تقریبا حدود ۴۱ حشره درخت موز را مورد هجوم قرار می دهند. این درخت در اثر فراهم نبودن شرایط مورد نیاز بستر رشد با آفاتو مشکلاتی همراه می شود. از این رو تصمیم گرفتیم در این مطلب پیرامون آفات درخت موز به صحبت بپردازیم. با ما همراه باشید.
آشنایی با آفات درخت موز
درخت موز به خانواده زنجبیل تعلق دارد و در نواحی مختلف جنوبی کشورمان از جمله هرمزگان، کرمان و سیستان و بلوچستان تحت کشت و پرورش می باشد. این درخت ارتفاعی حدود ۵-۸ متر داشته و گاه به ۱۰-۱۲ متر نیز می رسد. این گیاه علفی چند ساله ریزوم دار با ساقه کاذب دارای برگ هایی به طول ۱۵۰-۴۰۰ سانتی متر و عرض ۷۰-۱۰۰ سانتی متر می باشد.
درخت موز بومی نواحی گرمسیری هند و استرالیا بوده و همانطور که اشاره شد در ایران در بخش هایی از جنوب و جنوب شرقی کشت و تولید می گردد. گونه های مختلفی از این درخت به عنوان گیاه زینتی پرورش داده می شوند. بیشتر گونه ها در مقابل سرما مقاوم نبوده و برای رشد به دما و رطوبت زیاد نیاز دارند.
در ضمن درخت موز از گیاهان زینتی است که به نور زیادی نیاز دارد. گل های این درخت در ابتدای بهار شکوفا می شوند و به رنگ های بنفش، نارنجی و سفید هستند. برگ ها نیز به رنگ سبزچمنی روشن و بسیار پهن می باشند. اگر شرایط دمایی، نوری و رطوبتی این درخت ایده آل باشد در اواخر تابستان میوه ها قابل برداشت هستند.
پس از تشکیل میوه و سبز شدن آن ها می توان میوه ها را جدا و در محیطی فاقد رطوبت و خنک قرار داده تا برسند. تهویه خیلی بالای محیط برای شادابی و سلامت درخت موز ضروری می باشد. قابل ذکر است تقریبا ۴۱ حشره به این درخت هجوم برده و به آن خسارت می زنند.
به عبارتی درخت موز میزبان تعداد بسیاری بندپایان خسارت زا مانند حشرات و کنه ها می باشد. در ادامه با انواع آفات درخت موز آشنا خواهید شد.
آفت شته
این آفت در کشورهای استرالیا، سریلانکا و هند مشاهده شده و از آفات قرنطینه ای درخت موز در کشور ما می باشد. قابل ذکر است شته ناقل بیماری ویروسی بانچی تاپ، بیماری کاردامون و بیماری موزائیک آموموم هم گزارش شده است. این حشره معمولا در کلنی های کوچک تا بسیار بزرگ از حشرات کامل ماده بدون بال، زنده زای بالدار و پوره ها روی بوته موز دیده شده اما جمعیت حشرات کامل ماده بدون بال بیشتر می باشد.
شته در قاعده ساقه، انتهای ساقه و محورهای برگ موز مشاهده می شود. در جمعیت های بالا ممکن است روی برگ های جوان نیز دیده شود. در این حالت اغلب در سطح زیرین برگ ها و در دو سمت رگبرگ یا در نوک برگ و ضمنا روی برگ های باز نشده مشاهده می شوند. حشرات کامل ماده بدون بال و به صورت پارتنوژنز تکثیر شده و حشره نر در این گونه مشاهده نشده است.
به منظور کنترل آفت شته سم پاشی با سموم سیستمیک از جمله دی متوات، متیل دی متون، تیومتون و فسفامیدون توصیه شده که سبب کاهش جمعیت حشره روی بوته موز می گردد.
آفت سرخرطومی ریزوم موز
یکی از آفات مخرب و مهم موز این آفت محسوب می شود که خسارت آن در ابتدای رشد سبب توقف رشد و مرگ تدریجی درخت موز می شود. ولی اگر درخت در مراحل بعدی آلوده شود، سبب کاهش رشد رویشی و کاهش عملکرد آن می گردد. باید اشاره کرد که رقم های روبوستا، چمپا، کارپورولی، آدوک کار و مالبوگ بیشتر مورد خسارت قرار می گیرند.
حشرات کامل این آفت طولی حدود یک سانتی متر داشته و به رنگ قهوه ای تیره هستند. سر حشره تا حدودی کشیده و به صورت یک خرطوم در آمده که در گونه های مختلف تفاوت دارد. بخش عمده بدن آفت توسط فلس پوشیده شده و حشرات کامل وقتی با تنشی روبرو شوند روی زمین افتاده و بی حرکت باقی می مانند.
تخم گذاری آفت سرخرطومی ریزوم موز به صورت انفرادی و در ناحیه طوقه یا در شکاف به وجود آمده داخل غلاف های پوسیده ریزوم انجام می شود. لاروها بعد از خروج وارد ریزوم شده و به تغذیه از آن می پردازند. دوره شفیرگی داخل خاک سپری می گردد. حشرات کامل آفت خیلی تنبل بوده و از نور گریزان هستند و خود را داخل ساقه های پوسیده پنهان می نمایند.
