قند معمولی، منبع مشابهی برای تولید اسید توسط باکتری های دهان فراهم نمی کنند.
البته وجود عبارت «بدون قند» یا زایلیتول روی بسته بندی به معنی بی نیاز شدن از مسواک و سایر مراقبت های دهان و دندان نیست.
۴. کمک به کاهش خشکی دهان
از آنجا که جویدن باعث تحریک ترشح بزاق می شود، آدامس بدون قند می تواند برای بعضی افرادی که خشکی خفیف دهان دارند، به صورت موقت احساس بهتری ایجاد کند.
اگر خشکی دهان مداوم است یا به طور مرتب تکرار می شود، بهتر است علت آن نادیده گرفته نشود. بعضی داروها و شرایط پزشکی می توانند باعث کاهش بزاق شوند و آدامس تنها ممکن است علامت را موقتا کاهش دهد.
۵. کمک به تازه شدن بوی دهان
افزایش بزاق و طعم آدامس می تواند برای مدتی احساس تازگی بیشتری در دهان ایجاد کند. آدامس های نعناعی نیز به دلیل طعم و رایحه خود می توانند بوی دهان را به طور موقت کمتر محسوس کنند.
با این حال اگر بوی بد دهان به طور مداوم وجود دارد، پوشاندن آن با آدامس راه حل اصلی نیست. مشکلات دندان و لثه، خشکی دهان و عوامل دیگر می توانند در ایجاد بوی بد دهان نقش داشته باشند.
۶. جویدن آدامس و رفلاکس معده
در برخی بررسی ها افزایش بزاق و تعداد دفعات بلع پس از جویدن آدامس با پاکسازی سریع تر اسید از مری همراه بوده است. از این رو ممکن است جویدن آدامس بدون قند بعد از غذا در برخی افراد مبتلا به رفلاکس معده به کاهش موقت بعضی علائم کمک کند.
این موضوع به معنی درمان رفلاکس با آدامس نیست. اگر سوزش سر دل یا برگشت اسید به طور مکرر اتفاق می افتد، بررسی علت و رعایت توصیه های مناسب اهمیت دارد.
همچنین بعضی طعم ها یا ترکیبات آدامس ممکن است برای همه مبتلایان به رفلاکس مناسب نباشند؛ بنابراین واکنش هر فرد اهمیت دارد.
۷. تاثیر جویدن آدامس بر هضم غذا
آدامس غذا را هضم نمی کند و نباید آن را درمان سوء هاضمه دانست. عمل جویدن و افزایش بزاق می توانند بدن را وارد مرحله اولیه فرایند خوردن کنند، اما اینکه آدامس در افراد سالم باعث بهبود قابل توجه هضم غذا شود، موضوعی متفاوت است.
بنابراین بهتر است ادعای «بهبود هضم» را با احتیاط مطرح کنیم. اگر پس از غذا دائما نفخ، درد، احساس پری یا سوء هاضمه دارید، پیدا کردن علت این علائم مهم تر از استفاده از آدامس است.
۸. جویدن آدامس و عملکرد دستگاه گوارش بعد از جراحی
یکی از کاربردهای جالب آدامس که در محیط پزشکی بررسی شده، استفاده از آن در برخی بیماران پس از بعضی جراحی های شکمی است. عمل جویدن بدون خوردن غذا می تواند برخی پاسخ های مرتبط با خوردن را تحریک کند و در بعضی برنامه های مراقبتی پس از عمل مورد توجه قرار گرفته است.
البته این کاربرد باید مطابق دستور تیم درمان باشد و نباید فرد بعد از عمل جراحی به صورت خودسرانه آدامس مصرف کند.
۹. آیا جویدن آدامس حالت تهوع را کاهش می دهد؟
در بعضی شرایط، جویدن آدامس یا استفاده از طعم هایی مانند نعناع و زنجبیل ممکن است احساس تهوع را برای برخی افراد کاهش دهد؛ اما شواهد موجود به اندازه ای نیست که آدامس را جایگزین داروهای ضد تهوع بدانیم.
علت تهوع نیز اهمیت دارد. تهوع ناشی از سفر، بارداری، بیماری، دارو یا دوره بعد از جراحی شرایط یکسانی نیستند و ممکن است به روش های متفاوتی برای کنترل نیاز داشته باشند.
۱۰. تاثیر آدامس بر اشتها و کنترل میان وعده
جویدن آدامس بدون قند ممکن است برای برخی افراد راهی برای مشغول کردن دهان در فاصله میان وعده ها باشد و در بعضی شرایط میل کوتاه مدت به خوردن خوراکی را کاهش دهد. با این حال این اثر در همه افراد یکسان نیست.
آدامس باعث «فریب مغز» و ایجاد سیری واقعی نمی شود و به تنهایی روش موثری برای کاهش وزن محسوب نمی شود. کاهش وزن پایدار به مجموعه ای از عوامل مانند الگوی غذایی، فعالیت بدنی، خواب و شرایط فردی بستگی دارد.
