چرم یکی از انواع محصولاتی می باشد، که به دست بشر ساخته می شود، پیشنه ساخت آن نیز به مصر باستان باز می گردد. بنابراین باید تولید چرم را از جمله مشاغل و تخصص های قدیمی بشر برشمرد. معمولا پوست حیواناتی مانند گاو، گوسفند، بز، اسب، شتر مرغ، خوک و انواع حیوانات که قابلیت تبدیل به چرم قابل استفاده را داشته باشد، مراحل تولید چرم طبیعی که فرایندی پیچیده می باشد، را پشت سر می گذارد، تا به یک محصول با دوام و مفید تبدیل شوند.
امروزه در صنعت چرم سازی پوست گوساله، بز و گوسفند بیشترین استفاده را دارند و به چرم که یک محصول جانبی، مهم و ارزشمند در صنعت گوشت است، بدل می شوند.
مراحل تولید چرم طبیعی
فرآیند تولید چرم از پوست حیوانات پروسه ای طولانی، پیچیده و تخصصی می باشد، کارخانه های دباغی چرم طبیعی در تمام جهان معمولا متعلق به افرادی می باشد، که روش و هنر چرم سازی را از نسل های پیشین خود آموخته اند، یعنی افرادی که دانش تبدیل کردن پوست به چرم، سینه به سینه به آن ها منتقل شده است.
مراحل ساخت چرم طبیعی پروسه ای طولانی و فرایندی پیچیده می باشد، هر چند در طی سالیان طولانی تکنولوژی های بسیاری در رابطه با صنعت چرم وارد عرصه شده اند، اما باز هم شیوه آماده سازی پوست، تغییر زیادی به خود ندیده است، البته با ورود ماشین آلات صنعتی طی نمودن مراحل تولید، کمی ساده تر از پیش شده است.
مواد خام اولیه
می توان گفت چرم تقریبا از پوست هر حیوانی چون گاو، گوسفند و یا حتی برخی گیاهان قابل تولید می باشد. در کشور ما تولید چرم معمولا از پوست حیواناتی چون گاو، گوسفند و بز تولید می شود و از پوست حیوانات حرام گوشت برای تولید چرم استفاده نمی شود.
می توان گفت صنعت چرم سازی کمک می کند، تا پوست باقیمانده حاصل از صنایع گوشت و لبنیات هدر نرود و به شکل مناسبی مورد استفاده قرار بگیرد. در طی فرایند چرم سازی، پوست به یک متریال زیبا و مفید تبدیل می شود و تا چندین دهه قابلیت استفاده خواهد داشت.
فاکتور های مختلفی بر کیفیت نهایی چرم تاثیر دارند، یکی از مهمترین فاکتور ها در افزایش کیفیت در مراحل تولید چرم طبیعی به کیفیت پوست اولیه باز می گردد. هرچه محیط، نحوه پرورش و تغذیه حیوان بهتر باشد، کیفیت پوست ارتقا پیدا می کند. برای مثال گاو هایی که پوستشان علامت گذاری شده است و یا در معرض نیش حشرات قرار داشته اند، دارای پوست با کیفیتی نخواهند بود. گاو هایی که در نزدیکی حصار های سیم خاردار رشد یافته اند، نیز معمولا دارای پوست صدمه دیده می باشند و از پوست با کیفیتی برخوردار نیستند.
جالب است بدانید، برخی از رژیم های غذایی چون هورمون های رشد نیز در کاهش کیفیت پوست دخیل می باشند، در مواردی که پوست اولیه دارای کیفیت مطلوب نباشد و برای مثال لکه ار یا سوراخ باشد، میزان بازدهی به شدت دچار کاهش می شود. اصلی ترین عواملی که در کیفیت نهایی چرم تولید شده موثر می باشند، عبارتند از نژاد دام، تغذیه دام، بهداشت، محیط پرورش، ذبح دام و نگهداری از پوست.
تمیز کردن پوست
قبل از مرحله دباغی، پوست حیوانات باید از هر گونه آلودگی و گوشت، چربی و نمک نگهدارنده پاک شود. در صورت نیاز باید مو و پشم حیوان نیز از پوست جدا شود. برای انجام هر یک از این کار ها پوست در محلول های مختلفی قرار می گیرد. به همین دلیل پوست بعد از تمیز شدن حجم آب بسیاری را جذب می کند و به ضخامت بیشتری می رسد. اصول تمیز کردن چرم برای افزایش عمر و زیبایی بیشتر بسیار تاثیر گذار می باشد.
در این بخش از مراحل تولید چرم طبیعی پوست را به شکل لایه های مختلف برش می زنند و ضخامت پوست را با توجه به نیاز خود تنظیم می کنند. هر یک از لایه های ایجاد شده برای تولید چرم خاصی مورد استفاده قرار می گیرد. به عنوان مثال از لایه های نزدیک به سطح پوست برای ساخت نبوک و لایه های زیرین را برای ساخت چرم جیر مد نظر قرار می دهند.
