بخش زیادی از زندگی تمام انسان ها به تعاملات و روابط آن ها با سایر افراد اختصاص دارد. شاید این تعاملات و قرار گرفتن در روابط متعدد در نگاه اول بسیار ساده و طبیعی به نظر برسد. اما بهتر است بدانید همان طور که وارد شدن به هر حرفه و کاری نیازمند کسب مهارت و اطلاعات است، روابط اجتماعی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. ورود به اجتماع و برقراری ارتباط با افراد مختلف، مهارت های خاص خود را می طلبد. یکی از مهم ترین مهارت های ارتباط مؤثر که ضروری است همه افراد خود را به آن مجهز کنند، برخورداری از سواد عاطفی است.
سواد عاطفی دو مؤلفه بسیار مهم دارد. شناخت و نام گذاری احساسات و ابراز مؤثر و صحیح هیجاناتی که تجربه می کنیم. در ادامه مطلب همراه ما باشید تا ضمن آشنایی با سواد عاطفی، راهکارهایی را برای گسترش آن معرفی کنیم.
منظور از سواد عاطفی چیست؟
سواد عاطفی نه تنها در زندگی شخصی افراد، بلکه در کار و تحصیلات آن ها نیز بسیار اهمیت دارد و می تواند به بهبود روابط فردی و حرفه ای کمک کند. در حقیقت سواد عاطفی به مجموعه ای از توانایی ها و مهارت ها گفته می شود که به فرد اجازه می دهد درک بهتری نسبت به احساسات خود و دیگران در تعاملات داشته باشد. این مهارت مشتمل بر توانایی هایی مانند شناخت و مدیریت احساسات، تفکر خلاق، تعاملات اجتماعی و نوآوری است. دانستن این مهارت ها به فرد کمک می کند با موقعیت های مختلف زندگی سازگار شود و به خوبی با دیگران ارتباط برقرار کند.
به صورت کلی سواد عاطفی زیربنای درک فرد از احساسات است که در ابتدایی ترین حالت خود، توانایی شناسایی و برچسب زدن احساسات خود و دیگران را شامل می شود. گذشته از این سواد احساسی شامل مقابله و بیان احساسات از راه های مناسب است. جالب است بدانید این اصطلاح نخستین بار توسط روان درمانگری به نام کلود اشتاینر مطرح شد.
اشتاینر سواد احساسی را به ۵ بخش تقسیم کرد:
- شناخت احساسات خود
- داشتن حس همدلی
- مدیریت احساسات
- ترمیم مشکلات عاطفی
- تعامل عاطفی
او معتقد بود که سواد احساسی یکی از اصول بهبود کیفیت کلی زندگی، شکل گیری رابطه موفق و افزایش توانایی های حل مسئله است. بسیاری از افراد به اشتباه سواد احساسی و هوش هیجانی را به جای یکدیگر به کار می برند. هوش هیجانی (هوش عاطفی) مفهومی بسیار گسترده و کلی است و متشکل از همدلی، خود تنظیمی و خود آگاهی است. این موارد همگی از جنبه های مهم سواد عاطفی به شمار می روند. در حقیقت سواد عاطفی عنصر سازنده هوش هیجانی است و از مزایای مشترکی با هوش هیجانی برخوردار است.
چرا داشتن سواد عاطفی اهمیت دارد؟
به منظور درک اهمیت سواد عاطفی، ابتدا باید به نقش درک عاطفی و تنظیم آن در تمام جنبه های زندگی فکر کنید. اگر نتوانید احساسات خود را شناسایی کنید، نمی توانید به درستی آن ها را درک کنید و یا رفتار خود را کنترل کنید. به همین خاطر احتمال دارد نا امید و سردرگم شوید و خود را به شیوه ای نامناسب ابراز کنید. این مهم به معنای رفتار مخرب و تکانشی و ناتوانی در تسکین خود است. به صورت کلی داشتن سواد عاطفی به دلایل زیر اهمیت دارد:

۱. مدیریت احساسات
فرد با داشتن سواد عاطفی می تواند بهترین راه حل ها را برای مدیریت احساسات خود و دیگران پیدا کند. این مهارت به فرد کمک می کند تا در مواجهه با استرس و فشار، بهترین تصمیم ها را بگیرد.
۲. توسعه تفکر خلاقانه
سواد احساسی به فرد کمک می کند تا برای حل مسائل خود به دنبال راه های جدید و نوآورانه باشد و تفکر خلاقانه خود را تقویت کند.
۳. بهبود روابط
سواد احساسی به فرد کمک می کند تا با بهترین شیوه های ارتباطی با دیگران برخورد کند. فرد با توانایی درک و شناخت احساسات خود و دیگران، قادر به ایجاد صمیمیت و اعتماد به نفس در روابط خواهد بود.
۴. بهبود سلامت روان
سواد عاطفی به فرد این امکان را می دهد تا با احساسات منفی خود به خوبی برخورد کند. هم چنین به فرد کمک می کند از تأثیرات نامطلوب آن ها بر سلامت روان خود جلوگیری کند.
۵. بهبود کیفیت کار
داشتن سواد احساسی به فرد کمک می کند که در محیط کار، به خوبی با دیگران ارتباط برقرار کند و با افزایش همکاری و کاهش تنش، کیفیت کار خود را بهبود ببخشد.

