دانستن اطلاعاتی در مورد تاریخچه حکومت قاجار به شما کمک می کند تا بتوانید اطلاعات بسیار خوبی در مورد گذشته ایران بدست آورید. این قبیله با شاه عباس اول تشکیل شد و از ارمنستان به سه نقطه متفاوت برای این که بتوانند از کشور در برابر دشمنان مراقبت کنند داده شد.
تاریخچه حکومت قاجار
برای این که اطلاعاتی در مورد تاریخچه ایل قاجار و حکومت آن ها بر ایران بدست آورید باید در مورد شاهان و اقدامات آن ها نیز اطلاعاتی داشته باشید. در ادامه سعی کرده ایم هر آن چه که باید در رابطه با این مورد بدانید را برایتان بررسی کنیم. در واقع این سلسله حدودا ۱۳۳ سال بر ایران حکومت کردند و تمامی پادشاهان این سلسله بسیار معروف بودند و یک سری اقداماتی داشتند که آن ها را معروف کرده بود و نقش بسیار مهمی در تاریخ ایران داشتند.
شاهان قاجاری
این سلسله دارای چند پادشاه معروف بود که هر کدام برای مدتی بر ایران حکم رانی کردند. در ادامه اطلاعات بسیار خوبی را در مورد این پادشاهان و کارهایی که انجام داده اند را بر اساس تاریخچه حکومت قاجار در اختیارتان می گذاریم و دوره پادشاهی هر کدام از آن ها را برایتان به صورت کامل بررسی می کنیم.
آقا محمد خان
آقا محمد خان اولین پادشاه قاجار بود و در دربار زندیه زندگی می کرد. بعد از این که کریم خان مرد ایشان به شمال ایران سفر کرد و قدرت را در این منطقه به دست گرفت. در دوران این پادشاه اتفاقات بسیار مهمی از جمله فتح گیلان، انتخاب پایتخت تهران، کشتن لطف علی خان زند به دلیل قدرتمند بودن او، پایه گذاری سلسله قاجار در سال ۱۲۰۹، لشکر کشی به گرجستان و فتح تفلیس در سال ۱۲۱۰ و بدست آوردن خراسان در همان سال و کشتن شاهین افشار رخ داد. این پادشاه برای این که بتواند شورش حاکم شوش را بخواباند به آن جا نیز لشکر کشی کرد و در این حین به دست خدمتکار خود کشته شد.
فتحعلی شاه قاجار
بعد از این که محمد خان کشته شد فتحعلی شاه به حکومت رسید. او در سال ۱۲۱۷ برادر خود را که نام او حسینقلی بود و علیه وی شورش نموده بود را کشت و شورش او را سرکوب نمود. این پادشاه توانست بر هرات تسلط پیدا کند و همان جا را به عنوان پایتخت خود قرار داد. در دوران این پادشاه قجری جنگ میان ایران و روس شکل گرفت و شروع این جنگ در سال ۱۲۱۹ بود. فتحعلی شاه قاجار خودش به جنگ با روس ها نرفت و پسرش عباس میرزا و وزیر او را برای این کار مامور کرد. در همان سال اول جنگ عباس میرزا توانست روس ها را شکست داده و ایروان را تصرف نماید.
عباس میرزا طی ۹ سال توانست شهرهای بسیاری که به دست روس ها افتاده بود را تصرف کرده و به حاکمیت ایران در بیاورد. عهدنامه گلستان در دوران این پادشاه نوشته شد و مهم ترین مواردی که در این عهد نامه قرار داشت عبارت بودند از :
- محرومیت ایران از کشتیرانی در دریای خزر
- داده شدن ولایت های قراباغ، خانات شکی، شیروان، قبه، دربند، باکو، داغستان و گرجستان به روسیه
- انتزاع یک بخش از قفقازیه
البته این تنها عهد نامه ای نبود که توسط این شاه قاجار امضا شد بلکه در سال ۱۲۲۲ یک عهد نامه دیگر با فرانسوی ها امضا کرد و نام آن قرار داد فین کن اشتاین بود. مفاد مهم این عهد نامه عبارت است از :
- شناخت ایران بر گرجستان توسط ناپلئون
- ضمانت استقلال ممالک ایران
- اجازه ایران به فرانسه برای لشکر کشی به هند از خاک ایران
- اخراج انگلیسی ها از ایران
- حمایت ایران از افغان ها برای جنگ با انگلیسی هایی که در هند بودند.