دباغی کردن پوست
در این مرحله پوست حیوانات به چرم بدل می شود. این مرحله بخشی از این فرایند می باشد که در آن ساختار پروتئینی پوست تثبیت می شود، به همین جهت پوست دارای دوام و مقاومت بیشتری در برابر مواد شیمیایی می شود و احتمال تجزیه شدن آن کاهش پیدا می کند. اغلب برای این مرحله پوست را در محلول هایی بر پایه کروم، تانن های گیاهی، جایگزین های عاری از کروم یا ترکیبی از این مواد قرار می دهند. افزایش عمر چرم با چند تکنیک طلایی توسط متخصصین به راحتی می تواند، بر ماندگاری بیشتر چرم اثر گذار باشد.
دباغی ثانویه
دباغی چرم بخشی از فرایند تولید چرم طبیعی می باشد، که دارای اهمیت بسیاری است. اهمیت بسیار آن ممکن است، موجب شود تا این مرحله مجددا تکرار شود، تا چرم از نهایت کیفیت برخوردار شود و نتیجه مطلوب تری در پایان حاصل شود. یکی از موادی که در این مرحله مورد استفاده قرار می گیرد، نمک مخصوصی به نام نمک های رومی یا ماده ای گیاهی و یا ترکیب این دو ماده با یکدیگر می باشد.
سپس پوست مجددا در دستگاه فشار قرار می گیرد، تا رطوبت باقیمانده در آن گرفته شود و از بین برود، در برخی موارد نیز ممکن است، تولید کننده از یک ماده سفید کننده استفاده کند، با استفاده از سفید کننده چرم حالت بهتری برای مرحله رنگرزی پیدا می کند.
رنگرزی
همانطور که از نام این مرحله پیداست، در این بخش از مراحل تولید چرم طبیعی، به چرم، رنگ اضافه می شود، رنگ نهایی چرم را عموما بر اساس سلیقه جامعه و مشتریان انتخاب می کنند. رنگ های مورد استفاده از رنگ های نزدیک به چرم خام مانند قهوه ای و مشکی گرفته تا رنگ های روشن و شاد در تغییر می باشند.
متخصصین رنگرزی مدرن رنگ را با دقت تمام و با استفاده از برنامه های کامپیوتری انتخاب می کنند، زیرا تنها از همین روش امکان دارد، که برای دفعات دیگر رنگ آمیزی یک رنگ ثابت حاصل شود. فرایند رنگ آمیزی چرم می تواند، امری زمانبر محسوب شود. انجام رنگرزی چرم به شیوه های قدیمی زمانبرتر و سخت تر بوده است، اما معمولا امروزه از زیر سایه فناوری این مرحله آسانتر پشت سر گذاشته می شود.
یک متخصص در این مرحله از فرایند تولید چرم طبیعی ، چرم را همراه با رنگ مورد نظر برای مدت زمان هشت ساعت درون سطل های بزرگ قرار می دهند، سپس چرم را برش زده تا اطمینان یابند، رنگ به تمام پوست جذب شده است و اثری از رنگ محلول در سطل باقی نمی ماند. در پایان چرم کاملا آبکشی می شود تا اضافات باقیمانده رنگ و مواد شیمیایی از آن پاک شود و آن را در هوا یا خلا خشک می کنند.
پرداخت چرم
یکی از مراحلی که نیاز به ظرافت بسیار دارد، مرحله پرداخت چرم می باشد. در این مرحله ظاهر و جنس چرم تعیین می شود و نقایص و خراش های موجود در چرم برطرف می شود و ترمیم می یابد. این مرحله کمک می کند، تا دوام و زیبایی چرم افزایش یابد و مقاومت آن در برابر رطوبت، اصطحکاک و دما بیشتر شود.
موادی که در این مرحله مورد استفاده قرار می گیرند، بسیار مختلف و متنوع می باشند و از مواد آلی و معدنی گرفته تا روغن، وکس و مانند آن استفاده های خاص خود را دارند. ترکیبات مورد استفاده و مواد انتخابی به نوع چرم و مصرف نهایی آن بستگی دارند. بعد از مرحله پرداخت، اصطلاحا گفته می شود، چرم تار و پود پیدا می کند و به چرم تکمیل شده یا فینیش بدل می شود.
ارزیابی کیفیت
مراحل تولید چرم طبیعی با مرحله ارزیابی کیفیت به پایان می رسد و این آخرین بخش از یک فرآیند طولانی برای تولید چرم می باشد. در این مرحله مسئولین کنترل کیفیت، چرم را با وسواس مورد بررسی قرار می دهند، چرم به دست آمده نباید دارای مشکل رنگ، زدگی یا پارگی باشد و عاری از مشکل و نقص تولید شده باشد. پس از عبور از این مرحله چرم برای تولید اکسسوری، لباس، کیف و سایر مصنوعات آماده می باشد.
منبع : آرگا
