تفنگ های اولیه میزان زیادی دود و دوده تولید می کردند و بعد از هر شلیک می بایست مرتبا منفذهای تنفگ از دوده پاک می شدند. اولین تفنگ به دست عثمانی ها در آخرین سال های قرن ۱۴ میلادی ساخته شد. در ادامه با تاریخچه تفنگ بیشتر آشنا می شوید.
آشنایی با تاریخچه تفنگ
اولین تفنگ به دست عثمانی ها در آخرین سال های قرن ۱۴ میلادی به عنوان نمونه کوچکی از توپ هایی که ساخته می شد برای استفاده فردی اختراع شد که مانند توپ سرپر و دارای فتیله بود. در ضمن اولین یگانی که در جهان از تفنگ استفاده نمود یگانی از جان نثارهای عثمانی بودند.
تفنگ های ابتدایی میزان زیادی دود و دوده تولید می کردند که مرتبا بعد از هر شلیک می بایست منفذهای آن از دوده پاک می شدند یا توسط عمل سایش مداوم مته، یا تلاش های آگاهانه برای ایجاد شیارهای دوده که امکان شلیک چند مرتبه ای را فراهم می نمود. در ادامه با تاریخچه تفنگ بیشتر آشنا می شوید.
پیشینه تفنگ در جهان
تاریخچه اولیه تفنگ ها به بعد از ابداع توپ ها باز می گردد و برای اولین بار در اواخر قرن ۱۰ میلادی تا اواسط قرن ۱۶ در ارتش اسپانیا مورد استفاده قرار گرفت. شیوه کار تفنگ های اولیه که به اسم تفنگ سرپر فتلیله ای شناخته می شدند، انفجار باروت در درون لوله تفنگ و پرتاپ شدن گلوله به سمت هدف بود.
به این نحو که باروت سیاه را در درون لوله تفنگ ریخته می شد و یک پارچه روی آن قرار داده و سنبه زده و بعد گلوله را در لوله قرار داده و دوباره یک تکه پارچه روی آن گذاشته و در نهایت در حفره انتهای لوله فتیله مخصوص باروت را مشتعل که منجر به انفجار و پرتاپ گلوله می گشت.
در ابتدای قرن ۱۲ میلادی نوع جدیدی از تفنگ های سرپر اختراع شد که تفنگ چخماقی نام داشت و به تدریج جای تفنگ سر پر قدیم را گرفت. این تفنگ توسط دو فرانسوی ساخته شد و اساس کار آن به این شکل بود که برای آتش زدن باروت در انتهای لوله تفنگ از سنگ چخماق و فولاد استفاده می شد.
تفنگ های سرپر چخماقی نسبت به تفنگ های قدیمی از قدرت و سرعت بهتر برخوردار بوده و تا آغاز پیدایش اولین امپراطوری فرانسوی ها بر دنیا استفاده شد و عثمانی ها نخستین کشور مسلمان بودند که سربازان شان را به این تفنگ تجهیز کردند و سال ها بعد در جنگ چالدران سپاه سلطان سلیم موفق شد به کمک تفنگ هایی که در اختیار داشت سپاه شاه اسماعیل را شکست دهد و نواحی وسیعی از کردستان باختری کنونی را از ایران جدا سازد.
پیشینه تفنگ در ایران
درباره تاریخچه دقیق ورود تفنگ به ایران نظرات مختلفی وجود دارد. برخی بر این باورند که توپ و تفنگ توسط ونیزی ها در اواخر قرن ۱۴ میلادی و اوایل قرن ۱۵ به ایران وارد شده است ولی آنچه مشخص است این بوده که بعد از شکست ایرانی ها در مقابل ترکان عثمانی در جنگ چالدران در دوره زمامداری اسماعیل صفوی که دلیل شکست سپاهش عدم تجهیز به توپ، تفنگ و سلاح های آتشین بود.
