تصمیم گیری یک فرایند ذهنی می باشد، که طی آن فرد از بین گزینه های مختلف باید مورد خاصی را برگزیند. تمام انسانها در هر مرحله از زندگی خود لاجرم مجبور به تصمیم گیری های مختلفی هستند و این تصمیمات تاثیر بسیاری در زندگی افراد ایفا می کند. معمولا روش تصمیم گیری در هر فردی با توجه به معیار های شخصی متفاوت خواهد بود. خطا های تصمیم گیری در ای میان از میزان انتخاب تصمیم های درست می کاهند، بنابراین آشنایی با آن ها در این فرایند برای ما کمک موثری خواهد بود.
تصمیم گیری ها احساسی، منطقی یا آمیخته ای از این دو حالت خواهند بود. خطا های ذهنی یا شناختی با نام Cognitive errors شناخته می شوند، این خطا ها باعث بروز شرایطی می شوند، که تحلیلی و تفسیر موقعیت با مشکل مواجه شود و فرد نتواند ارزیابی درستی از شرایط موجود داشته باشد. چنین شرایطی ممکن است، واقعیت را در ذهن ما دچار تحریف کند و در نهایت منجر به یک تصمیم گیری اشتباه شود.
خطا های تصمیم گیری
پردازش و بررسی اطلاعات برای اتخاذ بهترین تصمیم امری بدیهی می باشد، بنابراین اگر درک درستی نداشته باشیم، یا بر پایه اطلاعات غلط شروع به تصمیم گیری کنیم، در واقع به یک تصمیم اشتباه می رسیم. بسیاری از فاکتور ها می توانند، در تصمیم گیری اشتباه دخالت داشته باشند، بهتر راه برای رفع این مشکل شناسایی عواملی است، که منجر به این امر می شوند.

سوگیری انسان از این دست عوامل است، که در نهایت موجب بروز خطا های تصمیم گیری می شوند و دلیل آن تمایل زیاد انسان برای تکیه بر تجربه، احساسات، توهم، محاسبه اشتباه و راه های میانبر روانی است، که سبب دور شدن ذهن از واقعیت می شود.
تعلل در تصمیم گیری
چنانچه فرد در تصمیم گیری دچار تعلل و تاخیر شود، ممکن است احتمال تصمیم گیری اشتباه در او بیشتر شود. برخی از عوامل موثر در این زمینه شامل از عدم قطعیت، عدم ریسک پذیری، نا مشخص بودن اهداف فرد، اولویت نداشتن اهداف و ارزش ها برای فرد تصمیم گیرنده می باشد. برای رفع این موضوع باید دلیل آن را بیابید، تا از گرفتار شدن به تصمیم گیری سریع پیشگیری کنید.
یافتن دلیل تاخیر در تصمیم گیری بسیار حائز اهمیت می باشد، چرا که اگر علت آن را نیابید و به اصلاح آن اقدام نکنید، گرفتار تصمیم گیری های سریع یا overreact می شوید و قطعا تصمیم گیری که سریع باشد، بی دقتی در آن بسیار زیاد خواهد بود و به طبع دردسر هایی به دنبال خواهد داشت، با یافتن دلیل آن تلاش کنید، تا بهترین انتخاب را داشته باشید.
عدد مرجع
ممکن است، در مواردی استاندارد ها و معیار هایی که خود فرد ندارد، بر اثر قرار گرفتن در محیطی دیگری در ذهن او تاثیر گذار شود و به خطا های تصمیم گیری در زندگی او بیانجامد. این معیار ها عدد مرجع مغز را دچار تغییر می کند و شخص نمی تواند، درک جامع و درستی در رابطه با موضوع مورد تصمیم گیری داشته باشد.