در طی شب آفت از ساقه و پاجوش های موز تغذیه و داخل آن ها کانال هایی حفر می کند. ساقه های آلوده فرم حفره حفره ای پیدا کرده و تضعیف می شوند. فعالیت عوامل بیماری زای ثانویه مانند قارچ و باکتری ها نیز موجب تسریع پوسیدگی ساقه می گردد.
به منظور کنترل این آفت انتخاب پاجوش های سالم و فاقد این حشره و ضمنا عدم کشت پیوسته درخت موز در یک خاک توصیه شده تا از آلودگی اولیه به این آفت جلوگیری شود. در هنگام کاشت نیز بایستی حدود صد گرم کلروپیرفوس یا پودر لیندین را با خاک مخلوط کرده و در چاله کاشت قرار داد.
همچنین سوزاندن بقایای گیاهی و ریزوم های آلوده به آفت و کاشت نهال های سالم موز در خاک های جدید و کاملا زهکش دار روش درمانی عالی خواهد بود.
آفت سرخرطومی ساقه موز
از آفات مهم و اختصاصی موز این آفت می باشد که در بیشتر نقاط تحت کشت موز در هند مشاهده می شود و از آفات قرنطینه ای در ایران به شمار می رود. حشرات کامل این آفت طولی حدود یک سانتی متر داشته و به رنگ سیاه براق هستند. این آفت در کل سال فعال می باشد. ولی اوج فعالیتش در تابستان و فصل بارندگی های مانسون گزارش شده است.
تخمگذاری آفت در شکاف غلاف برگ ها صورت می گیرد. لارو بعد از خروج از تخم اول از غلاف برگ تغذیه کرده بعد وارد ساقه کاذب می گردد. ممکن است چندین لارو داخل یک ساقه مشاهده شود. با سوراخ کردن ساقه و تضعیف آن موجب پوسیدگی برگ ها می گردد.
به منظور جلوگیری از خسارت این آفت روش های پیشنهادی برای سرخرطومی ریزوم موز بایستی رعایت شده و بوته های آلوده را نیز سوزاند. در مراحل ابتدایی می توان از سه عدد قرص آلومینیوم فسفید ۵ گرمی برای هر ساقه کاذب موز استفاده و همچنین استفاده از گرانول کاربوفوران حدود ۳.۳۳ گرم به ازای هر بوته به جهت حفاظت در برابر این آفت و نماتد موز هم مفید و موثر است.
انواع کک
سه گونه کک خسارت زا بر روی درخت موز در هند گزارش شده اند. حشرات کامل این آفت از برگ های جوان و میوه تغذیه و برگ های مرکزی بسیار خسارت می بینند. حشرات کامل اپیکارپ های میوه های جوان را خراشیده و با لکه دار نمودن سطح میوه سبب از بین رفتن بازارپسندی موزها می شوند.
حشرات کامل در ماه های فروردین و اردیبهشت نمایان شده و تا اواخر شهریور به فعالیت شان ادامه می دهند و حداکثر خسارت آفت در ماه های مرداد و شهریور گزارش شده است. برای کنترل این آفت اقدامات بهداشتی و زراعی مناسب می تواند موثر باشد. سم پاشی با محلول آندوسولفان ۵ درصد یا کارباریل یک درصد در صورت آلودگی شدید توصیه شده و نخستین سم پاشی بایستی در مرحله خروج ساقه و مجددا دو هفته بعد سم پاشی صورت گیرد.
آفت سوسک برگخوار
این آفت به جویدن میوه موز پرداخته و در طول ماه های مرداد تا مهر خسارت آن شدیدتر می شود. ارقام موز آلپان، کامپا و مالبهنگ به این آفت بسیار حساس هستند. سوسک برگخوار موز بدن بیضی شکل، محدب و به رنگ متالیک تا زرد توام با لکه های روی بدن داشته و با پیش قفس سینه باریک تر از بالپوش و پاهای غیر فشرده قابل شناسایی است.
برای کنترل این آفت عملیات شخم و سم پاشی توصیه شده است.
آفت مورچه سفید
مورچه سفید از دیگر آفات درخت موز می باشد که از ریزوم تغذیه می کنند و بیشتر در نواحی گرم و معتدل مشاهده می شوند و به شکل اجتماعی زندگی می کنند. برای کنترل جمعیت مورچه سفید در باغات درخت موز سم پاشی خاک با سایپرمترین توصیه شده است.
مورچه های سفید یا موریانه ها حشراتی هستند که با یکدیگر به شکل کلونی زندگی و این حشرات در نواحی گرم و معتدل مشاهده می شوند.کالوترمیتیده دسته بزرگی از موریانه های چوبخوار می باشند که بدون کارگر واقعی هستند ولی کارگران کاذب دارند. این حشرات روی ریزوم های جوان موز به تغذیه می پردازند.
برای کنترل آفت اختلاط سموم مجاز قابل کاربرد در خاک پیش از کاشت انجام می شود. در هند سم پاشی خاک با سم لیندین و همراه با آب آبیاری استفاده می شود.
