دوران پیش دبستانی یکی از مهم ترین مراحل رشد کودک است؛ زیرا در این سال ها بسیاری از ویژگی های رفتاری، عاطفی و اجتماعی او شکل می گیرد. کودک در این سن هنوز توانایی کامل برای کنترل احساسات، در پیامد رفتارها و بیان درست نیازهای خود را ندارد و بخش زیادی از مهارت هایش را از واکنش بزرگسالان یاد می گیرد. به همین دلیل، نوع برخورد والدین و مربیان می تواند در شکل گیری اعتماد به نفس، استقلال، احساس امنیت و روابط اجتماعی کودک تأثیر زیادی داشته باشد. در ادامه این مطلب همه چیز را در مورد رفتار با کودک پیش دبستانی بررسی خواهیم کرد.
رفتارهای اشتباه والدین که اعتماد به نفس کودک پیش دبستانی را از بین می برد
گاهی اوقات رفتارهایی که از نگاه بزرگسالان ساده، تربیتی یا حتی ضروری به نظر می رسند، برای کودک پیش دبستانی نتیجه مطلوبی ندارند. فریاد زدن، مقایسه کردن، تهدید، تنبیه بدنی، سرزنش مداوم، بی توجهی به احساسات و انجام دادن همه کارهای کودک از جمله رفتارهایی هستند که می توانند روند طبیعی رشد او را مختل کنند. شناخت این رفتارها به والدین کمک می کند تا به جای واکنش های عجولانه، از روش های سازنده تری برای تربیت کودک استفاده کنند. در این بخش به بررسی رفتارهای اشتباه با کودک پیش دبستانی می پردازیم.
تنبیه بدنی کودک
تنبیه بدنی یکی از رفتارهای نادرست در تربیت کودک پیش دبستانی است و می تواند احساس امنیت او را کاهش دهد. کودک ممکن است به جای فهمیدن دلیل اشتباه خود، فقط از والدین یا پیامد تنبیه بترسد. این روش همچنین می تواند به کودک یاد بدهد که هنگام ناراحتی یا عصبانیت، استفاده از زور راه حل قابل قبولی است. اصلاح رفتار کودک بهتر است با توضیح ساده، تعیین پیامد منطقی و آموزش رفتار جایگزین انجام شود.

فریاد زدن و صحبت با صدای خشن
کودک پیش دبستانی هنوز در حال یادگیری هیجان های خود است و با شنیدن فریاد ممکن است بیشتر بترسد یا واکنش شدیدتری نشان دهد. تکرار این رفتار می تواند رابطه عاطفی کودک با والدین را تحت تأثیر قرار دهد. باعث شود او برای جلوگیری از تنش، احساسات واقعی خود را پنهان کنند. بهتر است حتی هنگام عصبانیت، با صدایی آرام اما قاطع با کودک صحبت شود. قاطعیت به معنای بلند کردن صدا یا ترساندن کودک نیست.
مقایسه کودک با دیگران
مقایسه کودک با خواهر، برادر، همسالان یا کودکان دیگر می تواند احساس ناکافی بودن را در او ایجاد کند. جمله هایی مانند «ببین دوستت چقدر خوب رفتار می کند» به کودک کمک نمی کند رفتار مناسب را یاد بگیرد. در این مواقع بهتر است پیشرفت کودک با عملکرد قبلی خودش مقایسه شود. توجه به تلاش و پیشرفت شخصی کودک می تواند انگیزه بیشتری برای یادگیری و اصلاح رفتار ایجاد کند.

تهدید کردن برای کنترل رفتار
تهدیدهایی مانند ترک کردن کودک، محروم کردن او از محبت یا ایجاد ترس، ممکن است در کوتاه مدت باعث توقف یک رفتار شوند اما روش مناسبی برای آموزش نیستند. کودک باید بداند که قوانین برای حفظ امنیت و نظم هستند، نه برای ترساندن او. بهتر است والدین پیامد رفتار را از قبل به شکل ساده و روشن توضیح دهند. این موضوع باید با کنترل رفتار در کودکان ارتباط داشته باشد و تا حد امکان قابل پیش بینی و منطقی باشد.
خجالت زده کردن کودک در جمع
سرزنش یا مسخره کردن کودک در حضور دیگران می تواند برای او تجربه ای ناخوشایند و آسیب زننده باشد. کودک پیش دبستانی به تدریج در حال شکل دادن به تصویر ذهنی خود است و واکنش دیگران برایش اهمیت زیادی دارد. اگر رفتاری نیاز به اصلاح دارد، بهتر است تا حد امکان کودک در فضای آرام و خصوصی راهنمایی شود. حفظ احترام کودک به معنای نادیده گرفتن رفتار اشتباه نیست، بلکه به معنای اصلاح آن بدون تحقیر است.