نگاهی به چالش های افزایش سواد عاطفی
سواد عاطفی مهارتی است که در طول زندگی آن را کسب می کنیم. البته اگر آن را در دوران جوانی افزایش ندهیم، این احتمال وجود دارد که هرگز به اندازه کافی افزایش پیدا نکند. به همین خاطر تمرکز زیادی بر روی افزایش سواد احساسی در دوران کودکی وجود دارد. متأسفانه عوامل متعددی ممکن است از افزایش سواد احساسی جلوگیری کنند که مهم ترین آن ها عبارتند از:
۱. عوامل بیولوژیکی
برخی کودکان خود کنترلی کمی دارند که همین مسئله درون نگری و تنظیم احساسات را برای آن ها دشوار خواهد کرد. بسیاری از کودکان به ویژه آن هایی که دچار ناتوایی های رشدی هستند، از توان کافی برای کسب سواد احساسی برخوردار نیستند. این عامل بسیاری از چالش های مرتبط با بیولوژی مانند عدم توانایی در تعامل با دیگران به دلیل مشکلات روانی، ناتوانی در شناسایی و مدیریت احساسات، شیوع باورهای نادرست درباره احساسات و فرهنگ سازی را در بر می گیرد.
۲. عوامل اجتماعی
این گزینه چالش های مربوط به عوامل اجتماعی مثل تحولات فرهنگی و اجتماعی، فرهنگ و مذهب، تفاوت های فرهنگی، تعارضات و خشونت های خانوادگی و اجتماعی را شامل می شود. این چالش ها می توانند به افزایش احساسات منفی فردی و اجتماعی و تشدید مشکلات روانی منجر شوند.
۳. عوامل محیطی
از مهم ترین چالش های مرتبط با محیط می توان به فشار و استرس شغلی، تأثیرات منفی فضای مجازی بر روی توانایی افراد در ارتباط با دیگران، عدم دسترسی به محتوای آموزشی، روش های یادگیری مناسب و شیوه زندگی شلوغ اشاره کرد.
راهکارهای استفاده از سواد احساسی
ابراز احساسات مسئله ای است که ممکن است هم عمدا و هم به صورت غیر عمد انجام شود. درست مانند یادگیری زبان، یادگیری ریاضی، یادگیری اسکیت و هر مهارت دیگری، تقویت سواد احساسی نیز به زمان نیاز دارد. با این وجود مهارتی نیست که در خانه، مدرسه و محل کار معرفی و آموزش داده شود. سواد احساسی مهارتی است که باید در بزرگسالی خودمان را نسبت به یادگیری آن متعهد کنیم.

شناخت احساسات
برای داشتن سواد عاطفی باید بتوانید احساسات خود و دیگران را شناسایی و چگونگی مدیریت آن ها را بیاموزید.
مدیریت استرس
باید بتوانید با استفاده از راهکارهایی مانند یوگا و مدیتیشن، استرس را مدیریت کرده و تجربه احساسات منفی را کاهش دهید.
تعاملات مؤثر با دیگران
با دیگران به گونه ای که همه احساسات رضایت داشته باشند، ارتباط برقرار کنید. هم چنین مهم است همکاری خوبی با دیگران داشته باشید.
توانایی همدلی
خوب است بتوانید با دیگران همدلی کنید و احساسات آن ها را درک کرده و از آن ها پشتیبانی کنید.
توانایی حل مسئله
مهم است بتوانید در برخورد با مسائل روزمره خود و دیگران به شیوه ای که برای همه مناسب است، راه حلی پیدا کنید.

تفاوت سواد عاطفی و هوش عاطفی (هوش هیجانی) چیست؟
هوش عاطفی یکی از مفاهیم جدید و به اصطلاح داغ علم روانشناسی است. در نگاه اول این طور به نظر می رسد که هوش عاطفی و سواد عاطفی معادل و مشابه یکدیگر هستند. هر دو مهارت تأکید زیادی بر شناسایی هیجانات، احساسات و کنترل آن ها دارند. اما اگر بخواهیم به طور دقیق نگاه کنیم، متوجه خواهیم شد که سواد عاطفی زیر مجموعه هوش عاطفی است. این مهارت تأکید زیادی بر شناسایی هیجانات و ابراز آن ها به طور مؤثر دارد. همین مؤلفه بخشی از تعریف هوش هیجانی است. در مقابل هوش عاطفی در برگیرنده کنترل و مدیریت هیجانات است و تنها بر شناسایی آن ها متمرکز نیست. هوش عاطفی ابعاد گسترده ای دارد. اما سواد احساسی مقدمه و مهارت ابتدایی و لازم جهت پرورش هوش عاطفی است.
امیدواریم مطالب این مقاله برای شما عزیزان مفید بوده باشد. در پایان پیشنهاد می کنیم مقالات سواد رسانه ای، تقویت هوش هیجانی، تأثیر هوش هیجانی بر رابطه و هوش هیجانی بالا را نیز مطالعه فرمایید.
منبع : آرگا





















