پنبهٔ نسوز نام دیگر آن آزبست یا پنبهٔ نسوز کوهی است که عمده ترین کشور سازنده این ماده روسیه می باشد. این ماده قادر است آنقدر ریز شود تا نامرئی شود و زمانی که آن را تنفس می کنیم به اعماق شش می رود و برای همیشه در آن جا باقی می ماند. اما به دلیل قدرت کش سانی خوب و انتقال کم گرما کاربرد پنبه نسوز بسیار است که امروزه بیشترین استفاده به صورت عمده در ساخت صفحات سیمانی را دارد.
آشنایی با کاربرد های پنبه نسوز
- ساخت قطعه های کوچک اتومبیل ها ، افزایش مقاومت لنت ها، صفحه کلاچ، واشر، سوپاپ ها در مقابل ساییدگی از رایج ترین کاربرد پنبهٔ نسوز است.
- عمده ترین استفاده را در عایق کاری کف، سقف، پشت بام ، دارد
- پنبه نسوز همانطور که از اسمش پیداست در مقابل حرارت بسیار مقاوم است به همین منظور از آن در تولید پوشاک ، پتو ها لباس های آتش نشانی و تولید نخ استفاده می شود.
- به دلیل وجود الیاف سبک و مقاومت بالا در برابر سرما و گرما بهترین ماده برای مخلوط کردن با سیمان است و همچنین رنگ آمیزی.
- عامل افزایش سیمان در لوله های سیمانی و سقف های پوششی
- کاربرد پنبه نسوز در ساخت کاغذ برای پوشاندن لوله های الکتریکی
کاربردهای پنبه نسوز در ساختمان سازی
- عایق بندی اسکلت های فولادی ساختمان
- ساخت صفحات صاف سیمانی
- ساخت صفحات موجدار سیمانی
- ساخت لوله آزبست سیمانی و قطعات مربوطه
- ساخت ناودانی و صفحه های ایرانت
کاربرد آن در کاشی و عایق بندی
استفاده از آزبست به عنوان کفپوش و برای پوشاندن سطح سقف و پشت بام ها نیز کاربرد زیادی دارد. چسبی که به منظور ساخت کاشی های کف استفاده می شود، منبع تماس با هوای آلوده می باشد. پوشش های ایرانیت نمونه ای از سقف های دارای پنبه نسوز ایرانی می باشند.
صنایع پارچه ای
استفاده از پنبه نسوز به دلیل بالا بودن مقاوت آن در برابر حرارت و نیز وجود عناصر خورنده در تهیه پارچه ها و پوشاک کاربرد زیادی دارد، از جمله موارد متداول استفاده از پنبه نسوز می توان به لباس های آتشنشانی ، پتو ها و تولید نخ اشاره کرد.
استفاده از پنبه نسوز چه مضراتی دارد؟
علاوه بر کاربرد پنبهٔ نسوز در صنعت های مختلف معایبی هم دارد ،همانطور که گفتیم این ماده قابلیت این را دارد که به ذرات بسیار ریز تبدیل شوند و از طریق هوا وارد شش ها شوند زمانی که وارد شش می شوند باعث بروز تحریک در آن ها می شوند و باعث ابتلا به بیماری های استنشاقی و آسیب به دستگاه تنفسی و ریه ها می شود، مانند :
آزبستوز: این بیماری از راه استنشاق طولانی مدت آزبست به وجود می آید.
سرطان ریه: نوعی از بیماری است که عمل شاخص آن رشد کنترل نشده سلول در بافت ریه است.
مزوتلیوما: این بیماری از نوع سرطان های نادر و وخیم است. و کسانی بیشتر مبتلا به این بیماری می شوند که در طولانی مدت در معرض استنشاق پنبه نسوز قرار گرفته اند
سرطان حنجره: این بیماری در دهان ،لب، بینی، سینوس ها، حنجره و گلو بروز می یابند.
نکات ایمنی
آزبست ها یا همان پنبه نسوز زمانی که شکننده و ترد باشد بیشترین آسیب را می رسانند و همین باعث می شود مدت زمان زیادی در هوا باقی بمانند . سالیانه هزاران نفر در اثر استنشاق و مواجهه با این ماده جان خود را از دست می دهند لذا راه هایی است که با آگاهی از ان می تواند از خطرات بکاهد .
برای مبتلا نشدن به این شرایط در درجه اول قطع کامل از کاربرد پنبه نسوز و جایگزین کردن یک ماده دیگر است به طور مثال در کشور های دیگر با آگاهی از اثار مخرب پنبه نسوز استفاده از ان را ممنوع کردند.
اگر کار شما طوری است که در معرض این ماده هستید باید از وسایل محافظتی و پوشش های مخصوص استفاده کنید و باید به این نکات توجه کنید که ذرات این ماده به هیچ عنوان با چشم دیده نمی شوند و بدون بو هستند پس باید کاملا آگاه و هوشیار باشید و اطرافیان خود را از این موضوع آگاه کنید به این نکته توجه داشته باشید که قبل از رفتن به منزل حتما دوش بگیرید.
سیگار کشیدن در محلی که این ذرات وجود دارند خطر ابتلا به بیماری ها را تا ۳۰ درصد افزایش می دهد.
در آخر باید گفت که بهترین راه مقابله با اثرات پر خطر آن حذف کامل و جایگزین کردن مواد دیگر است از سری مواد جایگزینی که می توان استفاده کرد الیاف طبیعی هستند مانند: الیاف نارگیل، الیاف سیسال، تفاله نیشکر، کتان، رامی، شاه دانه، کنف، کاه، چوب و…
عواملی که خطر بیماری های مربوط به آزبست را افزایش می دهند:
- قرار گرفتن در معرض این ماده به مدت طولانی
- تنفس میزان زیادی از الیاف
- سیگار کشیدن
- داشتن سن پایین به خصوص برای کودکان
مشاغل در معرض خطر
افرادی که در هر یک از مشاغل کارخانجات تولید محصولات آزبستی، معدن های آزبست، کار های ساختمانی و ساخت و تعمیر لنت ترمز، کلاچ و مواردی از این قبیل مشغول فعالیت هستند و نیز پلیس های راهنمایی و رانندگی در معرض خطرات ناشی از آزبست می باشند، از این رو افرادی که در هر یک از این مشاغل سرطان زا فعالیت دارند باید احتیاط لازم را داشته باشند.
میزان استفاده از پنبه نسوز در سراسر جهان
اگرچه امروزه در جهان غرب از پنبه نسوز استفاده نمی شود، اما همچنان کشور هایی نظیر چین و هند سالیانه صد ها هزار تن از این ماده را در تولید محصولات مختلف خود به کار می گیرند.
به طور کلی مصرف پنبه نسوز تقریبا از سال ۱۹۸۰ میلادی در کشور های صنعتی به شدت کاهش پیدا کرد، زیرا همانطور که گفتیم؛ مصرف این ماده خطرات زیادی دارد و برای محیط زیست بسیار مضر است، به طوری که تخریب هر محصول از این ماده می تواند محیط زیست را به شدت آلوده کند.
از این رو به دنبال ایجاد مشکلات بی شمار ناشی از مصرف پنبه نسوز امروزه جایگزین های زیادی مانند فوم های پلی اورتان، پودرهای بتونه، پودر پلاستیک گرماسخت، الیاف سلولز و پارچه های سیلیکای مات به جای پنبه نسوز تولید می شوند.
منبع : آرگا
