هر انسانی در زندگی به صورت غریزی از مدل هایی جهت تصمیم گیری استفاده می کند. در این مطلب قصد داریم شما را با مفهوم مدل ذهنی که در جنبه های مختلفی از زندگی کاربرد دارد آشنا نماییم.
مدل ذهنی چیست؟
مدل یا الگوی ذهنی در جنبه های مختلفی از زندگی انسان کاربرد دارد. به کمک استفاده از انواع الگوی ذهنی می توان مهارت حل مسئله و ارتباطات را بهبود داد. در این مطلب پیرامون مدل ذهنی صحبت می کنیم. همچنین پیشنهاد می شود برای آشنایی با سرسختی ذهنی و تجاوز ذهنی از این مقالات هم بازدید نمایید.
مفهوم الگوی ذهنی چیست؟
کمتر از یک قرن است که دانشمندان و نظریه پردازان در مورد الگوی ذهنی صحبت می کنند و کتاب ها و مقالات زیادی در این مورد ارائه شده است. در مقاله ای که توسط فارستر در سا ۱۹۷۱ با عنوان رفتارهای ضد شهود در سیستم اجتماعی تالیف شده الگوی ذهنی چنین تعریف شده است:
هر فردی در زندگی شخصی و کسب‌و‌کار خود به شکل غریزی از مدل‌هایی برای تصمیم‌گیری استفاده می‌کند. مدل، تصویری ذهنی است که شما در سر خود از جهان دارید و آن را با خود جابه‌جا می‌کنید.
ما یک شهر، یک دولت یا یک کشور را در مغزمان جا نمی‌دهیم. بلکه صرفاً گزیده‌ای از مفاهیم و رابطهٔ میان آن‌ها را در ذهن خود ثبت می‌کنیم. هر تصویر ذهنی یک مدل است. همهٔ تصمیم‌های ما بر پایهٔ این مدل‌ها اتخاذ می‌شوند. همهٔ قوانین بر پایهٔ این مدل‌ها تصویب می‌شوند. همهٔ اقدام‌های مدیران بر پایهٔ این مدل‌ها انجام می‌شوند.
به طور کلی الگوی ذهنی عبارت است از این که چطور پیچیدگی ها را ساده تر نماییم. چرا انسان بعضی مسائل را معنادار تر از بقیه می داند و این که چه استدلالی داریم. الگوی ذهنی نحوه ادراک انسان از دنیا می باشد.
این مدل نه تنها آن چه فکر می کنیم و چگونگی فهم ما است بلکه به ارتباطات و فرصت هایی که مشاهده می شود نیز شکل می بخشد. یک الگوی ذهنی صرفا نحوه عملکرد چیزی را نمایان می کند.
انسان نمی تواند همه جزئیات دنیا را در مغز نگه دارد. به این ترتیب از الگوی ذهنی استفاده تا پیچیدگی ها به بخش هایی قابل فهم، سازمان یافته و ساده شده تبدیل گردد.
الگوی ذهنی یک الگوی علمی نیست.
الگوی ذهنی یک الگوی علمی نیست. ممکن است این جمله ظاهرا ساده باشد ولی گاهی اوقات به آن توجه جدی نمی شود. این جمله بیان می کند قرار نیست با تجربه و روش علمی یک الگوی ذهنی اثبات شود.
قطعا علم هم یک مدل محسوب می شود ولی تفاوت مدل علمی و ذهنی این است که در الگوی علمی انسان می کوشد به مدل مشترکی دست یابد که بخش بزرگی از انسان ها به خصوص متخصصین آن را قبول داشته باشند.
در بحث الگوی ذهنی اصلا اهمیتی ندارد که افراد ذهنیت مشابهی داشته باشند. ضمنا الگوی علمی با فرضیه سازی ، آزمایش، تجربه و ارزیابی ایجاد شده و به تدریج اصلاح می شود. در حالی که الگوی ذهنی به منابع دیگری از جمله احساسات، خاطره ها، رخدادها، آموخته ها، تعارضات، تجربه ها و قضاوت ها هم تکیه دارد.
از این رو، برخلاف علم که دستاوردهایش عمومی می باشد و از عالم مستقل است الگوی ذهنی کاملا به صاحب آن فکر بستگی داشته و بدون او تعریف نمی شود.
الگوی ذهنی چطور تغییر می کند؟
انسان ها ترجیح می دهند الگوی ذهنی شان تغییر نکند. این گرایش خیلی هم عجیب نیست. الگوی ذهنی به تدریج به قسمتی از هویت انسان تبدیل می شود. الگوی ذهنی عصاره تجربه ها، آموخته ها و تحلیل های ماست.
بنابراین چرا بخواهیم آن چه عصاره ذهن ما است تغییر یاد. از این رو زمانی که با یک اتفاق روبرو می شویم بیشتر از هر چیزی تلاش می کنیم تا آن را مطابق چارچوب الگوی ذهنی خود توجیه نماییم. به بیان دیگر انسان می کوشد با همان نقشه ای که تاکنون در ذهن داشته و به خوبی جواب داده این اتفاق را هم توضیح دهد.
به بیان واضح تر، انسان می کوشد مدل ذهنی اش را به واقعیت و رویدادها تحمیل کند. اما در مواردی این کار جوابگو نیست. گاهی انسان هر کار می کند نمی تواند با تکیه بر الگوی ذهنی اش توضیح شفافی پیدا کند که چرا این اتفاق رخ داد یا آن اتفاق نیفتاد.
در این شرایط ممکن است حاضر شده بخش هایی از الگوی ذهنی اش را تغییر داده و اصلاح نماید. البته این در صورتی برای ما مهم است که بخواهیم الگوی ذهنی قوی تری داشته باشیم. وگرنه یک راه دیگر این است که آن چه اتفاق افتاده را انکار نماییم.
منبع : آرگا
