دسته ها
یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵

راهنمای تغذیه در دوران شیمی درمانی و معرفی مواد غذایی مضر و مفید در این دوران

  • شیوا فهیمی
  • ۲۳ فروردین ۱۴۰۲
  • ۰

نقش تغذیه در دوران شیمی درمانی بسیار حائز اهمیت می باشد چرا که مواد غذایی سالم به بدن کمک کرده بهتر با بیماری سرطان مقابله نماید.

در صورت ابتلا به سرطان یک رژیم غذایی سالم بهتر می تواند عوارض جانبی شیمی درمانی را تقلیل دهد. در ادامه قصد داریم پیرامون تغذیه در دوران شیمی درمانی صحبت کنیم. با ما همراه باشید.

اهمیت تغذیه در دوران شیمی درمانی

تغذیه در دوران شیمی درمانی اهمیت زیادی دارد. رژیم غذایی سالم به بدن فرد بیمار کمک کرده بدنش بهترین عملکرد را داشته باشد. در صورت ابتلا به سرطان نقش تغذیه بسیار پررنگ می شود. درمان با ذخایری شروع می شود که به حفظ قدرت، سطح انرژی و دفاع بدن در مقابل عفونت کمک می کند.

تغذیه سالم همچنین می تواند از تجزیه بافت بدن و تولید بافت جدید سرطانی جلوگیری کند. فردی که خوب غذا می خورد بهتر می تواند عوارض جانبی ناشی از شیمی درمانی را تحمل نماید. در ضمن حتی ممکن است بتواند دوزهای بالاتر برخی داروها را تحمل نماید.

مطالعات نشان داده برخی درمان های سرطان در صورتی که بیمار دارای تغذیه مناسبی باشد، بهتر عمل می کند. می توان گفت یکی از مهم ترین موضوعات در مورد بیماران مبتلا به سرطان توجه به تغذیه در دوران شیمی درمانی می باشد. زیرا هم درمان و هم بیماری می توانند بر نحوه تغذیه، وضعیت گوارشی، میزان اشتها، و علائم روانی ناشی از آن تاثیر بگذارند.

شیمی درمانی می تواند بر تحمل بعضی غذاها و نوشیدنی ها توسط بدن تاثیر بگذارد. در ادامه مطلب قصد داریم در مورد اصول تغذیه قبل و بعد از شیمی درمانی و همچنین برخی نکات و توصیه های غذایی تغذیه در دوران شیمی درمانی بپردازیم.

شیمی درمانی بر تغذیه بیمار چه تاثیری دارد؟

بعضی عوارض شیمی درمانی خوردن و جذب غذا را به شکل مناسب دشوار می سازد و به نوعی بر وضعیت تغذیه در دوران شیمی درمانی بیمار اثر می گذارد. به طور کلی سرطان و درمان آن بر تغذیه بیمار تاثیر دارد. در طی درمان سرطان ممکن است لازم باشد بیمار رژیم غذایی اش را تغییر دهد تا بدن تقویت شود و توان مقاومت در مقابل اثرات سرطان و درمان را به دست آورد.

با تشخیص سرطان در مراحل ابتدایی، پزشک در مورد برنامه درمانی از جمله پرتو درمانی، شیمی درمانی، جراحی، هورمون درمانی و … صحبت می کند. تمام این درمان ها سلول های سرطانی را از بین خواهند برد ولی در این فرایند سلول های سالم نیز صدمه می بینند.

این آسیب همان مسئله ای است که سبب عوارض جانبی درمان سرطان می گردد. از شایع ترین این عوارض که می توانند بر نحوه تغذیه تاثیر بگذارند عبارت است از:

  • درد دهان یا گلو
  • خشکی دهان
  • از دست دادن اشتها
  • مشکلات دندان و لثه
  • تغییر در طعم و بو
  • حالت تهوع و استفراغ

  • احساس خستگی شدید
  • افسردگی مزمن
  • یبوست

برای اطمینان از مناسب بودن تغذیه در دوران شیمی درمانی بیمار باید به اندازه کافی غذاهای دارای مواد مغذی ضروری نظیر ویتامین ها، پروتئین ها، کربوهیدرات، مواد معدنی و … را استفاده نماید. رژیم غذایی بخش مهمی در طول درمان محسوب می شود. مصرف غذاهای مناسب قبل، حین و بعد از درمان سرطان می تواند به بیمار کمک کرده تا احساس بهتری داشته و قوی بماند.

بیماری که سوء تغذیه داشته باشد همواره با احساس ضعف، خستگی و ناتوانی در مقابل عفونت ها روبرو است. عدم مصرف کافی پروتئین و کالری شایع ترین مشکل تغذیه در دوران شیمی درمانی گزارش شده است. در ادامه به چند نکته کاربردی درباره مناسب بودن تغذیه در این دوران اشاره می شود.

  • از تست کردن غذای جدید ترس نداشته باشید. حین درمان بعضی غذاهایی که قبلا مورد علاقه شما نبوده ممکن است طعم خوبی داشته باشد.
  • غذاهای گیاهی مختلف را تست کنید. سعی کنید در طول درمان برخی وعده های غذایی هفته به جای گوشت حاوی لوبیا و نخود باشد.