- گرفتن جزیره خارک از انگلیسی ها و واگذاری این جزیره به فرانسوی ها
این عهد نامه ای که نوشته شد توسط ناپلئون انجام نشد و ایران در برابر روس ها تنها ماند از این رو فتحعلی شاه قاجار به سمت انگلیسی ها رفت تا از قدرت آن ها استفاده کرده و در جنگ با روس ها جلو تر بیفتد.
از دیگر جنگ هایی که در این دوره رخ داد جنگ دوباره ایران و روس بود زیرا مرز های این دو کشور از یک دیگر تشخیص داده نشده بود و همین امر موجب تنش مجدد در بین ایران و روس ها شد. این جنگ در سال ۱۲۴۲ رخ داد و تا سال ۱۲۴۴ ادامه داشت. یکی دیگر از عهد نامه هایی که در دوران این پادشاه به امضا رسید عهد نامه ترکمنچای بود. در این عهد نامه آمده بود که رود ارس به عنوان مرز دو طرف اعطا گردد و به روسیه حق کاپیتولاسیون داده شود.
روس ها در این میان برای این که بتوانند حخواس این پادشاه را از روی یک سری از ممالک بردارند سعی کردند او را تحریک کنند تا به هرات لشکر کشی کرده و آن را تحت تصرف خود در بیاورد با این حال او پسرش عباس میرزا را مامور این کار کرد ولی پسرش در مشهد به دلیل بیماری درگذشت. در این میان نوه او محمد میرزا محاصره هرات را ادامه داد تا زمانی که خبر فوت فتحعلی شاه به او رسید و در نهایت او با حاکم هرات صلح نموده و به تهران بازگشت.
محمد شاه قاجار
زمانی که محمد میرزا از محاصره هرات بازگشت در تبریز خود را شاه خواند و امور کشور را به دست گرفت.در دوران این شاه ظل السلطان خود را در تهران شاه خواند و حکومت خود را آغاز نمود. البته این حکومت چندان طول نکشید و در همان سال سپاهیان محمد شاه قاجار او را شکست دادند و تهران را بعد از سه ماه تصرف کردند.
زمانی که محمد میرزا حکومت خود را آغاز کرد قائم مقام فراهانی را به روی کار آورد و توانست با استفاده از توانایی های این فرد حکومت قاجار را حفظ نماید. البته قائم مقام در سال ۱۲۵۱ توسط تحریک درباریان به دست محمد شاه به قتل رسید و دو کتاب از خود به جای گذاشت و این کتاب ها شامل جلایر نامه و تاریخ نسب خاقان مغفور فتحعلی شاه قاجار بود.
بعد از ایشان حاجی میرزا آقاسی به صدارت رسید و در این دوران توانست املاک بسیار زیادی از دولت و مردم غضب کند. تاین شاه قاجار قصد داشت هرات را تحت تسلط خود در بیاورد ولی بعد از مدت ها محاصره نتوانست این کار را انجام دهد و در نتیجه شکست خورده و ناتوان به تهران بازگشت. یک سری قیام ها در زمان این پادشاه رخ داد که از مهم ترین آن ها می توان به قیام باب اشاره کرد.
عهد نامه ای که در این زمان به امضا رسید معاهده ارزنه الروم دوم بود. در واقع این عهد نامه میان عثمانی ها و ایرانی ها به امضاء رسید. مهم ترین مفاد این عهد نامه عبارت است از :
- چشم پوشی ایران از درخواست غرامتش
- مالکیت اراضی خاصی به دولت عثمانی داده شد.
- صرف نظر کردن ایران از ادعای خود در مورد سلیمانیه
- تقسیم شدن ذهاب بین دو دولت
ناصرالدین شاه
یکی از معروف ترین شاه های قجری ناصرالدین شاه می باشد. حکومت این شاه از سال ۱۲۶۴ شروع شده و تا سال ۱۳۱۳ ادامه داشت همه این اطلاعات در تاریخچه حکومت قاجار آمده است. این پادشاه حدودا ۵۱ سال حکومت کرد. از مهم ترین وزیرانی که در این زمان بودند می توان به امیر کبیر و آقا خان نوری اشاره کرد. بعد از این دو وزیر ناصرالدین شاه دیگر وزیری انتخاب نکرد و خوش به تنهایی تا مدت ها به امور رسیدگی می کرد.
