چرخه زندگی مار چگونه است؟ مراحل رشد از تخم تا مار بالغ

چرخه زندگی مار از تولید مثل و رشد جنین آغاز می شود و با تولد یا بیرون آمدن از تخم رشد، رسیدن به بلوغ و تولید مثل ادامه پیدا می کند. مارها از گروه خزندگان هستند و نوزاد از همان ابتدا شباهت زیادی به مارهای بالغ دارد. با این حال، روش تولید مثل، سرعت رشد و طول عمر در گونه های مختلف متفاوت است و شرایط محیطی نیز بر مراحل زندگی آن ها تأثیر می گذارد. برای آشنایی بیشتر با مراحل رشد مار، تفاوت مارهای تخم گذار و زنده زا و نحوه رسیدن این خزندگان به بلوغ، ادامه مقاله را بخوانید و با جزئیات چرخه زندگی آن ها آشنا شوید.

چرخه زندگی مارها؛ روش تولید مثل، تولد نوزادان و طول عمر

چرخه زندگی مار شامل چند مرحله مهم است که از تولید مثل و شکل گیری جنین آغاز می شود و تا تولد، رشد و رسیدن به بلوغ ادامه پیدا می کند. مارها در هر یک از این مراحل، تغییرات مشخصی را تجربه می کنند تا به سن تولید مثل برسند و نسل جدیدی به وجود آورند. البته جزئیات این چرخه، از نحوه تولد نوزادان گرفته تا سرعت رشد و طول عمر، در گونه های مختلف مار متفاوت است. برای آشنایی بیشتر با تنوع این خزندگان، می توانید مطلب انواع گونه های مار را نیز مطالعه کنید.

جفت گیری و تولید مثل مار

نخستین مرحله از چرخه زندگی مار با جفت گیری آغاز می شود. در بسیاری از گونه ها جفت گیری در بهار انجام می شود؛ اما زمان آن به گونه مار، آب و هوای منطقه و شرایط محیطی بستگی دارد. مارها با کمک حس بویایی و دریافت نشانه های شیمیایی می توانند جفت مناسب را پیدا کنند. پس از جفت گیری و انجام لقاح، رشد نسل جدید آغاز می شود. مارها از نظر شیوه تولید مثل به دو گروه اصلی تقسیم می شوند:

• مارهای تخم گذار: این مارها تخم های خود را در محیطی مناسب قرار می دهند. جنین درون تخم رشد می کند و پس از کامل شدن مراحل رشد، نوزاد از تخم بیرون می آید.
• مارهای زنده زا: در این گروه جنین درون بدن مادر رشد می کند و نوزاد پس از طی کردن مراحل رشد، زنده به دنیا می آید.

در برخی منابع، مارهایی که تخم هایشان تا زمان نزدیک به خروج نوزاد درون بدن مادر باقی می ماند، تخم زنده زا نامیده می شوند. جزئیات رشد جنین در این جانوران به گونه آن ها بستگی دارد؛ بنابراین، همه مارها روش تولید مثل یکسانی ندارند.

تشکیل تخم و رشد جنین

در مارهای تخم گذار، پس از لقاح، جنین درون تخم شکل می گیرد و به تدریج رشد می کند. تخم مار معمولا پوسته ای نرم و انعطاف پذیر دارد که از جنین محافظت می کند و امکان تبادل گازها را فراهم می سازد. مواد غذایی مورد نیاز جنین نیز از زرده تخم تأمین می شود.

مار ماده معمولا تخم های خود را در مکان هایی امن قرار می دهد؛ برای مثال زیر برگ های پوسیده، میان پوشش گیاهی، داخل کنده های درخت یا در فضاهای محافظت شده ای که شرایط مناسبی برای رشد جنین دارند. دما و رطوبت محیط می توانند بر روند رشد و مدت زمان بیرون آمدن نوزاد از تخم تأثیر بگذارند. رفتارهای مارهای ماده پس از تخم گذاری در گونه های مختلف متفاوت است. بعضی از آن ها پس از گذاشتن تخم ها محل را ترک می کنند، در حالی که برخی گونه ها از تخم های خود مراقبت می کنند. برای نمونه، پیتون ها از جمله مارهایی هستند که در بسیاری از گونه هایشان رفتار مراقبتی نسبت به تخم ها دیده می شود. برخی از این خزندگان به اندازه ای بزرگ هستند که در گروه مارهای غول پیکر قرار می گیرند؛ با این حال، اندازه بدن به تنهایی تعیین کننده شیوه تولید مثل آن ها نیست.

بیرون آمدن نوزاد از تخم یا تولد زنده

پس از کامل شدن رشد جنین، نوزاد مار از تخم مرغ خارج می شود یا در گونه های زنده زا به دنیا می آید. نوزاد مارهای تخم گذار از ساختاری کوچک و موقتی در قسمت جلویی پوزه خود برای شکافتن پوسته تخم استفاده می کند. این ساختار پس از خروج از تخم از بین می رود. مارهای تازه متولد شده از نظر شکل کلی بدن شباهت زیادی به مارهای بالغ دارند، اما اندازه آن ها کوچک تر است. آن ها از همان ابتدا ویژگی های اصلی بدن مار از جمله فلس ها و شکل کشیده شدن بدن را دارند و بر خلاف دوزیستان، مرحله لاروی را پشت سر نمی گذارند.

