مراحل رشد شخصیت از دیدگاه روانشناسان معتبر با یکدیگر متفاوت می باشد و هر کدام از آن ها نظریه های مربوط به خود را دارد. در واقع رشد شخصیت یک فرایند مداوم و مرحله ای خواهد بود که از دوران نوزادی شروع می شود و در طی زندگی به راه خود ادامه می دهد. در ادامه تمامی نظریه های متفاوتی که در این زمینه وجود دارد را برای تان بررسی خواهیم کرد.
مراحل رشد شخصیت از دیدگاه روانشناسان
رشد شخصیت یکی از مهم ترین مسائلی است که روانشناسان در مورد آن بحث های زیادی داشتند. در واقع برخی از آن ها بیان کردند که رشد شخصیت به صورت ناپیوسته است و برخی دیگر معتقد اند که شخصیت به صورت پیوسته خواهد بود و رشد به صورت مرحله ای به پیش می رود و عوامل بسیار متفاوتی می توانند بر روی آن اثرگذار باشند که از مهم ترین آن ها می توان به تاثیر طبیعت و تربیت اشاره داشت.

رشد شخصیت از دیدگاه اریکسون
به عقیده اریکسون مراقبت های صمیمانه و محبت آمیز باعث می شود که نوباوگان تعارض روانشناختی اعتماد در برابر بی اعتمادی را در جهت مثبت حل نمایند . همچنین بیان کرده است که ۸ مرحله رشد روانی اجتماعی وجود دارد که این ۸ مرحله عبارتند از :
- اعتماد در برابر بی اعتمادی ( این مرحله از رشد شخصیت تولد تا یک سالگی شکل می گیرد و اگر والدین زمانی که کودک آن ها گریه می کند به نیاز های او توجه کنند و نیاز های او را به موقع برطرف نمایند احساس اعتماد در نوزاد شکل می گیرد در غیر این صورت ممکن است در نوزاد ساس بی اعتمادی شکل بگیرد و در نظر داشته باشید که تمامی این موارد مراحل رشدی می باشند. نتیجه گذر موفق از این بخش از رشد امید می باشد.)
- استقلال در برابر شک و تردید ( این مرحله بین دو تا سه سالگی می باشد و باید در نظر داشته باشید که در این زمان کودک خودش به استقلال می رسد و می تواند به تنهایی راه برود و همچنین مسئولیت رفتن به دستشویی را نیز بتواند تقبل کند. باید در نظر داشته باشید که اگر نوزاد در این زمان بیش از حد مورد انتقاد و یا کنترل قرار بگیرد ممکن است به استقلال و توانایی های خودش شک کند و رشد او در اینجا با مشکلاتی روبرو خواهد شد. نتیجه گذر موفق از این بخش از رشد اراده می باشد.)

- ابتکار در برابر گناه ( این مرحله بین ۳ تا ۶ سالگی کودکان خواهد بود و باید در نظر بگیرید که کودک در این سن بیش تر کنجکاوی خواهد کرد و سوالات بسیار زیادی را از شما می پرسد و اگر والدین توانند کنجکاوی کودک را برطرف کنند و یا بیش از حد از کودک خود انتقاد کنند احساس گناه در کودکان شکل می گیرد با این حال باید در نظر داشته باشید که کودک زمانی می تواند به درستی این مرحله را پشت سر بگذارد که تعادلی بین ابتکار و احساس گناه وجود داشته باشد.نتیجه گذر موفق از این بخش از رشد هدفمندی می باشد.)
- سخت کوشی در برابر حقارت ( این مرحله بین سنین ۶ الی ۱۱ سالگی خواهد بود و در این سنین کودک وارد مدرسه می شود و باید بتواند توان مندی های خودش را به دیگران نشان دهد. با این حال نقش معلم در این زمینه اهمیت بسیاری دارد و باید در نظر داشته باشید که عواملی مانند عدم حمایت کافی، مقایسه با دیگران و شکست های مکرر و همچنین نادیده گرفتن موفقیت ها در این زمینه می تواند احساس حقارت را در کودکان افزایش دهد. بنابراین اگر می خواهید کودک شما در این زمینه رشد خوبی داشته باشد باید بتوانید تعادلی بین سازندگی و حقارت ایجاد کنید. نتیجه گذر موفق از این بخش از رشد شایستگی می باشد.)
- هویت در برابر سردرگمی نقش ( این مرحله از رشد در افراد زمانی شکل می گیرد که آن ها در دوره بلوغ و نوجوانی قرار دارند. باید در نظر داشته باشید که باید به کودکان فضا داده شود و آزادی داده شود تا بتوانند هویت خود را پیدا کنند و اگر کودکی نتواند این آزادی را داشته باشد که آزمون و خطا را انجام دهد و در شرایط بسیار محدود بخواهد هویت خودش را پیدا کند دچار سردرگمی در برابر هویت خواهد شد. باید در نظر بگیرید که اگر فردی در این زمینه موفق شود دچار شکلگیری یک شخصیت منسجم و یکپارچه در هویت خود خواهد شد و وفاداری به هویت را پیدا خواهد کرد. همچنین در این زمینه باید بدانید که گروه همسالان اهمیت بسیار زیادی دارند تاثیرات آن ها را نمی توان نادیده گرفت. نتیجه گذر موفق از این بخش از رشد وفاداری می باشد.)

