خانواده درمانی به جای درمان فردی بر تمام اعضای خانواده تمرکز نموده و آن ها را در جریان روند درمان قرار می دهد. این تراپی مجموعه ای راهبردها برای مداخله در مورد زوج ها، خانواده ها و دیگر سیستم های عاطفی مربوط به خانواده می باشد.
اهداف و مزایای خانواده درمانی
خانواده درمانی یا family therapy مجموعه ای رویکردهای روان درمانی می باشد که بر تمام اعضای خانواده تمرکز نموده و همه آن ها را در روند جریان درمانی قرار می دهد. این شیوه غالبا موقعی پیشنهاد می شود که کودکان یا نوجوانان خانواده دچار مشکل شده اند یا یکی از افراد بزرگسال خانواده درگیر مشکلات شدیدی مانند اعتیاد، افسردگی مزمن و … است که همه خانواده را تحت تاثیر می گذارد.
به نوعی خانواده تراپی یک روش تفکر سیستمی می باشد که به درمان رابطه ای و مجموعه ای از راهبردها برای مداخله درباره زوجین، خانواده ها و دیگر سیستم های عاطفی وابسته به خانواده می پردازد. این رویکرد درمانی بر تحول تعاملات بین یک زوج در خانواده هسته ای یا گسترده یا بین اعضای خانواده و دیگر سیستم های بین شخصی با هدف کاهش مشکلاتی که از ابتدا توسط یکی از اعضای خانواده به عنوان تعارض ارائه شده متمرکز می گردد.
در مجموع family therapy مشاوره روانشناسانه یا روان درمانگرانه است که کمک می کند تا ارتباط بین اعضای خانواده بهبود یافته و تنش های میان آن ها رفع شود. این روش غالبا کوتاه مدت است. در جلسات مشاوره ممکن است همه اعضای خانواده یا فقط برخی اعضای که توانایی شرکت در جلسات را داشته باشند، شرکت نمایند.
برنامه تراپی مطابق شرایط و وضعیت خاص هر خانواده ای متفاوت است. در این جلسات مهارت هایی آموزش داده می شود که به تعمیق روابط بی اعضای خانواده و عبور از تایم های سخت و پرتنش کمک می کند. تاثیرات این جلسات و مهارت ها تا مدت ها بعد از اتمام جلسات مشاوره هم ادامه دارد.
روش های خانواده تراپی
روش های مختلفی برای خانواده تراپی مورد استفاده قرار می گیرد که از جمله آن ها عبارت است از:
۱. ساختاری
درمانگر ساختاری به جای تمرکز روی وضعیت روانی افراد روی تعاملات و برهم کنش های بین فردی تمرکز نموده و یک ماتریکس هویت ایجاد می کند. ساختار خانواده بر مبنای تعاملات اجتماعی میان تک تک اعضا است. در واقع ساختار خانواده خوب، ساختاری است که عملکرد خوبی بر مبنای نحوه واکنش و توسعه خانواده و همچنین نیازهای خانواده باشد.
درمانگر خانواده به اعضای خانواده برای رشد فراتر از محدودیت های مرتبط به الگوهای رشد و توسعه به عنوان یک نهاد کمک می نماید. لذا اصل های ساختار درمانی عبارت است از:
- تمرکز بیشتر بر روابط میان اعضا تا وضعیت انفرادی هر یک
- بهبود ساختار خانواده طبق روابط اجتماعی اعضا
- ماتریس هویت طبق روابط بین اعضای خانواده
- وضعیت روانی هر یک از اعضای خانواده
- کمک به خانواده در عبور از الگوهای رشد محدود کننده طبق چگونگی پاسخ ها و پیشرفتشان در جلسات مشاوره
۲. راهبردی یا استراتژیک
این شیوه ترکیبی از چند روش درمانی می باید. پنج بخش مختلف آن شامل مرحله کوتاه اجتماعی، مشکل، تعامل، تعیین هدف و مشخص کردن وظیفه می باشد.