در بیشتر گونه ها، نوزادان پس از تولد یا خروج از تخم مستقل هستند و باید خودشان غذا و پناهگاه مناسبی پیدا کنند. در بعضی گونه ها، مادر برای مدتی از تخم ها یا نوزادان محافظت می کند؛ با این حال، مراقبت طولانی مدت از فرزندان در میان مارها رایج نیست. نوزادان برای زنده ماندن باید از شکارچیان دور بمانند و در محیطی مناسب به غذا دسترسی داشته باشند.

رشد مارهای جوان و پوست اندازی

پس از تولد، مار وارد مرحله رشد می شود. در این دوره، نوزاد با شکار جانوران کوچک و متناسب با اندازه بدن خود، انرژی و مواد غذایی مورد نیازش را تأمین می کند. نوع غذای مار به گونه آن بستگی دارد و ممکن است شامل حشرات، قورباغه ها، مارمولک ها یا جانوران کوچک دیگر باشد.

یکی از بخش های مهم رشد مار، پوست اندازی است. پوست بیرونی مار با افزایش اندازه بدن کش نمی آید و باید در فاصله های زمانی مشخص با پوست جدید جایگزین شود. پیش از پوست اندازی، ممکن است رنگ پوست مار کدر شود و چشم های آن ظاهری ابر مانند پیدا کنند. سپس مار با مالیدن سر خود به سطحی مناسب، پوست قدیمی را از ناحیه سر جدا می کند و به تدریج از آن بیرون می آید. مارهای جوان به دلیل رشد سریع تر معمولا بیشتر از مارهای بالغ پوست اندازی می کنند. با افزایش سن و کاهش سرعت رشد فاصله میان دفعات پوست اندازی ممکن است بیشتر شود. تعداد دفعات این فرآیند به عواملی مانند گونه، سن تغذیه و میزان رشد بستگی دارد.

رسیدن به بلوغ و تولید مثل

با ادامه رشد مار جوان به بلوغ جنسی می رسد و توانایی تولید مثل پیدا می کند. سن بلوغ در گونه های مختلف یکسان نیست و به عواملی مانند اندازه بدن، شرایط محیطی و دسترسی به غذا بستگی دارد. بعضی مارها در چند سال نخست زندگی بالغ می شوند، در حالی که برخی گونه ها برای رسیدن به بلوغ به زمان بیشتری نیاز دارند. مارهای بالغ برای تأمین انرژی مورد نیاز بدن خود به شکار ادامه می دهند. از آنجا که مارها جانورانی خونسرد هستند، دمای بدن آن ها تا حد زیادی به دمای محیط وابسته است. به همین دلیل، برای تنظیم دمای بدن خود به مکان های مناسب پناه می برند و میزان فعالیت شان ممکن است با تغییر فصل و شرایط آب و هوایی تغییر کند.

پس از رسیدن به بلوغ مارها در زمان مناسب جفت گیری می کنند و نسل جدیدی به وجود می آورند. برخی از آن ها برای شکارو دفاع از خود از زهر استفاده می کنند و بعضی دیگر با قدرت بدنی یا روش های متفاوت طعمه خود را به دام می اندازند. برای آشنایی با گونه هایی که به دلیل زهر قوی یا خطر بالقوه برای انسان شناخته شده اند مطلب خطرناک ترین مارهای جهان نیز می تواند مفید باشد. با شکل گیری نسل تازه، چرخه زندگی آن ها دوباره از مرحله تولید مثل آغاز می شود. مارها ممکن است پس از بلوغ نیز به رشد خود ادامه دهند، اما سرعت رشد در بسیاری از گونه ها با افزایش سن کمتر می شود.

طول عمر مارها

طول عمر مارها به گونه، شرایط محیطی دسترسی به غذا، بیماری ها و خطر شکار شدن بستگی دارد. برخی گونه ها عمر کوتاه تری دارند. در حالی که بعضی دیگر می توانند سال های زیادی زندگی کنند. برای مثال، مار ذرت در شرایط نگهداری مناسب ممکن است بیش از 20 سال عمر کند؛ البته طول عمر دقیق آن به شرایط زندگی و سلامت جانور بستگی دارد. مارهایی که در طبیعت زندگی می کنند، با خطرهایی مانند کمبود غذا، شکارچیان، بیماری ها و تخریب زیستگاه روبرو هستند. شرایط نگهداری نیز بر طول عمر مارهای پرورشی تأثیر می گذارد. دسترسی به غذای مناسب، دمای مطلوب و محیط سالم می تواند به حفظ سلامت آن ها کمک کند؛ با این حال، نمی توان یک عدد مشخص را برای طول عمر تمام گونه های مار در نظر گرفت.

منبع : آرگا