دسته ها
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵

تاریخچه کعبه و آشنایی با زمان ساخت و بازسازی آن

  • ملیحه بال افکن
  • ۱۷ مهر ۱۴۰۰
  • ۰

توجه داشته باشید که از گذشته تاکنون خانه خدا مقدس ترین مکان برای مسلمانان محسوب می شده که در طول گذر زمان دستخوش تغییر و بازسازی های مختلفی قرار گرفته و با این حال سعی داریم در این مقاله پیشینه و تاریخچه کعبه را شرح دهیم با ما همراه شوید.

به طور کلی خانه کعبه بنایی مکعبی شکل واقع در مسجد الحرام شهر مکه می باشد که مهم ترین عبادتگاه و قبله مسلمانان جهان است. معمولا مسلمانان در هنگام اقامه نماز رو به سوی این بنا می ایستند و همچنین طواف کردن دور کعبه در تاریخچه ای که دارد از جمله ارکان فریضه ای حج به شمار می آید.

آشنایی با تاریخچه کعبه

در واقع لفظ تاریخچه کعبه در لغت به معنای خانه ای مربعی شکل است و از آنجایی که خانه خدا نیز مربعی شکل است با این اسم نامیده می شود. به طور کلی از جمله مشهور ترین نام های کعبه می توان به بیت الله، البیت، البیت الحرام، البیت العتیق و البیت المحرم اشاره کرد که مسجد و محوطه های اطرافی آن را المسجد الحرام می خوانند. همچنین بر اساس نقل دایره المعارف فارسی در زمان های گذشته کعبه به نام های دیگری مانند قادس، القریه القدیمه و ناذر نیز خوانده شده است.

بهتر است بدانید که خانه کعبه بنایی در میان مسجد الحرام در شهر مکه کشور عربستان سعودی است که مقدس ترین مکان از نظر دین اسلام به شمار می آید. نام کعبه اشاره به چهارگوش بودن آن دارد. جالب است بدانید در قرآن کتاب مذهبی مسلمانان آمده که بنای کعبه بدست ابراهیم و پسرش اسماعیل بازسازی شده و نسختین سازنده آن نیز حضرت آدم بوده است.

خصوصیات و تاریچه کعبه

در گذشته بادیه نشینان عربستانی سالی یک مرتبه تمام اختلاف های خود را کنار می گذاشتند و به منظور پرستش خدای یگانه در کعبه گرد هم می آمدند. در اطراف کعبه نیز مسجدی به نام مسجد الحرام ساخته شده که تمامی مسلمانان جهان در هنگام نماز رو به جهت کعبه می ایستند و معمولا به این نوع جهت گیری هنگام نماز رو به قبله ایستادن گفته می شود.

به طور کلی بر اساس ارکان اسلام هر مسلمانی در صورت داشتن توانایی مالی و بدنی بایستی در طول دوران زندگی خود حداقل یک مرتبه راهی زیارت از خانه خدا شود و تمام مراسم دینی خاص را انجام دهد که یکی از بخش های اصلی مراسم حجم طواف به گرد خانه کعبه خواهد بود.

روند ساخت و تاریخچه کعبه:

در فلسفه ساخت کعبه مشهود است که خداوند به حضرت ابراهیم امر کرد تا خانه کعبه را بنا کند که در ساخت آن فرزند وی اسماعیل نیز او را یاری کرد. همچنین این موضوع در آیات قرآن کریم هم آمده و در مورد اینکه نخستین بار کعبه در چه زمانی ساخته شده نقل های متفاوتی بر سر زبان ها است. در برخی از این روایات حتی ساخت کعبه پیش از خلقت حضرت آدم بیان شده اما در برخی دیگر این ادعا مورد تردید قرار گرفته است.

توجه داشته باشید که در تاریخچه کعبه پس از استقرار فرزندان اسماعیل در کعبه ابتدا قبیله حرهم، بعد قبیله خزاعه، سپس قریش ساکن مکه و متولی شدند و در طول آن اعصار و قرون کعبه از صورت معبد یکتاپرستانه به صورت بتکده در آمد.

چگونگی ساخت کعبه در طول زمان

بازسازی کعبه:

بر اساس تاریخچه کعبه، منابع تاریخی و دیدنی این مکان مقدس تغییرات، نوسازی ها و بازسازی های بسیاری داشته است. کعبه هنگامی که توسط حضرت ابراهیم ساخته شد هنوز سقف نداشت و در زمان قصی بن کلاب پیشوای قریش و جدم چهارم پیامبر اکرم مسقف شد. همچنین گفته می شود کعبه پیش از قصی و پس از حضرت ابراهیم نیز دو مرتبه مورد تجدید قرار گرفته است.