مجبور کردن کودک به عذرخواهی بدون درک اشتباه
وادار کردن کودک به گفتن «ببخشید» بدون اینکه متوجه دلیل عذرخواهی باشد الزاما مسئولیت پذیری را به او آموزش نمی دهد. کودک باید به تدریج یاد بگیرد رفتار خود را بررسی کند و اثر آن را بر دیگران بفهمد. والدین می توانند ابتدا توضیح دهند که رفتار او چه تأثیری گذاشته و سپس فرصت جبران را فراهم کنند. عذرخواهی زمانی ارزش تربیتی بیشتری دارد که همراه با درک اشتباه و تمایل به جبران باشد.
انجام دادن همه کارهای کوچک
کمک بیش از اندازه می تواند فرصت تجربه استقلال را از کودک بگیرد. کودک پیش دبستانی باید بتواند کارهای متناسب با سن خود مانند جمع کردن اسباب بازی ها، انتخاب لباس، مرتب کردن وسایل ساده یا انجام برخی کارهای شخصی را تمرین کند. اگر والدین همیشه سریع تر از کودک کارها را انجام دهند، او فرصت تجربه موفقیت و مسئولیت پذیری را از دست می دهد. بهتر است در صورت نیاز راهنمایی شود، اما انجام کار به جای کودک به حداقل برسد.

انتظار رفتارهای فراتر از سن کودک
کودک پیش دبستانی هنوز مانند یک بزرگسال فکر و رفتار نمی کند و کنترل هیجان هایش کامل نشده است. انتظار سکوت طولانی، صبر زیاد، کنترل خشم در کودکان یا رعایت همیشگی قوانین می تواند با توانایی های رشدی او هماهنگ نباشد. قوانین باید کوتاه، روشن و متناسب با سن کودک باشند. تکرار و یادآوری آرام نیز بخش طبیعی آموزش در این دوره محسوب می شود.
استفاده مداوم از موبایل و تلویزیون برای ساکت کردن کودک
استفاده همیشگی از صفحه نمایش برای جلوگیری از گریه، بی حوصلگی یا شیطنت کودک می تواند فرصت تمرین مهارت های مهمی مانند صبر، بازی مستقل و مدیریت احساسات را کاهش دهد. صفحه نمایش نباید تنها راه آرام کردن کودک باشد. بهتر است کودک روش های مختلفی برای سرگرمی و آرام شدن را تجربه کند. زمان استفاده از رسانه باید متناسب با سن کودک و همراه با نظارت والدین باشد.
بی ثبات بودن قوانین خانه
وقتی رفتار کودک یک روز مجاز و روز دیگر ممنوع است، کودک نمی تواند به خوبی مرزهای رفتار را یاد بگیرد. برای مثال، اگر یک والد شکستن قانون را نادیده بگیرد و والد دیگر به شدت واکنش نشان دهد، کودک پیام روشنی دریافت نمی کند. بهتر است قوانین اصلی خانه محدود، ساده و مشخص باشند. هماهنگی والدین در اجرای این قوانین به کودک احساس ثبات و امنیت بیشتری می دهد.