انواع خانواده تراپی
در این بخش به انواع خانواده تراپی اشاره می شود. ضمنا هر یک از رویکردهای خانواده درمانی بر اساس شرایط خانواده، تشخیص درمانگر و نوع مشکل انتخاب می شود.
-
سیستمی
در این شیوه تراپی هدف پرداختن به تعاملات میان اعضای خانواده و بهبود تعاملات با هدف کاستن پریشانی و تعارضات داخل خانواده است. این شیوه درمانی شامل تمام اعضای خانواده است.
-
روایت درمانی
در این نوع خانواده تراپی، فرد تشویق شده که خودش باشد و به مهارت های خود برای حل مشکلات و کاهش مشکلات کوچک روزانه تکیه نماید. در این جا افراد مجزا از مشکلات خود در نظر گرفته می شوند. در این دیدگاه نوین، افراد حس قدرت بیشتری نموده تا در الگوهای فکری و رفتاری شان تغییر ایجاد کرده و داستان زندگی شان را برای آینده بازنویسی کنند.
-
بین نسلی
تراپی بین نسلی به درمانگر این قدرت را می دهد که با بررسی تعاملات بین اعضای خانواده در چندین نسل و تحلیل تعاملات و مشاهداتش، به درک موضوعات، مشکلات و تعارضات اصلی در خانواده بپردازد. علاوه بر مسائل و مشکلات فعلی درمانگر ممکن است تعارضات، درگیری ها و وضعیت های استرس زای احتمالی در آینده را هم پیش بینی نموده و در نظر بگیرد.
-
آموزش روانشناختی
در این روش به آموزش افراد دچار مشکلات روانی و خانواده های آنها به جهت توانمندسازی و افزایش حمایت از آن ها پرداخته می شود. این روش قدرتمند برای مقابله با برچسب اجتماعی بیماری های روانی و کمک به افرادی می باشد که به صورت روزمره با این مشکلات مواجه هستند.
اهداف این شیوه درمانی شامل انتقال اطلاعات، حمایت از دارو و درمان، آموزش و پشتیبانی در کمک به خود و ایجاد مکان امن برای تخلیه می باشد.
اهداف خانواده تراپی
هدف از این روش تراپی کمک به اعضای خانواده در شناسایی و درک بهتر تاثیر رفتارهای خاص روی دیگر اعضا می باشد. در حقیقت خانواده تراپی کمک می کند اعضای خانواده روش های جدیدی در مورد ارتباط با دیگر افراد و رفع اختلافات بیاموزند. همچنین تراپی مذکور یک سری روش های ارتباطی جدید بین اعضای خانواده به وجود می آورد.
از اهداف معمول خانواده تراپی باید به بهبود ارتباطات، رفع مشکلات خانواده، درک و مدیریت شرایط خاص زندگی خانوادگی و ایجاد محیط بهتر خانوادگی اشاره نمود. از سایر اهداف این روش عبارت است از :
- افزایش قدرت داخلی و منابع عملکردی خانواده
- بررسی پویایی ارتباطات در خانواده و رابطه آن با آسیب شناسی روانی
- افزایش توانایی حل مسئله
- تغییر ساختار سبک های تعاملی ناسازگار در خانواده
اهمیت خانواده تراپی
بعضی مسائل و مشکلات فرد می تواند تبعات خیلی گسترده در زندگی شخصی وی داشته باشد و همه اطرافیانش را درگیر نماید. یک فرد معتاد یا شخصی که افسردگی مزمن دارد و … نه تنها به خود بلکه به خانواده اش هم آسیب می زند. از این رو در کنار بهبود مشکل این افراد باید به بهداشت روانی خانواده های آن ها نیز توجه گردد.