۱۱. تاثیر احتمالی آدامس بر تمرکز و توجه
ارتباط جویدن آدامس با توجه، هوشیاری و عملکرد شناختی در مطالعات مختلف بررسی شده است. بعضی پژوهش ها به بهبود محدود برخی شاخص های توجه یا هوشیاری اشاره کرده اند، اما نتایج کاملا یکدست نیستند.
بنابراین نمی توان گفت جویدن آدامس حافظه را به طور قطعی تقویت می کند یا باعث افزایش مشخص فعالیت هیپوکامپ می شود. اگر هنگام مطالعه یا انجام کار با جویدن آدامس احساس تمرکز بیشتری دارید، می توانید از آن استفاده کنید؛ اما اثر آن احتمالا از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
۱۲. جویدن آدامس و استرس
حرکت تکراری جویدن ممکن است برای بعضی افراد در موقعیت های پراسترس احساس آرامش ایجاد کند و مطالعاتی نیز ارتباط آن را با برخی شاخص های استرس بررسی کرده اند. با این حال نمی توان آدامس را درمان اضطراب یا روشی قطعی برای کاهش هورمون کورتیزول دانست.
اگر فردی عادت هایی مانند جویدن ناخن دارد، ممکن است آدامس بدون قند در برخی موقعیت ها جایگزین رفتاری مناسبی باشد؛ البته به شرط آنکه مصرف آن بیش از اندازه نشود.
۱۳. آیا آدامس هوشیاری را افزایش می دهد؟
بعضی افراد هنگام جویدن آدامس احساس بیداری یا هوشیاری بیشتری دارند و این موضوع در مطالعات نیز بررسی شده است. با این حال آدامس جایگزین خواب کافی نیست و نمی توان کمبود خواب را با جویدن آدامس جبران کرد.
اگر خسته هستید، مهم ترین اقدام استراحت و خواب کافی است. طعم نعناع نیز ممکن است حس تازگی ایجاد کند، اما این احساس را نباید با رفع واقعی کمبود خواب یکسان دانست.
۱۴. جویدن آدامس هنگام پرواز و تغییر فشار گوش
هنگام بلند شدن و فرود هواپیما، تغییر فشار هوا می تواند باعث احساس گرفتگی یا فشار در گوش شود. جویدن آدامس باعث افزایش دفعات بلع می شود و این عمل می تواند به باز شدن شیپور استاش و متعادل شدن فشار دو طرف پرده گوش کمک کند.
به همین دلیل جویدن آدامس هنگام تغییر ارتفاع برای بعضی افراد مفید است. خمیازه کشیدن و بلعیدن نیز می توانند اثر مشابهی داشته باشند.
۱۵. آیا آدامس آب داخل گوش را خارج می کند؟
خیر؛ بهتر است این تصور رایج را اصلاح کنیم. آبی که پس از شنا یا حمام در مجرای خارجی گوش باقی می ماند با فشار گوش میانی متفاوت است و جویدن آدامس راه مستقیمی برای تخلیه آن نیست.
اگر آب برای مدت طولانی در گوش باقی مانده یا با درد، ترشح و کاهش شنوایی همراه شده است، وارد کردن اجسام مختلف به گوش نیز کار مناسبی نیست و باید علت مشکل بررسی شود.
آدامس بدون قند بهتر است یا آدامس معمولی؟
اگر آدامس را به طور منظم مصرف می کنید، انواع بدون قند معمولا انتخاب مناسب تری برای سلامت دندان هستند. آدامس های حاوی قند در صورت مصرف مکرر، قند قابل استفاده در اختیار باکتری های دهان قرار می دهند.
البته «بدون قند» نیز به معنی امکان مصرف نامحدود نیست. بعضی شیرین کننده های گروه پلی ال ها مانند سوربیتول و مالتیتول در صورت مصرف زیاد می توانند در برخی افراد باعث نفخ، گاز یا اثر ملین شوند.
بهترین زمان جویدن آدامس چه موقع است؟
اگر هدف کمک به سلامت دهان است، جویدن آدامس بدون قند برای مدت کوتاهی بعد از غذا می تواند انتخاب مناسبی باشد، به ویژه زمانی که امکان مسواک زدن ندارید. افزایش بزاق در این زمان می تواند به کاهش اسیدیته محیط دهان کمک کند.
با این حال نیازی نیست ساعت ها آدامس بجوید. جویدن طولانی مدت می تواند عضلات فک را خسته کند و در افراد مستعد باعث درد یا ناراحتی شود.
جویدن آدامس چه مضراتی دارد؟
آدامس در مقدار متعادل برای بسیاری از افراد مشکل خاصی ایجاد نمی کند، اما مصرف زیاد یا انتخاب نوع نامناسب آن می تواند با عوارضی همراه باشد.
- جویدن طولانی می تواند باعث خستگی یا درد عضلات فک شود.
- افراد دارای مشکلات مفصل فک ممکن است با جویدن زیاد علائم بیشتری تجربه کنند.
- آدامس حاوی قند در صورت مصرف مکرر برای دندان ها انتخاب مناسبی نیست.
- مصرف زیاد برخی آدامس های حاوی سوربیتول و دیگر پلی ال ها ممکن است باعث نفخ یا اسهال شود.