- صمیمیت در برابر انزوا ( این مرحله در دوره نوجوانی شکل خواهد گرفت و باید در نظر داشته باشید که اگر مراحل قبلی رشد خود را به درستی پشت سر گذاشته باشید می توانید روابط صمیمی و عاشقانه ای مناسبی را با دیگران داشته باشید ولی اگر در مراحل قبلی رشد شخصیت خود دچار مشکل شده اید روابط محدود تری خواهید بود.نتیجه گذر موفق از این بخش از رشد عشق می باشد.)
- تولید در برابر رکود ( این مرحله از رشد در سنین میانسالی رخ خواهد داد و تولید یا مولد بودن به معنای این است که فرد سعی می کند با زادآوری بتواند افرادی را که موفق هستند برای جامعه تربیت نماید و رکود زمانی رخ می دهد که فرد بیش از حد نیاز های خودش اهمیت می دهد و در نهایت درگیر وظایف خلاقانه نخواهد شد و همین موضوع باعث می شود تا احساس پوچی در برابر سایرین داشته باشد.نتیجه گذر موفق از این بخش از رشد مراقبت می باشد.)
- یکپارچگی در برابر ناامیدی ( نام دیگر این مرحله امروزه بحران پیری نام دارد و زمانی رخ می دهد که فرد وارد سنین بالا تری بشود و به زندگی گذشته خود نگاهی بیندازد اگر از این زندگی رضایت داشته باشد احساس انسجام می کند و ترس دیگر در برابر مرگ نخواهد داشت ولی اگر فرد از زندگی قبلی خود ناراضی باشد احساس ترس خواهد کرد ولی اگر می خواهید از این مرحله به خوبی عبور کنید باید بین ترس و ناامیدی و همچنین انسجام یک تعادل بسیار خوب برقرار نمایید. نتیجه گذر موفق از این بخش از رشد خرد می باشد.)
با این حال باید در نظر داشته باشید که فرهنگ ها و همچنین نحوه مراقبت از کودک می تواند تاثیرات بسیار زیادی روی مراحل رشد شخصیت او داشته باشد و همچنین اگر والدین نتواند در این زمینه راه درستی را در پیش بگیرد امکان اینکه رشد فرزندش به درستی انجام نشود و راه مخالف را برود بسیار زیاد خواهد بود.