تاریخ بنای کعبه پس از ولادت حضرت محمد شکلی مدرن تر و موثق تر به خود گرفت. در این زمان و پنج سال پیش از برگزیده شدن نبی مکرم اسلام به نبوت، قریشی ها دیگر بار دست اندرکار تجدید بنای کعبه شدند که برخی از روایات آتش سوزی و سیل نیز دلیل این آسیب به خانه کعبه را نشان می دهند.

تاریخ نگاران نیز از تغییر برخی از خصوصیات کعبه در این تجدید بنا در مقایسه با ویژگی های بنای ساخته شده به دست حضرت ابراهیم خبر می دهند که اضافه کردن بر ارتفاع، کاهش طول، مسدود کردن درب غربی و اضافه کردن ارتفاع درب شرقی کعبه چهار تغییری است که در تجدید بنای کعبه لحاظ شده است.

پس از این تجدید بنا به دنبال جملات لشکر یزید به فرماندهی حصین بین نمیر و آتش سوزی در خانه کعبه عبدالله بین زیبر خانه کعبه را مجددا بازسازی کرد. در طی این حادثه آتش سوزی و پرتاب سنگ با منجنیق پایه خانه کعبه را ضعیف نمود. بر اساس روایات ابن زیبر خانه کعبه را ویران کرد تا مجددا آن را بر ستون هایی بنیان گذارد که ابراهیم نبی بنا کرده بود اما پس از گذشت مدتی حجاج بن یوسف دست به تخریب آن زدند.

دستورالعمل بازسازی کعبه

در واقع هدف او بازگرداندن پایه های کعبه به نقطه ای بود که قریش در آنجا قرار داده بود. به طور کلی این قسمت از کعبه که بدان حطیم گفته می شود در زمان تجدید بنا توسط قریش در پنج سال پیش از بعثت به خاطر کمبود مصالح از بنا خارج ماند و به کاهش طول جعبه منجر گردید. اب زبیر پس از چندین دهه خواست تا ابعاد کعبه را به اندازه تاریخی آن برگرداند اما عبدالملک بن مروان به حجاج دستور داد تا بخشی را که ابن زبیر به کعبه افزوده بود از آن بکاهد.

پس از این حجاج با تخریب مجدد قسمت حطیم طول کعبه را کم کرده اند و بر اساس روایات بیان شده در زمان حجاج روند تجدید بنای کعبه با مشکل مواجه شده بود که البته با حضور امام سجاد مسیر گردید. پس از دهمین بازسازی خانه خدا در زمان حجاج دیگر نیازی به تعمیر اساسی نیافت تا آن که در سال ۱۰۳۹ هجری قمری سیلی عظیم در شهر مکه رخ داد که علاوه بر قربانی شدن ۴۰۰۰ هزار نفر خانه کعبه نیز مجددا نیاز به بازسازی و تعمیر پیدا کرد.

به طور کلی از میان تمامی دیوار های خانه خدا تنها دیوار جنوبی آن سالم ماند که آن هم البته ترک خورده و محتاج بازسازی و تعمیر شده بود. توجه داشته باشید که این اتفاق در زمان سلطنت مراد چهارم معروف به سلطان مرادخان پادشاه عثمانی رخ داد و حاکم مکه نیز این اتفاق را به پادشاهی عثمانی گزارش نمود. وی نیز دو نفر از نمایندگان خویش را برای نظارت بر روند بازسازی خانه خدا به شهر مکه فرستاد. بر اساس دستور پادشاه دیواره های باقی مانده نیز فرو ریختند و خانه خدا از نو ساخته شد.

در واقع ماجرای این بازسازی توسط زین العابدین بن نورالدین کاشانی که از دسته علمای شیعه مذهب مکه محسوب می شود و در آن زمان برای زیارت در مکه حضور داشته در کتاب مفرحه الانام فی تاسیس بین الله الحرام روایت شده است. پس از آن نیز ساختمان کعبه تا سده های اخیر مورد بازسازی قرار نگرفته بود اما در سال ۱۳۷۷ قمری و سپس ۱۴۱۷ قمری به دستور سعود بن عبدالعزیز و فهد بن عبدالعزیز در آن تعمیراتی اندک صورت گرفت.