- جویدن مداوم می تواند در برخی افراد مبتلا به سردرد یا درد فک ناراحت کننده باشد.
- بلع هوای بیشتر هنگام جویدن ممکن است در بعضی افراد نفخ ایجاد کند.
آیا جویدن آدامس باعث لاغری صورت می شود؟
جویدن آدامس عضلات فک را درگیر می کند، اما نباید انتظار داشت چربی صورت را به صورت هدفمند کاهش دهد. بدن نمی تواند تنها با فعالیت دادن یک عضله، چربی همان ناحیه را به طور انتخابی بسوزاند.
بنابراین جویدن طولانی آدامس با هدف لاغر کردن صورت توصیه منطقی نیست و حتی ممکن است باعث خستگی یا درد فک شود.
آیا جویدن آدامس باعث زاویه سازی فک می شود؟
جویدن آدامس عضلات مربوط به جویدن را فعال می کند، اما تغییر قابل توجه فرم فک به عوامل متعددی مانند ساختار استخوان، عضلات و میزان چربی صورت بستگی دارد. آدامس روش قابل اعتمادی برای ایجاد خط فک مشخص یا زاویه سازی صورت نیست.
جویدن بیش از حد با هدف تقویت عضلات فک نیز می تواند نتیجه معکوس داشته باشد و باعث درد یا فشار در این ناحیه شود.
آیا آدامس برای معده ضرر دارد؟
واکنش افراد متفاوت است. برخی بدون مشکل آدامس مصرف می کنند، در حالی که در بعضی افراد بلع هوا یا مصرف زیاد شیرین کننده های خاص می تواند نفخ و ناراحتی گوارشی ایجاد کند.
اگر هر بار پس از جویدن آدامس دچار نفخ، درد شکم یا سایر علائم گوارشی می شوید، نوع آدامس، شیرین کننده موجود در آن و مقدار مصرف را بررسی کنید.
آیا قورت دادن آدامس خطرناک است؟
برخلاف یک باور قدیمی، آدامس بلعیده شده سال ها در معده باقی نمی ماند. بدن بخش پایه آدامس را مانند مواد غذایی معمولی هضم نمی کند، اما در بیشتر موارد مقدار کمی که به طور اتفاقی بلعیده شده از دستگاه گوارش عبور می کند.
با این حال آدامس برای بلعیدن ساخته نشده است و به ویژه باید مراقب کودکان کم سن بود؛ زیرا خطر خفگی نیز مطرح است.
چه کسانی بهتر است کمتر آدامس بجوند؟
افرادی که با جویدن دچار درد فک می شوند یا مشکل مفصل فک دارند بهتر است درباره میزان مصرف خود محتاط باشند. همچنین افرادی که نسبت به بعضی شیرین کننده ها حساسیت گوارشی دارند باید ترکیبات روی بسته بندی را بررسی کنند.
اگر جویدن آدامس به صورت عادت طولانی و چند ساعته درآمده و باعث درد فک، سردرد یا ناراحتی گوارشی شده است، کاهش دفعات و مدت مصرف می تواند مفید باشد.
چگونه آدامس مناسب انتخاب کنیم؟
اگر هدف اصلی شما بهره مندی از فواید آدامس برای دهان و دندان است، به جای انواع شیرین شده با قند، آدامس بدون قند انتخاب کنید. ترکیبات و نوع شیرین کننده را نیز می توانید روی بسته بندی محصول مشاهده کنید.
افرادی که با مصرف پلی ال هایی مانند سوربیتول دچار نفخ یا ناراحتی گوارشی می شوند، بهتر است مقدار مصرف را کاهش دهند یا محصولی با ترکیبات متفاوت انتخاب کنند.
آیا آدامس جای مسواک را می گیرد؟
خیر. این یکی از مهم ترین نکاتی است که درباره فواید جویدن آدامس باید در نظر داشته باشید. آدامس بدون قند می تواند بعد از غذا ترشح بزاق را افزایش دهد، اما پلاک های دندانی را به اندازه مسواک زدن صحیح پاک نمی کند و جای خمیر دندان حاوی فلوراید و تمیز کردن فضای بین دندان ها را نمی گیرد.
بنابراین می توانید آدامس بدون قند را مکمل مراقبت از دهان بدانید، نه جایگزین بهداشت روزانه دندان ها.
سخن پایانی
فواید جویدن آدامس بیش از همه به افزایش ترشح بزاق مربوط می شود. آدامس بدون قند می تواند بعد از غذا به کاهش اسیدیته دهان، احساس تازگی نفس و کاهش موقت خشکی دهان کمک کند. هنگام پرواز نیز افزایش عمل بلع می تواند به متعادل شدن فشار گوش کمک کند.
در مقابل، ادعاهایی مانند کاهش وزن، تقویت قطعی حافظه، درمان اضطراب، درمان رفلاکس یا زاویه سازی فک نباید درباره آدامس اغراق آمیز مطرح شوند. انتخاب آدامس بدون قند و رعایت اعتدال اهمیت دارد و آدامس نیز جایگزین مسواک، درمان های دندانپزشکی یا رسیدگی به مشکلات پزشکی نیست.
منبع : آرگا