نظریه رشد شخصیت فروید
نظریه فروید بر مراحل روانی جنسی تمرکز داشته باشد که این مراحل عبارت است از :
- مرحله دهانی ( مرحله دهانی از تولد ۱۸ ماهگی کودک را در بر می گیرد و باید در نظر داشته باشید که منبع اصلی لذت برای نوزاد در این زمان مکیدن، جویدن و گاز گرفتن خواهد بود و از طریق دهان می باشد و به همین دلیل است که به آن مرحله دهانی گفته می شود. اگر فردی در این مرحله تثبیت شود می تواند ویژگی هایی مانند خوشبینی بدبینی یا وابستگی را در آینده خود داشته باشد.)
- مرحله مقعدی ( مرحله مقعدی بین ۱۸ ماهگی تا ۳ سالگی کودک خواهد بود و در این مرحله می توان گفت که منبع اصلی لذت برای کودک از طریق دفع مدفوع خواهد بود و اگر فردی در این مرحله بخواهد تثبیت شود می تواند شخصیت مقعدی را در بزرگسالی تجربه نماید که دارای شخصیت سختگیر منظم لجباز یا بی نظم و بی مسئولیت خواهد بود.)
- مرحله آلتی (در این مرحله که ببین سه الی شش سالگی می باشد کودک با اندام خصوصی خود و دیگران آشنا می شود و در این زمینه بسیار کنجکاوی می کند. این مرحله زمانی است که عقده ادیپ و الکترا شکل می گیرد و کودک گرایش به والد غیر همجنس را از دست می دهد. )
- مرحله نهفتگی ( در مرحله نهفتگی که بین ۶ تا ۱۲ سالگی می باشد انرژی جنسی سرکوب می شود و کودک بیش تر به روابط اجتماعی و فعالیت های غیر جنسی مشغول خواهد بود. بنابراین می توان گفت که انرژی جنسی بر هیچ کدام از نقاط بدن اثر نخواهد داشت و به همین دلیل است که نام این مرحله مرحله نهفتگی خواهد.)

- مرحله جنسی ( از ۱۲ سالگی به بعد به گفته فروید انرژی جنسی دوباره فعال می شود و فرد به دنبال روابط جنسی و عاطفی سالم خواهد گشت و تمامی این ها در صورتی خواهد بود که رشد او به صورت کامل و بدون هیچ مشکلی شکل گرفته باشد.)
از نظر فروید شخصیت در دوران کودکی و در ۶ سال ابتدایی زندگی شکل خواهد گرفت و اگر فردی در هر کدام از این مراحل گفته شده تثبیت شود می تواند شخصیت بسیار متفاوت را در زندگی بزرگسالی خود داشته باشد.
نظریه یونگ در مورد رشد شخصیت
با در نظر داشته باشید که یونگ مراحل زندگی را به چهار دوره کلی کودکی، جوانی، میانسالی و تقسیم کرده است و معتقد است که در هر دوره فرد می تواند با چالش ها و وظایف خاصی در زندگی خود رو به رو شود و در این زمینه باید معنای تازه ای را برای زندگی خودش پیدا کند در غیر این صورت نمی تواند به درستی از این مرحله رشدی عبور کند. در ادامه اطلاعاتی نیز در مورد نظریه یونگ به شما خواهیم داد تا بتوانید آگاهی خود را در این زمینه افزایش دهید.
کودکی
یونگ اعتقاد دارد که کودکی به سه زیر مرحله تقسیم خواهد شد که اولین آن آشوب گرایی، دومین آن فرمانروایی و سومین موردی که در این زمینه اهمیت دارد دوگانه گرایی خواهد بود. باید در نظر داشته باشید که مرحله آشوب گرایی که مرحله اول می باشد با هوشیاری آشفته و پراکنده مشخص خواهد شد و مرحله دوم با رشد خود یا همان ایگو که آغاز تفکر منطقی و کلامی می باشد خود را نشان می دهد و در مرحله سوم که دوگانه گرایی است ایگو به صورت درک کننده پدیدار خواهد شد و خود آن به نوع عینی و ذهنی تقسیم خواهد کرد.