شاه اسماعیل تصمیم گرفت سپاهش را به این ابزار تجهیز کند. در این دوره وی با استخدام مربیان انگلیسی و فرانسوی و خرید ۶ هزار قبضه تفنگ از انگلیس و ساخت آن به آموزش و تجهیز سپاهش اقدام کرد. به این ترتیب ایرانیان در زمان شاه اسماعیل از تفنگ های فتیله ای که ساخت خودشان بود استفاده می کردند.
این تفنگ ها برد زیادی داشته و لوله آن ها به صورت خاصی به قنداق بسته می شد. یکی از ایران شناسان در کتاب خود عنوان می کند سپاهیان پارسی دارای تفنگ هایی بودند که طول آن ۶ وجب بوده و گلوله ای داخل آن قرار می گیرد خیلی کوچک و سبک است.
در تاریخچه سلطنت صفویان پیش از ورود برادران شرلی در زمان شاه عباس و تجهیز سپاه ایران به توپ و تفنگ به مهارت سربازان ایرانی و استفاده از تفنگ در زمان شاه اسماعیل صفوی اشاره شده و بیان شده در عهد این پادشاه سربازان مستقر در پادگان هرات قوای ازبک را توسط این توپ و تفنگ ها خارج کردند.
در ادامه تاریخچه تفنگ قابل ذکر است در دوره سلطنت شاه عباس صفوی دو برادر انگلیسی به اسامی آنتونی و رابرت شرلی برای ساخت توپ و تفنگ و تجهیز سپاه شاه عباس وارد ایران شدند. همراهان این دو برادر انگلیسی به ساخت توپ و تفنگ مسلط بودند و اسلحه سازی در ایران آن دوره رونق یافت و نخستین قورخانه یا کارخانه اسلحه سازی در اصفهان تاسیس شد.
از تفنگ های آن زمان که توسط ایرانی ها ساخته شده بود تفنگ سرپر قلعه ای است که نسخه ساختش از تفنگ های انگلیسی الگو گرفته بود. این تفنگ خیلی سنگین دارای لوله های بلند و ضخیم بود که جنس بخش باروت دان آن پوست آهو و فلز بوده و روی دیوار قلعه قرار داده می شد و هنگام تیراندازی میزان زیادی ساچمه درشت به سمت هدف پرتاب می کرد.
نمونه دیگری از تفنگ به اسم شمخال هم در این زمان تولید می شد که قطر دهانه اش ۲۵ میلی متر بود و به جهت وزن سنگینش توسط دو نفر حمل می شد. از تفنگ شمخال برای محافظت از برج و قلعه های شهری استفاده می شد. تیرانداز به سادگی می توانست شمخال را در مقابل شانه نگه داشته و به موازات لوله اسلحه نشانه گیری و شلیک نماید. علت نامگذاری شمخال مدل خمیده قنداق این تفنگ است.
در دوره زمامداری افشاریان و زندیه ساخت تفنگ به مرور سیر تکاملی یافت به طوری که گونه ای تفنگ فتیله ای جایگزین تفنگ چخماقی شد زیرا سنگ چخماق بعد از کشیده شدن ماشه با برخورد به باروت و جرقه سبب اشتعال آن می شد و گلوله شلیک می گشت.
در دوران زمامداری قاجار در ایران و در زمان پادشاهی فتحعلی شاه تفنگ و مهمات زیادی برای سپاهیان خریداری و یک هیات نظامی فرانسوی برای آموزش و ساخت یک کارخانه توپ سازی و مهمات سازی در شهرهای تهران و اصفهان به ایران وارد شد. در زمان پادشاهی ناصرالدین شاه تفنگ های جدید با لوله های خان دار خریداری شدند.
این تفنگ های نو نسبت به تفنگ های قبلی برد و دقت بیشتری داشتند و زمینه ساز تولید و ساخت تفنگ های خان دار در ایران شدند. با به قدرت رسیدن رضا خان و تشکیل سلسله پهلوی کارخانه های مهمات و اسلحه سازی با اسم قورخانه در کشور تاسیس شدند. یکی از این کارخانه های اسلحه سازی در نزدیکی میدان توپخانه پیشین در خیابان ۱۵ خرداد فعلی تهران ساخته شد و در طی ۸ سال این کارخانه موفق به ساخت ۲۰۰ خمپاره، ۶۰۰ توپ و تفنگ چخماقی و میزان قابل توجهی مهمات شد.
در سال ۱۳۰۹ هیاتی با اسم تفتیش و خرید اسلحه به کشور چکسلواکی روانه شد و این هیئت ۴۷ صندوق تفنگ برنو، ۴۷ صندوق ساز برگ چرکی خریداری و روانه ایران شد. آزمایشات ستاد ارتش رضا شاه روی این تفنگ ها رضایت بخش افتاد و سرانجام به دستور پادشاه وقت تفنگ های موزر به جای تفنگ های انگلیس و روس به ارتش ایران وارد شد و رضا شاه به خرید تفنگ های ساخت کمپانی موزر در نمایندگی کشور چکسلواکی اقدام کرد.
تفنگ های ساخت شرکت موزر در ایران به اسم برنو شناخته می شدند. تفنگ های برنو در مدل گلنگدنی دو نوع تک تیر و ۵ تیر بودند. در سال ۱۳۱ شمسی به فرمان رضا شاه بین ایران و کارخانه اسلحه سازی فریتس ورنر آلمان برای تاسیس کارخانه اسلحه سازی در کشورمان با ظرفیت تولید اولیه ۲۵ قبضه تفنگ برنو قرارداد بسته شد.
دو سال بعد این کارخانه در تهران فعالیتش را شروع و در سال ۱۳۱۷ برای افزایش سقف تولید سالانه به میزان ۳۰۰ مسلسل سنگین، ۱۳۰۰ مسلسل سبک، لوازم و تجهیزات جدید خریداری و کارخانه های اسلحه سازی راه اندازی شدند. با اشغال ایران به دست متفقین و عزل و تبعید رضا شاه فعالیت این کارخانه ها متوقف شد و بیشتر تجهیزاتش ویران شدند.
بعد از روی کار آمدن محمد رضا شاه در سال ۱۳۲۰ و گذشت چند سال از خروج متفقین از کشور این کارخانه های اسلحه سازی دوباره به فعالیت روی آورده و در سال ۱۳۲۵ بین ایران و شوروی قرارداد همکاری برای تولید مسلسل P.P.SH بسته شد. در ضمن کارخانه های اسلحه سازی در سال ۱۳۲۹ توانستند مسلسل برنو تولید کنند.
در سال ۱۳۴۵ با توجه به نیاز ادوات نظامی جهت تجهیز ارتشی قدرتمند و مدرن قراردادی بین ایران و شرکت اسلحه سازی فریتس ورنر آلمان برای ایجاد و توسعه کارخانه های اسلحه سازی ایران منعقد شد. همچنین در سال ۱۳۵۶ قرارداد دیگری با این شرکت برای تولید سالانه دو هزار موشک انداز آر پی جی بسته شد که تعداد ۵۰ موشک به تولید رسید. با پیروزی انقلاب ادامه تولید این اسلحه سازی متوقف شد.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیروها و متخصصان بومی کشور با تکیه بر دانش و توان خود به خودکفایی در زمینه ساخت تجهیزات نظامی و دفاعی رسیده به نحوی که از لحاظ قدرت نظامی و دفاعی کشور اول منطقه به شمار می رود.
در پایان از همراهی شما سپاسگزاریم. همچنین پیشنهاد می شود در صورت تمایل برای آشنایی با تاریخچه نوشابه و تاریخچه ماشین پیکان روی لینک ها کلیک کنید.
منبع : آرگا