زمانی که این پادشاه در ایران حکومت می کرد یک سری اتفاقات بسیار مهم رخ داد و از مهم ترین آن ها می توان به واگذاری امتیاز رویتر و قتل امیر کبیر اشاره کرد. البته دوران این پادشاه کارها و اقدامات دیگری نیز انجام شد که می این اقدامات عبارتند از :
- کشیدن خط تلگراف از کاخ گلستان تا باغ لاله زار
- بهبود رابطه با روسیه
- گرفتن هرات از محمد یوسف میرزا
- واگذاری یک سری امتیاز ها به اتباع روس ها
- صدارت میرزا سپهسالار
- سفر اروپایی شاه
- ظهور روشنفکرانی مانند سید جمال الدین اسد آبادی
- عهد نامه آخال که در آن روسیه موظف شد از تجاوز ترکمن ها به شمال ایران پیشگیری نماید.
- امتیاز رژی که در آن توتون و تنباکو تمامی امتیازاتی که داشت به تالبوت فردی انگلیسی داده شد.
- ترور ناصرالدین شاه در سال ۱۳۱۳ صورت گرفت و قبل از جشن ۵۰ امین سالگرد سلطنتش به دیار باقی شتافت.
مظفرالدین شاه
مظفر چهارمین پسر ناصرالدین شاه بود و در تاریخچه حکومت قاجار آمده است که از سال ۱۳۱۳ تا ۱۳۲۳ حکومت کرد. وزیرهایی که این شاه قجری برای خود انتخاب کرده بود شامل میرزا علی اصغر امین‌السلطان، میرزاعلی خان امین‌الدوله و عین‌الدوله بودند و در دوره های متفاوتی از حکومت این شاه وزارت کردند. از مهم ترین اتفاقاتی که در این ۱۰ سال حکومت مظفرالدین شاه رخ داد می توان به موارد زیر اشاره کرد :
- امتیاز دارسی که همان بهره برداری از نفت ایران می باشد به دارسی داده شد.
- شاه برای سفر های خود به خارج از روسیه وام می گرفت و روسیه نیز از ایران تعهداتی دریافت می کرد.
- مهاجرت صغری
- مهاجرت کبری
- تاسیس مجلس در سال ۱۳۲۴
- قانون اساسی مشروط
این شاه قجری در سال ۱۳۲۴ فوت کرد و حکومت را به شاه بعدی تحویل داد.
محمد علی شاه قاجار
در تاریخچه حکومت قاجار آمده است که بعد از مظفر الدین شاه محمد علی شاه پسرش به سلطنت رسید. وی از مشروطه و مشروطه خواهان حمایت کرد و در این دوران یک سری اتفاقات بسیار خوب رخ داد. تمامی اقداماتی که در این زمان انجام شد را برایتان بیان می کنیم.
- در مجلس اول یک سیری اقداماتی نظیر اخراج مستشاران بلژیک، رد کردن لایحه استقراض دولت های خارجی و تاسیس بانک ملی انجام شد.
- در مورد حقوق شاه و درباریان تجدید نظرهایی رخ داد. قرارداد ۱۹۰۷ میان روسیه و انگلیس امضا شد و در این قرار داد آمده بود که روسیه در شمال و انگلیس در جنوب قرار گرفت.
- محمد علی شاه بعد از مدتی مشروطه را مقابل خود می دید و مجلس را در سال ۱۳۲۶ به توپ بست و تمامی مشروطه خواهان را به قتل رساند.
- در دوران پادشاهی محمد علی شاه تهران توسط کمیته ستار فتح شد.
- در تاریخچه حکومت قاجار بیان شده بعد از این که تهران فتح شد محمد علی شاه به سفارت روسیه رفت و فاتحان تهران در بهارستان جمع شدند و محمد علی شاه را از سلطنت عزل نمودند.
احمد شاه
در تاریخچه حکومت قاجار آمده است که بعد از این که محمد علی شاه خلع سلطنت شد احمد شاه پسر ۱۲ ساله او به سلطنت رسید. همانطور که گفته شد نوجوان ۱۲ ساله توانایی اداره یک کشور را نداشت و در دوران او اتفاق های بسیاری رخ داد و از مهم ترین آن ها می توان به بازگشت محمد علی شاه اشاره کرد. در واقع اوضاع داخلی تهران در دوران احمد شاه به هم ریخته بود از این رو محمد علی از این فرصت استفاده کرد و با برادر های خود به تهران لشکر کشید ولی در این لشکر کشی هم او و هم برادرانش شکست خوردند و او برای همیشه از سلطنت دست کشید. کارهایی که در دوران احمد شاه انجام شد را برایتان بیان خواهیم کرد.
- در دوران احمد شاه قاجار مجلس دوم تشکیل شد و ۴ حزب در این مجلس بودند.
- سه سال بعد از این که مجلس دوم منحل شد مجلس سوم تشکیل شد و این اتفاق به دست احمد شاه رخ داد.
- زمانی که احمد شاه تاج گذاری خود را انجام اد جنگ جهانی اول شروع شد. ایران در این میان اعلام بی طرفی کرد ولی یک سری از دولت های خارج در ایران به اقدامات خود ادامه دادند.
- قیام میرزا کوچک خان جنگلی در این دوران انجام شد و او در بین سواحل خزر به رابین هود شهرت داشت.
- بعد از مدتی قیام شیخ محمد خیابانی صورت گرفت با این حال این فرد توانست فرقه آذربایجان را تشکیل داده و در نهایت روزنامه تجدد تاسیس نمود.
- در زمان احمد شاه انقلاب روسیه رخ داد و ایران اولین کشوری بود که شوروی را به رسمیت شناخت.
- در دوران احمد شاه کنفرانس صلح پاریس نیز انجام شد و از ایران هیاتی متشکل از محمدعلی ذکاءلملک فروغی، مشاورالممالک انصاری و فیروز میرزا نصرت‌الدوله را به این کنفرانس فرستاده شد.
کودتای رضاخان
یکی از مهمترین رویدادهایی که در زمان قاجار رخ داد کودتای رضا خان بود. در سال ۱۳۳۹ قمری با حمایت انگلیسی ها رضاخان قزوین را تصرف کرد و در سال ۱۲۹۹ شمسی تهران را بدون هیچ مقاومتی بدست آورد.
اوج قدرت قاجار
بیشترین قدرتی که این سلسله داشت در زمان ناصرالدین شاه صاحب قران بود. این پادشاه ۵۰ سال بر ایران حکومت کرد و از نظر سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران را به رشد بسیاری رساند. در واقع اساس این سلسله از ایل گرفته شده بود و توسعه فرهنگی چندانی برایش دیده نمی شد با این حال ناصر الدین شاه توانست این سلسله را به بالاترین درجه فرهنگی برساند. بیشترین زمانی که ایران با خارجی ها درگیر بود در دوران همین ناصر الدین شاه بود. بیشترین تلاش برای متجدد کردن ایران زمانی شکل گرفت که امیر کبیر و عباس میرزا از افراد این سلسله بودند.
فرهنگ قجری
قاجار یکی از سلسله های شیعه بودند ولی بسیاری از آن ها فقط به ظاهر دین اهمیت می دادند و معنا و مفهوم آن را نادیده می گرفتند. در دوره قجری علمای دینی پرورش نیافتند و علمایی مانند طباطبایی و بهبهانی بیشتر در زمینه های سیاسی فعال بودند. در دوره قجری تعزیه هایی برگزار می شد و در این تعزیه ها پادشاهان قجری سعی می کردند عظمت حکومت خود را به مردم نشان دهند. جالب است بدانید که در این دوران اوضاع مردم آنچنان خوب نبود و مردم از وضع اقتصادی خود چندان رضایت نداشتند.
رضا شاه به راحتی توانست تهران را تصرف کرده و حکومت خود را آغاز نماید. در واقع مردم آنچنان از سلسله قجری نا امید بودند که برای ماندنش هیچ تلاشی نکردند. حال که با تاریخچه حکومت قاجار آشنا شدید در ادامه می توانید با تاریخچه مد در ایران و تاریخچه پرچم ایران آشنا شوید و برای این کار کافی است تا بر روی لینک های داده شده کلیک کنید.
منبع : آرگا