جوانی
باید در نظر داشته باشید که از دیدگاه یونگ از زمانی که شما وارد دوره بلوغ می شوید تا اواسط زندگی تان در مرحله جوانی قرار دارید. در واقع جوانان می کوشند تا به صورت روانی و جسمانی از والدین خودشان مستقل شده و زندگی مستقلی را با تشکیل دادن خانواده برای خودشان تهیه کنند. باید در نظر بگیرید که به عقیده این روانشناس جوانی برای هر فردی می تواند دوره افزایش فعالیت، پختگی جنسی، رشد هوشیاری و گذشتن از دوره بدون مشکل کودکی باشد.
میانسالی
یونگ همچنین اعتقاد دارد که میانسالی در ۳۵ الی ۴۰ سالگی زندگی هر فردی آغاز می شود و در این مورد بیان کرده است که خورشید زندگی هر فرد در سنین میانسالی از نقطه اوج خود عبور کرده و به سمت پایین حرکت خود را آغاز خواهد کرد. نگرانی ها در این سنین خودشان را بیش تر نشان می دهند. البته که به نظر این دوره می تواند دوره استعداد فوق العاده نیز باشد.
پیری
از نظر یونگ پیری همان بعد از ظهر زندگی می باشد که باعث افت هوشیاری در افراد خواهد شد اگر افراد در سال های گذشته زندگی خود نتوانسته باشند آنطور که باید زندگی کنند ممکن است در این سنین دچار از مرگ شوند و ترس از مرگ در این سنین بسیار طبیعی خواهد بود اما یونگ اعتقادش بر این است که مرگ هدف زندگی است و زندگی در سایه مرگ می تواند برای هر فردی خشنود کننده باشد.

افرادی که بیمار این روانشناس بودند افراد میانسال یا سالخورده بودند و افراد زیادی بودند که جهتگیری وارونه ای در زندگی داشتند و بی هدف در زندگی خود پیش می رفتند. در واقع یونگ به این افراد کمک می کرد تا بتوانند پیدا کردن معنی در مرگ هدف های تازه ای در زندگی خودشان ایجاد کرده و زندگی را برای آن ها آسان تر می کرد.
عامل های موثر در رشد شخصیت
باید در نظر داشته باشید که علاوه بر تمامی موارد گفته شده عوامل دیگری نیز وجود دارد که می تواند بر رشد شخصیت هر فرد اثرگذار باشد.
- از مهم ترین این عوامل می توان به وراثت اشاره کرد. ژنتیک و وراثت نقش بسیار مهمی در شکلگیری شخصیت هر فرد ایفا می کند.
- همچنین می توان گفت که مدرسه، محیط دوستان و خانواده و فرهنگی که فرد در آن زندگی می کند می تواند بر رشد شخصیتش تاثیرات بسیار زیادی دارد.
- در نظر داشته باشید که تعاملات اجتماعی فرد با دیگران و روابط بین فردی باعث می شود تا رشد شخصیت شما به شکل دیگری انجام شود و تجربیات شما نیز در طی زندگی به خصوص در دوران کودکی تاثیر قابل توجهی بر رشد شخصیت شما خواهد داشت.

نکات مهم
چند نکته مهم در مورد شخصیت وجود دارد که باید با آن ها آشنا شوید تا درک کاملی از این مورد بدست آورید.
- رشد شخصیت یک فرایند پویا می باشد و به هیچ عنوان متوقف نمی شود و در هر مرحله از زندگی شما می توانید آن را مشاهده کنید.
- هیچ دو فردی شخصیت کاملاً یکسانی ندارند. حتی دوقلو های همسان نیز از شخصیت های متفاوتی برخوردار هستند.
- درک کردن مراحل رشد شخصیت می تواند به شما کمک کند تا بتوانید درک بهتری نسبت به خود، دیگران و حتی کودکان خود داشته باشید.
- در نظر داشته باشید که شخصیت تحت تاثیر عوامل بسیار زیادی قرار دارد و اگر دو فرد را در شرایط یکسان قرار دهید باز هم نمی توانید شخصیت های یکسانی از آن دو مشاهده کنید.

اگر از این مطلب رضایت داشتید در ادامه شما می توانید یک سری اطلاعات دیگری در مورد تغییر تیپ شخصیتی و ثبات شخصیتی نیز مشاهده نمایید و برای این کار کافی است تا از لینک های داده شده در این زمینه استفاده کرده تا بتوانید وارد صفحات مربوطه شوید.
منبع : آرگا




