شخصی را در نظر بگیرید، که به واسطه شغل خود علیرغم وضعیت مالی ضعیف مدام با افراد سرمایه دار مواجه می شود و ارقام کلانی پول جا به جا می کند. در صورتی که این فرد تصمیم بگیرد، در بورس سرمایه گذاری کند، احتمال دارد تمام سرمایه خود را وارد بورس کند و انتظار سود زیاد داشته باشد. اما این کار او می تواند، منجر به از بین رفتن تمام سرمایه اش شود. این فرد مدام با سرمایه های کلان سر و کار داشته است و عدد مرجع ذهن او تغییر کرده و موجب شده، تا درک درستی در تصمیم گیری و سرمایه گذاری نداشته باشد.

تصمیم همه چیز تمام
از جمله خطاهای تصمیم گیری تصور اتخاذ یک تصمیم همه چیز تمام می باشد. البته که انسان موجودی کمال گرا می باشد و تلاش می کند، بهترین ها را برگزیند، اما هیچ تصمیمی همه چیز تمام نیست و نمی تواند، تمام ابعاد را پوشش دهد. برای درک بهتر این موضوع از یک مثال استفاده می کنیم.
تصور کنید بین انتخاب دو مدل گوشی مردد شده اید و هر کدام از آن ها ویژگی ها و معایب منحصر به فرد خود را دارند، علاوه بر در نظر گرفتن مزایای هر کدام باید دقت کنید، که با معایب کدام مدل گوشی نمی توانید، کنار بیایید. مهم ترین نکته در این نوع تصمیم گیری که به کاهش خطا کمک می کند، این است که از خود بپرسید، در نهایت با معایب کدام مدل گوشی می توانید، کنار بیاید و آن را تحمل کنید. تصمیمی که تمام مشکلات را پوشش دهد، در واقعیت کمی دور از ذهن است، پس لازم است، مشکلات و عواقب تصمیم خود را بپذیرید.
اثر هاله ای
خطا های تصمیم گیری می تواند، به اثر هاله ای نیز مرتبط شود. یعنی ذهن دو امر را به یک دیگر پیوند بزند، برای مثال شما با شخصی آشنا شده اید، که فردی بسیار مودب می باشد و بنا بر اثر هاله حدس می زنید، حتما این شخص با ادب بسیار منظم نیز می باشد و یا یک فرد بی انضباط را بی ادب تلقی می کنید، یا صفات دیگری را به او نسبت می دهید.
سپردن تصمیم به دیگران
برخی افراد در هنگام تصمیم گیری تلاش می کنند، نظر دیگران را هم جویا شوند، البته که این موضوع خالی از اشکال می باشد، البته تا جایی که نظر اآن ها بر نظر نهایی شما غالب نشود، زیرا در نهایت این شما هستید، که باید مسئولیت تصمیم گیری خود را بر عهده بگیرید و قطعا ارش هایی برای شما اولویت دارد، که برای دیگران در اولویت نیست.
کمک گرفتن از افراد با تجربه و مشاوران خبره می تواند، در اتخاذ بهترین تصمیم شما را یاری کند، تا از میزان خطا در حین تصمیم گیری کاسته شود، اما نباید این موضوع باعث شود، تا از زیر بار مسئولیت تصمیم گیری شانه خالی کنید، یا به این دلیل که نیاز است، انرژی زیادی صرف آن کنید، از تصمیم گیری فراری شوید.
ترس از دست دادن
ترس از دست دادن می تواند، در تصمیم گیری بسیار تاثیر گذار باشد و علاوه بر موارد فوق در زمره خطا های تصمیم گیری قرار می گیرد. فرض کنید، برای انجام یک کار گروهی استاد از شما می خواهد، فعالیت کافی داشته باشید، تا دو نمره به امتحان میان ترم شما افزوده شود. احتمال دارد تصور کنید، این دو نمره به قدری زیاد نیست که خود را خسته کنید و در این فعالیت شرکت کنید. اما اگر استاد بگوید از افرادی که در این فعالیت گروهی شرکت نکنند، دو نمره کم می کند چه؟ قطعا ترس از دست دادن شما را به فعالیت مجاب می کند. لازم است اطلاعات کافی از این موضوع داشته باشید، که چطور بر ترس از تصمیم گیری غلبه کنیم تا به دلیل ترس به ناچار گرفتار تصمیم های غلط در زندگی نشویم.

