این کوه با قامت استوار خود و چشم اندازی خیره کننده، از دیرباز مورد توجه زمین شناسان و گردشگران بوده است. قدمت شکل گیری عقاب کوه به دوره دوم زمین شناسی بازمی گردد، زمانی که تغییرات زمین شناختی سبب شکل گیری ساختار اولیه آن شد. در پایان همین دوره، بخش هایی از کوه دچار تغییرات ارتفاعی شد و بلندای بیشتری یافت.
معرفی کوه عقاب و روند فرسایش و شکل گیری
در دوره چهارم زمین شناسی، با تغییرات شدید دما و وقوع یخبندان های گسترده، بافت آهکی عقاب کوه تحت تاثیر فرسایش های شیمیایی و مکانیکی قرار گرفت. سنگ های اطراف این کوه، همراه با فرسایش ناشی از باد و جریان آب، به تدریج شکل فعلی آن را ایجاد کردند. وجود تونل های بادی طبیعی که بین کوه های بلند سهراب، انجیرایی و شیرکوه جریان دارد، همراه با بارش های محدود و وزش بادهای کویری، نقش مهمی در پدید آمدن فرم دیدنی عقاب کوه داشته اند. به دلیل جنس آهکی سنگ ها و شدت فرسایش، هیچ گونه گیاه دائمی و چشمه ای بر سطح کوه دیده نمی شود، اما حفره های موجود در بخش بالایی کوه، زیستگاه مناسبی برای پرندگان و حیوانات کوچک فراهم کرده است.
موقعیت جغرافیایی و چشم انداز طبیعی
عقاب کوه در فاصله تقریبی ۱.۵ کیلومتری شرق روستای اسلامیه و نزدیک شهرستان تفت استان یزد قرار دارد و در مسیر جاده شیراز – یزد واقع است و به عنوان یکی از دیدنی های تفت و دیدنی های یزد محسوب می شود، این منطقه در محل تقاطع دشت کویر و کویر لوت قرار گرفته است و سرزمینی پر از جاذبه های کویری، تپه های شنی، سنگ فرش های بیابانی، دره ها، غارها، کلوت ها و دیگر پدیده های زمین شناسی است. نمای سنگی عقاب کوه، که از دور همچون پرنده ای عظیم الجثه بر زمین نشسته، توجه مسافران و گردشگران را به خود جلب می کند و یکی از نمادهای طبیعی منطقه محسوب می شود.
پیشینه زمین شناسی
عقاب کوه یادگاری از دوران دوم زمین شناسی ایران است و قدمت آن به حدود دویست میلیون سال پیش بازمی گردد. سنگ های آذرین موجود در دامنه شمالی شیرکوه و وزش بادهای مستمر، به ویژه از سوی شمال و از کوه باد آسمان، نقش مهمی در شکل گیری فرم عقابی این کوه داشته اند.
وضعیت حفاظت و اثر ملی
از سال ۱۳۹۶ خورشیدی، عقاب کوه به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این اثر طبیعی در کنار روستای فراشاه، که معمولاً با نام اسلامیه شناخته می شود، قرار دارد. روستای اسلامیه در دامنه شمالی شیرکوه و در فاصله حدود ده کیلومتری تفت و سی کیلومتری شهر یزد واقع است. اهالی این روستا عمدتاً به دامداری، کشاورزی و باغداری مشغول هستند و نقش مهمی در معرفی و حفاظت از این اثر طبیعی ایفا می کنند.
ویژگی های ارتفاعی و ساختاری
ارتفاع کلی عقاب کوه از سطح دریا ۲۰۱۸ متر است، اما بلندی صخره اصلی حدود ۱۴۰ متر است. جنس سنگ های کوه ترکیبی از آهک و گرانیت است و بارش باران و نفوذ آب به آهک باعث ایجاد روزنه ها و حفره هایی شده که زیستگاه گونه های مختلف جانوری محسوب می شوند. از سوی دیگر، آهکی بودن سنگ ها مانع از رویش گیاهان بر سطح کوه شده است. دامنه شمال غربی آن به دلیل شیب کمتر، مسیر مناسبی برای صعود به قله فراهم می کند.
نقش تاریخی و فرهنگی
عقاب کوه در دشت و کویر اطراف خود، میزبان نشانه های تاریخی متعددی است. این منطقه محل برگزاری آیین های باستانی بوده و یادگارهایی از دوران شاهنشاهی اشکانی، مانند موبدان فیروز، در اطراف کوه مشاهده می شود. همچنین برج دیدبانی «چیل اسلامیه» در نزدیکی کوه، نقش استراتژیکی و فرهنگی برجسته ای داشته است.
جاذبه های گردشگری اطراف
در مجاورت عقاب کوه، چندین جاذبه طبیعی و تاریخی دیگر وجود دارد که بازدید از آن ها برای گردشگران جذاب است. از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- چشمه تامهر در ۱۳ کیلومتری شرق کوه
- غار اسلامیه در ۳۰ کیلومتری کوه
- آبشارهای درگاهان و لوسو
- برفخانه طرزجان
- ییلاق های سانیچ، نیر، بیداخوید و سخوید
- باغ ها، نخلستان ها و انارستان ها
- غار بادامستان
- دژ اسلامیه و درب کهت
- آسیاب آبی اسلامیه
- پیر چک چک
- چنار ۱۵۰۰ ساله مسجد قدمگاه
این تنوع جاذبه ها، عقاب کوه را به نقطه ای مهم برای گردشگری طبیعی و فرهنگی در فلات مرکزی ایران تبدیل کرده است.
منبع : آرگا