روش های بازسازی کعبه

ساختار کعبه:

توجه داشته باشید که کعبه در واقع بنایی مکعبی شکل است که از سنگ های سیاه و سخت ساخته شده و این سنگ ها که از سال ۱۰۴۰ قمری تا به امروز بر جای مانده اند در واقع از کوه های مکه به ویژه جبل الکعبه در محل شبیکه گرفته شده اند. همچنین سنگ های به کار گرفته در این بنا دارای اندازه های مختلفی هستند به گونه ای که بزرگ ترین آن ها با طول ۲۸، عرض ۵۰ و ارتفاع ۱۹۰ سانتی متر و کوچک ترین آن ها نیز با طول ۴۰ و عرض ۵۰ سانتی متر خواهند بود.

جالب است بدانید که چهار زاویه کعبه به عنوان رکن شناخته می شود. در واقع وقتی که واژه رکن بدون پسوند به کار می رود مقصود از آن رکنی است که حجرالاسود در آن است. در واقع مسیر طواف حاجیان از رکن حجرالاسود شروع شده و سپس به رکن عراقی رسیده که پس از آن رکن شامی و رکن یمانی و در نهایت مجددا رکن حجرالاسود خواهد بود.

ساختار پیچیده خانه خدا

ارکان اصلی کعبه:

همانطور که متوجه شدید خانه خدا دارای چهار رکن اصلی است که در ادامه سعی داریم به بیان آن ها بپردازیم:

رکن شرقی: که بدان رکن اسود هم گفته می شود کنار در کعبه و تقریبا روبه روی چاه زمزم قرار گرفته است. این رکن از آنجایی که در جهت شرق کعبه قرار گرفته با این نام شناخته می شود. حجرالاسود در این رکن است و به همین خاطر بدان رکن اسود گفته می شود. معمولا طواف دور خانه خدا از این رکن آغاز خواهد شد.

رکن شمالی: که بدان رکن عراقی نیز گفته می شود بر اساس جهت حرکت در طواف پس از رکن شرقی قرار گرفته است. همچنین به خاطر اینکه در سمت شمال واقع شده به این نام مشهور شده و به این خاطر رکن عراقی نامیده می شود که به سمت عراق واقع شده است. این رکن در شرق حجر اسماعیل خواهد بود.

رکن غربی: که بدان رکن شامی نیز گفته می شود بر اساس جهت طواف پس از رکن شمای واقع شده است. از آنجایی که در سمت مغرب است با این نام شناخته شده و به خاطر اینکه در سمت شام واقع شده رکن شامی نامیده می شود. این رکن نیز در جهت غرب حجر اسماعیل قرار دارد.

رکن جنوبی: که بدان رکن یمانی نیز گفته می شود بر اساس جهت حرکت در طواف پس از رکن غربی قرار گرفته است و گاهی اوقات نیز به آن مستحار گفته می شود. این رکن را می توان با رکن حجرالاسود موازی دانست. به خاطر اینکه در سمت جنوب است رکن جنوبی و به خاطر اینکه عرب ها هر چیزی که در جهت جنوب بود یمانی می خواندند این رکن به این نام شناخته شده است.

آشنایی با ارکان اصلی کعبه

ساختار پرده کعبه:

در تاریخچه کعبه می توان پرده آن را قطعه ای ابریشمی به رنگ سیاه دانست که آیان قرآن بر آن نوشته و خانه خدا توسط آن پوشیده شده است. بر اساس تفاسیر قرطبی نخسین فردی که بر خانه خدا پرده پوشاند اسعد جمیری معروف به تبع بود البته که این امر به حضرت اسماعیل نیز نسبت داده شده است.

در سال ۱۳۴۶ قمری یا ۱۹۲۶ میلادی نیز ملک عبدالعزیز سعودی دستور درست کردن کارگاه ام القری مخصوص بافت پرده کعبه را صادر نمود. بدین ترتیب تولید پرده در این کارگاه آغاز و تا سال ۱۹۷۷ میلادی نیز ادامه پیدا کرد. پس از آن در سال ۱۳۹۷ قمری و ۱۹۷۷ میلادی حکومت سعودی نیز کارگاه دیگری در ام الجود ایجاد کرد که تاکنون نیز تولید پرده خانه خدا در ان انجام می شود.

جالب است بدانید که پرده کعبه پیش از اسلام در روز عاشورا عوض می شد اما پس از اسلام دو مرتبه در سال و گاهی اوقات سه مرتبه در طول سال یعنی روز عاشورا، پایان ماه رمضان و روز عید قربان تعویض خواهد شد.

منبع : آرگا

مطالب مرتبط
مطالب داغ
همچنین ببینید
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *