آیا تا به حال اتفاق افتاده پس از ورود به فروشگاهی بزرگ سردرگم شوید و قادر به انتخاب کالای مورد نظرتان نباشید؟ یا این که پیش آمده است که در یک رستوران نتوانید بین غذاهای مختلف منو یک مورد آن را انتخاب کنید؟ احتمالا سردرگمی هنگام انتخاب در زمان خرید لباس را تجربه کرده اید. به صورت کلی شما تنها کسی نیستید که از این مسئله شاکی است. دهه ها است روانشناسان بر این مهم اتفاق نظر دارند که انسان ها هنگام مواجه شدن با گزینه های زیاد سردرگم می شوند. در ادامه مطلب به تعریف توهم انتخاب، تاریخچه، عوامل ایجاد کننده و راه های مقابله با آن خواهیم پرداخت.
توهم انتخاب چیست؟
همان طور که از نامش پیداست، توهم انتخاب نوعی سوگیری شناختی است که فرد تصور می کند اختیار زندگی خود را بیشتر از آن چه واقعا هست، در دست دارد. به طور معمول در این سوگیری ناآگاهانه، تصور می کنیم این انتخاب ها را خودمان انجام داده ایم. این توهم در بخش های مختلفی از زندگی از جمله بازار تجارت، محصولات مصرفی و سیاست ما را درگیر می کند.

تاریخچه توهم انتخاب
این عبارت اصطلاح نسبتا جدیدی محسوب می شود. در سال ۱۸۹۶ میلادی، ویلیام جیمز، روانشناس و فیلسوف آمریکایی این عبارت را در یکی از سخنرانی خود به کار برد. وی این عبارت را این گونه توصیف کرده بود: «هر دو راهی ای که امکان انتخاب کردن در آن وجود نداشته باشد، شکلی از اجبار به انتخاب است». توهم انتخاب از آن زمان تاکنون در روانشناسی شناختی مورد بررسی قرار گرفته است. سال های سال است متخصصان فروش و کارشناسان بازاریابی از این عبارت برای شکل دادن به انتخاب های ما استفاده می کنند.
اصلی ترین علل توهم انتخاب
به صورت کلی عوامل متعددی باعث توهم انتخاب می شوند که مهم ترین آن ها عبارتند از:
- گزینه های نامحدود.
- ناتوانی در درک تفاوت میان گزینه ها.
- اطلاعات گمراه کننده در مورد گزینه ها.
- چگونگی ارائه اطلاعات؛ به عنوان مثال بسیاری از افراد همان گزینه اول دیده شده را انتخاب می نمایند.
- نحوه گروه بندی افراد؛ به طور مثال اگر در گروه افرادی قرار بگیریم که تصمیم خاصی گرفته اند، احتمال این که تصمیم دیگری بگیریم بسیار کم است.
نشانه های تصمیم گیری مشکل ساز در افراد
اگر هرکدام از نشانه های زیر را در خود مشاهده کردید، احتمالا دچار توهم انتخاب شده اید:
- بعد از هر انتخاب دست به سرزنش خود می زنید.
- پس از هر انتخاب به گزینه هایی فکر می کنید که انتخاب نکرده اید.
- وسواس گونه به جزئیات انتخاب های خود توجه می کنید و ذهن شما مرتب درگیر آن ها است.
- هنگام برخورد با تعداد زیادی گزینه، توانایی تصمیم گیری ندارید یا انتخاب کردن برای شما بسیار دشوار است.
- بر اساس گفته های دیگران درباره خود، به توانایی هایتان شک می کنید.
- تصور می کنید حتما باید انتخابی بدون نقص یا اشتباه داشته باشید.

یادآوری چند نکته مهم جهت غلبه بر توهم انتخاب
بدون تردید همه ما با توهم انتخاب در زندگی روبرو می شویم. اما چگونه می توانیم مهارت های تصمیم گیری خود را بهبود بخشیم؟ با برداشتن چند گام مؤثر می توانید مهارت تصمیم گیری را در خود تقویت کنید.
- اهداف خود را در زندگی مشخص کنید تا تصمیم گیری راحت تر شود.
- در صورت امکان، گزینه ها را تجزیه و تحلیل و در نهایت قابل فهم و ساده تر کنید.
- با دیگران مشورت کنید و دیدگاه آن ها را در نظر بگیرید. سعی کنید نظرات آن ها را بشنوید.
- فهرستی از فواید و پیامدهای هر گزینه تهیه کنید. قطعا به کمک این فهرست، گزینه ها را بهتر ارزیابی خواهید کرد.
- نسبت به سوگیری های شناختی خود آگاه باشید. اگر سوگیری ها را شناسایی کنید؛ هنگام انتخاب کردن کمتر به دام آن ها می افتید.
- به غریزه خود اعتماد کنید. گاهی لازم است به ندای درونی خود اعتماد کنید. نیازی نیست همه تصمیم گیری ها با استفاده از عقل و منطق گرفته شود.
- ریسک ها را در نظر بگیرید. هر انتخابی با پیامدهایی همراه است. گاهی این پیامدها هزینه های سنگینی به دنبال خواهند داشت. بنابراین پیش از انتخاب های مهم زندگی، با در نظر گرفتن ریسک هر گزینه، دست به انتخاب بزنید.
- عجله نکنید. در صورت امکان، قبل از تصمیم گیری زمانی را به بررسی گزینه ها و راهکارهای گفته شده اختصاص دهید. مراقب غریزه اضطرار باشید که باعث عجله در تصمیم گیری می شود. بسیاری از تصمیم های پیش پا افتاده و یا مهم در زندگی اضطراری نیستند.

امیدواریم مطالب این مقاله برای شما عزیزان مفید بوده باشد. در پایان پیشنهاد می کنیم مقالات عوامل تصمیم گیری بد، کنترل افکار مزاحم و سوگیری پس نگری را نیز مطالعه فرمایید.
منبع : آرگا





