خطای نی
در موارد بحرانی احتمال بروز خطای نی بیشتر سایر وقت ها می باشد، زیرا در شرایط سخت انسان به دنبال راهی می گردد، تا بتواند با استفاده از مدارک و شواهد احساسات خودش را تایید کند و باقی شواهد و مستندات را نادیده بگیرد، در واقع تلاش می کند، دید خود را به اندازه زاویه دید از یک نی کوچک کند و تمام ابعاد یک موضوع بزرگ را با زاویه دیدی به اندازه یک نی محدود ببیند و رفع کند.
هزینه از دست رفته
این نوع از خطا های تصمیم گیری به دلیل صرفه هزینه مادی یا معنوی اتفاق می افتد. در مواردی پیش می آید، که انسان به اشتباه زمان یا احساس زیادی را صرف خواسته های اشتباه کرده باشد و به همین دلیل نتواند، تصمیم درستی را بگیرید. نام های دیگری چون تعهد احساسی و عاطفی نیز به این خطا اطلاق می شود.
در این مثال بهتر می توانید، به درک این موضوع بپردازید. فردی برای تهیه بلیت یک فیلم هزینه می کند، اما در همان ابتدا متوجه می شود، داستان فیلم برای او جذابیت ندارد، اما به دلیل هزینه ای که برای تماشای آن پرداخته است، ترجیح می دهد، تا تمام مدت را در سالن بماند. یا شخصی که در یک رابطه اشتباه قرار دارد، به دلیل احساسی که صرف شخص اشتباه کرده است، قادر به خارج شدن از آن رابطه نمی باشد.
تاثیر جمع
بخش های از مغز انسان مدام در حال مقایسه شما با دیگران می باشد، این امر می تواند، در تصمیم گیری شما تاثیرات قابل توجهی داشته باشد. در صورتی که بیشتر شبیه به دیگران باشید، احتمال احساس آرامش بیشتری نیز خواهید داشت. برای مثال تصور کنید، تمام همسالان شما رشته تجربی را برای تحصیل انتخاب کرده اند و شما مهارت خود را در دنبال کردن رشته هنر می بینید، اما مغز شما به دنبال افرادی می گردد، که آن ها نیز به رشته هنر علاقه داشتند، اما با تحصیل در رشته تجربی موفق شدند و در نهایت کار هم دارند.
ذهن شما در حال توجیه کردن می باشد و نجوا های ذهنی به شما می گویند، بهتر است مانند تمام همسالانی که می شناسید، شما نیز هنر را رها کرده و وارد رشته تجربی شوید، تا مانند آن ها موفق شوید.
خطای پیک اند
پیک در معنای قله یا اوج می باشد و اند در معنای پایان است. یکی از خطا های تصمیم گیری این است، که ذهن در هر موضوعی تنها اوج و پایان آن را به خاطر می سپارد و همین موضوع سبب می شود، تا اطلاعات کامل را از یاد ببرد و با اطلاعات ناقص تنها از فراز و فرود ماجرا تصمیم گیری کند. در رابطه با این خطا آزمایش جالبی انجام شده است، که دانستن آن خالی از لطف نمی باشد.
طی این آزمایش از افرا مختلفی خواسته شد، تا به دو آهنگ گوش دهند، یکی از آهنگ ها گوش خراش بود و دیگری میزان گوش خراشی بیشتری داشت که در پایان نوای گوش نوازی وجود داشت. پس از پایان دو آهنگ از افراد پرسیده می شد، حاضرند کدام آهنگ را دوباره گوش دهند و بیشتر افراد مورد آزمایش، آهنگی که در پایان آوای گوش نواز را داشت، را انتخاب می کردند، چون پایان خوش آن در ذهنشان ماندگار شده بود، ذهن می تواند به هیمن سادگی جزئیات را نادیده بگیرد و دچار خطا شود، زا این رو لازم است، با قوانین تصمیم گیری درست آشنا شوید.
منبع : آرگا





