آفت شپشک
حشرات کامل این آفت بدنی نرم و کوچک داشته که به صورت آزاد زیر سپر مومی شکلی که توسط بدن حشرات ترشح می شود، زندگی می کند. شپشک جنس نر بدنی کشیده تر و کوچکتر از حشره کامل ماده دارد. حشرات کامل جنس ماده بدن پهن، مسطح و دیسک مانند دارد. این حشره به شکل پارتنوژنز تکثیر می یابد و این آفت علاوه بر درخت موز به درخت نارگیل نیز آسیب می زنند.
به منظور کنترل جمعیت شپشک ها از حشره کش های سیستمیک استفاده می شود. ضمنا توصیه شده برای کنترل آفات درخت موز از سموم شیمیایی کم خطر استفاده و رعایت دوره کارنس سم موقع برداشت میوه نیز امری الزامی به شمار می رود.
کرم برگخوار
حشره بالغ به رنگ قهوه ای به همراه الگوی پیچیده ای از خطوط کرم رنگ در بال های جلویی مشاهده می شود. رنگ بال های عقبی سفید نقره ای و طول بال ها حدود ۴ سانتی متر است. لارو این حشره به رنگ قهوه ای مایل به سبز کم رنگ با نوارهای تیره بوده و لاروهای جوان ابتدا از سطح زیرین برگ به تغذیه پرداخته و در طول شب روی سطح برگ تغذیه و داخل خاک به شفیره تیدیل می شوند.
برای کنترل کرم برگخوار جمع آوری و از بین بردن کرم ها و بخش های آسیب دیده گیاه، شخم تابستانه، تله نوری، سم پاشی و کنترل بیولوژیک با زنبور توصیه شده است.
آفت تریپس
آفت تریپس به برگ، گل و میوه درخت موز هجوم می بدر و موجب زنگار سطح پوست میوه می گردد. شاخک ها ۶-۹ مفصلی، با اندام های حسی مخروطی ساده یا خمیده هستند. آخرین مفصل شاخک بلند نیست و سطح پشتی بدن حشره مشبک نمی باشد.
پیش پنجه برخی مواقع دارای زائده ناخن مانند بوده و سیکل زندگی این آفت در طول ۱۱-۲۱ روز کامل می گردد. این گونه در درختان موز ناحیه بلوچستان در سال ۱۳۸۵ گزارش شد. برای کنترل آفت تریپس سم پاشی با حشره کش دیمتوات به غلظت ۰.۰۳ درصد توصیه شده است.
این نوع آفات علیرغم درخت موز به گیاه زردچوبه نیز خسارت زده و از علائم آن می توان به پیچیدگی، زرد شدن و خشکیدگی برگ ها اشاره کرد. برگ ها قادر به رشد نبوده یا این که رشد بسیار کند و ضعیفی خواهند داشت. به منظور کنترل این آفت گردپاشی با کارباریل یک درصد و مونوکرونوفوس ۰.۰۳ درصد توصیه شده است.
آفت مگس میوه
آفت مگس میوه حشره ای با اندازه متوسط و بال های لکه دار یا نواری می باشد. این آفت از آفات درخت موز اهمیت زیادی دارد زیرا لارو بیشتر گونه های آن گیاهخوار است. مگس میوه موز بیشتر میوه های تازه را مورد حمله قرار می دهد و با تخمگذاری داخل میوه و تغذیه مستقیم لارو و حشرات کامل از گوشت میوه خسارت زیادی وارد کرده و کیفیت میوه را کاهش می دهند.
این آفت همچنین به میوه های انبه و گواوا هم خسارت می زند که در بلوچستان نیز مشاهده شده است. به منظور کنترل آفت مگس میوه استفاده از تله های فرمونی با متیل اوژینول و تله های زرد رنگ توصیه شده است.
چند توصیه برای باغداران
در راستای کشت و پرورش درخت موز چند مورد زیر به باغداران توصیه می شود:
- توصیه می شود که با کنترل جدی آفات به خصوص مگس میوه و در نتیجه با پیشگیری از زخمی شدن میوه از فعالیت انواع قارچ و باکتری های بیماری زا و فرصت طلب جلوگیری شود.
- انواع گونه های آفت سرخرطومی موز از جمله مهمترین عوامل محدود کننده تولید این محصول می باشند که برای کشور قرنطینه ای بوده و بایستی از ورود آنها جلوگیری کنید.
- استفاده از روشهای کنترل شیمیایی و زراعی و کاربرد تله های فرمونی به شکل تلفیقی برای کاهش خسارت آفات موز ضروری می باشد.
- توصیه می شود از سموم شیمیایی کم خطر برای کنترل آفات موز استفاده نمایید. و در صورت نیاز به کنترل شیمیایی رعایت دوره کارنس سم ضروری می باشد.
در پایان از همراهی شما سپاسگزاریم. همچنین پیشنهاد می شود در صورت تمایل برای آشنایی با آفات درخت انار و آفات درخت نخل روی لینک ها کلیک و از این مقالات نیز بازدید نمایید.
منبع : آرگا
