بیزاری درمانی، یک نوع روان درمانی طراحی شده برای وادار کردن بیمار به اجتناب یا کاهش الگوهای رفتاری نامناسب با شرطی کردن شخص برای مرتبط کردن رفتار با یک محرک نامناسب است. این نوع رفتار درمانی ممکن است اشکال گوناگونی داشته باشد. به طور مثال قرار دادن مواد با طعم ناخوشایند روی ناخن ها به منظور جلوگیری از جویدن ناخن ها؛ محرک های اصلی مورد استفاده در درمان موقعیت های شیمیایی، تجسمی یا الکتریکی هستند. در درمان الکتریکی، هر زمانی که رفتار نامطلوب نشان داده شود، شوک دردناکی به شخص داده خواهد شد. این شیوه در درمان انحراف جنسی کاربرد دارد. در این مطلب، همه چیز را در مورد بیزاری درمانی توضیح خواهیم داد.
بیزاری درمانی چیست؟
بیزاری درمانی که گاهی اوقات شرطی سازی نامطلوب یا انزجار درمانی نامیده می شود، برای کمک به ترک یک رفتار یا عادت، از طریق مرتبط کردن آن رفتار نامناسب استفاده می شود. این نوع روش درمانی برای درمان افرادی با رفتارهای اعتیادآور مثل رفتارهایی که در اختلال مصرف الکل وجود دارد، شناخته شده است. تمرکز اصلی مطالعات روی مزایای این درمان در ارتباط با مصرف مواد مخدر است. از این نوع رویکرد بیشتر در روان درمانی های فردی استفاده می شود. این روش در خانواده درمانی کاربرد کمتری دارد. این روش درمانی بسیار بحث برانگیز است و نتایج تحقیقات در آن کاملا متفاوت است. بیزاری درمانی معمولا یک درمان خط اول نیست، بلکه اغلب درمان های دیگر در اولویت قرار دارند. مدت زمان طولانی که این شیوه درمانی در حال انجام است، مورد نقد بسیاری از افراد قرار گرفته است. زیرا ممکن است بعد از دوره درمانی، وضعیت بیمار تشدید شود.

این نوع روش درمانی به چه صورت انجام می شود؟
در واقع بیزاری درمانی مبتنی بر بیزاری از شرطی سازی کلاسیک است. این نوع شرطی سازی زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که فرد به طور ناخودآگاه یا به صورت خودکار یک رفتار را به دلیل یک محرک خاص می آموزد. به بیان دیگر، فرد یاد می گیرد که به چیزی بر اساس تعاملات مکرر با آن پاسخ دهد. درمان مبتنی بر بیزاری از شرطی سازی کمک می گیرد. اما دقیقا بر ایجاد پاسخ منفی به یک محرک نامطلوب مثل استفاده از مواد مخدر یا نوشیدن الکل متمرکز است. بیشتر اوقات، در افرادی که گرایش به مواد مخدر دارند، بدن برای لذت بردن از این ماده به طور شرطی رفتار می کند. این موضوع در مورد کسانی که به مواد الکلی اعتیاد دارند نیز صدق می کند. به این صورت که ممکن است مواد در آن لحظه به شخص احساس خوبی بدهد و تجربه خوشایندی برای او داشته باشد. در درمان مبتنی بر بیزاری، ایده اصلی تغییر این تداعی است.
در بیزاری شیمیایی، پزشک دارویی را تجویز می کند که اگر شخص تحت درمان الکل مصرف کند، باعث تهوع یا استفراغ در او می شود. در ادامه به این افراد الکل می دهند تا شخص نسبت به الکل به طور کامل شرطی زدایی شود. این کار تا زمانی تکرار می شود که شخص هنگام نوشیدن الکل احساس بیماری کند و در نتیجه دیگر هوس الکل نداشته باشد.
چه افرادی کاندیدای مناسبی برای این درمان هستند؟
روانشناسان معتقدند که این درمان برای کسانی که قصد دارند عادت یا رفتاری را ترک کنند، مناسب است. یعنی رفتاری که به طور منفی در زندگی آن ها تأثیر بگذارد. مطالعات زیادی در خصوص اختلال مصرف الکل صورت گرفته است که کاربردهای این روش درمانی را به صورت زیر بیان کرده اند:
- رفتارهای خودآزاری و پرخاشگرانه
- اختلالات بلع مانند کم شدن اشتها
- برخی از رفتارهای جنسی نامناسب
- عادات دهانی مثل جویدن ناخن در نوجوانان
- سایر اختلالات مصرف مواد
- سیگار کشیدن

مطالعات در خصوص این کاربردها نتایج مختلفی داشته است. تغییر برخی رفتارها مثل رفتارهای مرتبط با سبک زندگی، معمولا بی نتیجه بوده اند. خوشبختانه استفاده از بیزاری شیمیایی برای اعتیاد، یک روش مثبت شناخته شده است. این موارد به ویژه در مشاوره ازدواج کاربرد زیادی دارد.
روش های مرتبط با بیزاری درمانی
از دیگر روش هایی که با بیزاری درمانی در ارتباط هستند، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تصویرسازی منفی (گاهی اوقات از طریق تجسم)
- شوک الکتریکی
- بو یا طعم نامطبوع
- انواع دیگری از شوک فیزیکی، مثل شکستن نوار لاستیکی
- القاء شرمندگی
آیا تکنیک های این نوع روش درمان در خانه قابل انجام است؟
بیزاری درمانی سنتی را می توان تحت نظر یک روانشناس یا روان درمانگر انجام داد. با این حال، می توان برای درمان عادات غلط ساده مثل جویدن ناخن ها، از حالت دهنده بیزاری در منزل کمک بگیرید. برای این کار بهتر است یک لایه لاک شفاف روی ناخن هایتان بزنید که وقتی به سراغ جویدن ناخن های تان رفتید، طعم آن ناخوشایند شود.

این روش درمانی تا چه اندازه مؤثر است؟
برخی از مطالعات نشان می دهند که این نوع درمان برای اختلال مصرف الکل مؤثر خواهد بود. تحقیقات اخیر نشان می دهند کسانی که پیش از درمان تمایل به مصرف الکل داشتند، ۳۰ تا ۹۰ روز بعد از درمان از مصرف الکل پرهیز کردند. با این حال، مطالعات هنوز در خصوص اثر بخشی این درمان متفاوت هستند. در صورتی که بیشتر تحقیقات نتایج کوتاه مدت امیدوار کننده ای را نشان داده اند، اما اثر بخشی طولانی مدت این روش مورد تردید است. مطالعات ذکر شده نشان می دهد که ۶۹ درصد از شرکت کنندگان ۱ سال بعد از درمان، دوره بهبودی خود را حفظ کرده اند. اما مطالعات طولانی تر کمک می کند تا مشاهده شود آیا بعد از همان سال اول دوره بهبودی ادامه دارد یا خیر؟ معمولا زمانی که بیمار از کلینیک یا مطب دور است، حفظ بیزاری دشوارتر خواهد بود.
منبع : آرگا





