وعده دادن پاداش برای هر رفتار ساده
پاداش می تواند در برخی موقعیت های تربیتی کاربرد داشته باشد، اما اگر کودک برای انجام هر کار ساده ای انتظار جایزه داشته باشد، انگیزه درونی او ممکن است کمتر مورد توجه قرار گیرد. بهتر است بیشتر بر رضایت از انجام کار، احساس موفقیت و مسئولیت پذیری تأکید شود. تشویق کلامی مشخص نیز می تواند مؤثر باشد. برای مثال، گفتن «خودت اسباب بازی هایت را مرتب کردی» از تعریف کلی و بی هدف مناسب تر است.
محبت مشروط به رفتار کودک
کودک باید بداند که دوست داشته شدن او به معنای تأیید همه رفتارهایش نیست. جمله هایی مانند «اگر این کار را بکنی دیگر دوستت ندارم» می تواند احساس امنیت عاطفی کودک را تهدید کند. والدین می توانند همزمان با حفظ محبت، رفتار نامناسب را نپذیرند. پیام اصلی باید این باشد که «رفتارت درست نیست، اما خودت همچنان عزیز و ارزشمند هستی».
نادیده گرفتن احساسات کودک
گریه، ترس، خشم و ناراحتی بخش طبیعی زندگی کودک هستند و نادیده گرفتن آن ها باعث نمی شود احساسات از بین بروند. گفتن جمله هایی مانند «چیزی نشده»، «گریه نکن» یا «این که ناراحتی ندارد» ممکن است کودک را از بیان احساسات خود دور کند. والدین می توانند با شناسایی روش های کنترل احساسات کودکان ابتدا احساس آن ها را ببینند و نام آن را بیان کنند. جمله ای مانند «می دانم ناراحتی چون اسباب بازی ات خراب شده» به کودک کمک می کند احساس خود را بهتر بشناسد.

ترساندن کودک با موجودات خیالی یا افراد دیگر
ترساندن کودک با دزد، پلیس، هیولا، تاریکی یا افراد ناشناس ممکن است برای کنترل فوری رفتار استفاده شود، اما می تواند ترس های غیرضروری ایجاد کند. بهتر است به جای ترساندن، دلیل واقعی یک قانون برای کودک توضیح داده شود. اگر رفتاری خطرناک است باید خطر به زبان ساده و متناسب با سن کودک بیان شود. آموزش ایمنی باید بر شناخت موقعیت های خطرناک و راه های محافظت از خود تمرکز داشته باشد.
مجبور کردن کودک به اشتراک گذاشتن همه چیز
آموزش همکاری و بخشندگی اهمیت دارد، اما کودک می تواند درباره برخی وسایل شخصی خود احساس مالکیت داشته باشد. گرفتن اجباری اسباب بازی از کودک و دادن آن به دیگری لزوما مفهوم مشارکت را آموزش نمی دهد. بهتر است والدین مفهوم نوبت، قرض دادن و استفاده مشترک را به تدریج آموزش دهند. کودک می تواند یاد بگیرد که در کنار احترام به دیگران، برای وسایل شخصی خود نیز مرز داشته باشد.

نادیده گرفتن نیاز کودک به بازی
بازی برای کودک فقط سرگرمی نیست و بخش مهمی از یادگیری او محسوب می شود. کودک از طریق مهارت های اجتماعی، حل مسئله، تخیل، زبان و کنترل هیجان را تمرین می کند. محدود کردن بیش از اندازه زمان بازی و جایگزین کردن آن با آموزش های مداوم می تواند فرصت یادگیری طبیعی را کاهش دهد. والدین بهتر است بخشی از روز را به بازی آزاد و متناسب با علاقه کودک اختصاص دهند.
قطع کردن مداوم صحبت کودک
کودک پیش دبستانی در حال تقویت مهارت های زبانی و ارتباطی است و معمولا برای بیان یک موضوع به زمان بیشتری نیاز دارد. قطع کردن مداوم صحبت او یا بی توجهی به حرف هایش می تواند احساس نادیده گرفته شدن ایجاد کند. لازم نیست والدین همیشه پاسخ طولانی بدهند، اما بهتر است هنگام صحبت کودک تا حد امکان توجه نشان دهند. گوش دادن فعال به کودک، مهارت گفت و گو و اعتماد به نفس او را تقویت می کنند.
تنبیه کودک به دلیل اشتباهات طبیعی
ریختن آب، کثیف کردن لباس، شکستن اتفاقی یک وسیله یا فراموش کردن یک کار می تواند در این سن اتفاق بیفتد. برخورد شدید با چنین اشتباهاتی ممکن است کودک را از تجربه کردن و یادگیری بترساند. بهتر است ابتدا میزان آسیب بررسی شود و سپس کودک در حد توان خود در جبران آن مشارکت کند. هدف تربیت باید آموزش دقت و مسئولیت پذیری باشد، نه ایجاد ترس از اشتباه.
منبع : آرگا





