در صورتی که خانواده از مشکلات آن ها آگاهی کافی نیابد نمی تواند حمایت های لازم را انجام داده و به بهبود فرد و بهبود وضعیت کلی خانواده کمک نماید. خانواده تراپی می تواند سبب بهبود رابطه فرد با همسر، فرزندان و اطرافیان وی شود. در این روش درمانی مشاور به بهبود مشکلات خانواده متمرکز شده که ناشی از مسائل مختلف مالی، زناشویی، تنش بین والدین و فرزندان، اعتیاد و ابتلای یکی از اعضای خانواده به بیماری روانی می باشد.
ممکن است این شیوه به همراه سایر درمان های بهداشت روان به کار رود به ویژه اگر یکی از اعضای خانواده به بیماری روانی یا اعتیاد دچار باشد که در این حالت به دیگر درمان های روان شناسانه و حتی بازتوانی هم نیاز می شود. به طور مثال در صورت ابتلای یکی از اعضا به اعتیاد یا اسکیزوفرنی درمان های فردی به همراه خانواده تراپی توصیه می شود.
اهمیت خانواده تراپی در این می باشد که می تواند به اعضای خانواده کمک کرده تا یکدیگر را بهتر درک نموده و مهارت های کنار آمدن با هم را بهتر یاد بگیرند.
جلسات خانواده تراپی
درمانگر به صورت معمول چندین نفر از اعضای خانواده را به جلسات درمانی دعوت می کند. با این وجود یکی از اعضای خانواده ممکن است به طور جداگانه هم مراجعه نماید.
در طی جلسات ابتدایی درمانگر به بررسی علل مراجعه اعضای خانواده و شنیدن دیدگاه همه اعضای خانواده نسبت به مشکل ایجاد شده می پردازد. در جلسات بعدی درمانگر اطلاعاتی از خانواده نظیر سابقه خانوادگی، نقش های خانواده، شیوه تعامل والدین با فرزندان جمع آوری کرده تا به دیدگاه درست و جامعی نسبت به روش عملکرد و فضای خانواده برسد.
بعد درمانگر به بررسی و ترسیم ساختار خانواده و تعیین یک برنامه درمانی جهت رسیدن به اهداف مشخص شده اقدام می کند. جلسات درمانی بین ۵۰ تا ۶۰ دقیقه ممکن است زمان ببرد. اغلب جلسات خانواده درمانی کوتاه مدت بوده و حدودا ۱۲ جلسه است.
با این وجود تعداد دفعات جلسات و ملاقات با توجه به شرایط خاص خانواده و توصیه درمانگر متغیر است. در طی مراجعه خانواده ها به جلسات موارد زیر مورد بررسی قرار می گیرد:
- شناسایی نقاط ضعف و قوت خانواده
- توانایی خانواده در حل مشکلات و بیان عواطف و افکارشان به شیوه ای سازنده
- کنکاش در نقش های خانوادگی، الگوها و قوانین رفتاری جهت شناسایی منابع احتمالی درگیری و اختلاف و شناسایی روش های حل این مسائل
مزایای خانواده تراپی
از جمله فواید و مزایای خانواده درمانی بر اساس خانواده و نوع مشکلات آن ها می توان به موارد زیر اشاره داشت:
- افزایش پویایی در ارتباطات خانوادگی
- بهبود روابط خانوادگی
- به وجود آمدن مرزهای سالم در روابط اعضای خانواده
- بهبود توانایی حل مسائل اعضای خانواده
- تعریف نقش ها در خانواده
- رفع مشکلات برقراری ارتباط یا بیان احساسات اعضای خانواده
- رفع مشکلات ارتباطی و تعارضات بین فرزندان و والدین
- ایجاد رابطه مناسب پس از طلاق
- سازگاری با تغییرات عمده
- بهبود مشکلات زناشویی
- بهبود روابط والدین ناسازگار
- رویارویی بهتر با یک بیماری مزمن و یا مرگ در خانواده
همچنین در صورت تمایل برای آشنایی با شناخت مشکلات رایج خانواده ها و تاثیر آسیب روانی بر خانواده روی لینک ها کلیک کنید.
منبع : آرگا