  • سعی کنید هر روز سبزیجات و میو های بیشتری مانند مرکبات و سبزیجات سبز تیره و زرد روشن مصرف نمایید. غذاهای گیاهی متنوع دارای مواد طبیعی بوده و می توانند سلامت را افزایش بدهند.
  • تلاش کنید وزن مناسب داشته و به انجام برخی فعالیت های بدنی عادت نمایید.
  • از مصرف غذاهای دارای نمک زیاد، ترش و دودی شده خودداری کنید.
  • استفاده از گوشت قرمز و فراوری شده را محدود نمایید.

پیش از شیمی درمانی تغذیه چگونه باشد؟

احتمالا پیش از شیمی درمانی، مصرف غذاهای سبک و ملایم از جمله موارد زیر بهترین عملکرد را بر بدن بیمار داشته باشند:

  • ماست ساده یا میوه ای
  • پنیر تازه
  • نان تست
  • تخم مرغ آب پز
  • میوه
  • نان شیرینی برشته شده با کمی کره بادام زمینی
  • شیر، شیر بدون سویا و در صورت عدم تحمل لاکتوز شیر بدون لاکتوز
  • سوپ برنج و مرغ با کراکر نمکی

تغذیه در طول دوره شیمی درمانی

توصیه شده در طول شیمی درمانی هم بیمار یک میان وعده جزئی و ملایم مانند آب میوه های ملایم( سیب، انگور، هویج)، موز، ماست، کراکر و یک بطری آب یا دمنوش ملایم را همراه داشته و هر نیم ساعت خیلی کم استفاده کند. در طول شیمی درمانی نیازهای تغذیه ای افراد بیمار متفاوت است.

مراقبان می توانند به بیمار کمک تا اهداف تغذیه ای خود را شناسایی و درباره آن ها برنامه ریزی نماید. تغذیه در این مدت به بیمار کمک کرده احساس بهتری داشته و قدرت و انرژی اش را حفظ کند. همچنین وزن و ذخایر مواد مغذی بدنش حفظ و بتواند عوارض جانبی شیمی درمانی را تحمل کند. ضمنا خطر عفونت نیز کاهش پیدا می کند.

فرد می تواند از مواد غذایی زیر در طول دوره شیمی درمانی استفاده کند:

  • سوپ
  • شربت
  • آبگوشت کم نمک
  • دمنوش زنجبیل، نعناع
  • چای کمرنگ

همچنین داروهای ضد تهوع تجویز شده نیز می تواند به بیمار کمک کند. ضمنا باید به نقش درشت مغذی ها و ریزمغذی ها نیز در تغذیه فرد بیمار توجه داشت.

نقش پروتئین و چربی ها در شیمی درمانی

در صورت عدم دریافت پروتئین به میزان کافی دوران بهبودی طولانی تر شده و می تواند مقاومت بدن در مقابل عفونت را نیز کاهش بدهد. فرد مبتلا به سرطان غالبا بعد از جراحی، پرتو درمانی یا شیمی درمانی بیش از حد معمول به پروتئین نیاز دارد. از جمله منابع پروتئین عبارت است از:

  • مرغ
  • گوشت قرمز بدون چربی
  • ماهی
  • لبنیات کم چرب
  • تخم مرغ

  • آجیل ها و مغزها
  • لوبیا، نخود، عدس و سویا

چربی ها نیز به عنوان منبع انرژی بدن، عایق بندی بافت های بدن و ارسال برخی ویتامین ها عمل می کنند. مصرف چربی غیر اشباع، مثل روغن زیتون، بادام زمینی، آفتابگردان، گلرنگ، ذرت، بذر کتان در طی شیمی درمانی به مقدار متعادل لازم می باشد. و بهتر است چربی های اشباع نظیر گوشت پرچرب یا اسیدهای چرب ترانس نظیر مارگارین استفاده نشود.

نقش کربوهیدرات ها و آنتی اکسیدان ها در شیمی درمانی

همانطور که می دانید کربوهیدرات ها سوخت مورد نیاز بدن را جهت فعالیت بدنی و عملکرد مناسب اندام ها تامین می کنند. بهترین و سالم ترین منابع کربوهیدرات ها در دوره شیمی درمانی موارد زیر می باشند:

  • میوه ها و سبزیجات
  • برنج قهوه ای
  • غلات کامل نظیر کینوا
  • جو و آرد سبوس دار

قابل ذکر است فیبر نامحلول در کربوهیدرات ها به دفع زودتر مواد زائد غذا از بدن کمک کرده و فیبر محلول نیز از یبوست طی دوره شیمی درمانی جلوگیری می کند. نان، برنج، اسپاگتی، ذرت، نخود، لوبیا، غلات، پاستا از دیگر منابع کربوهیدرات می باشند. در ادامه به نقش آنتی اکسیدان ها در امر تغذیه برای شیمی درمانی می پردازیم.

آنتی اکسیدان ها شامل ویتامین ها و مواد معدنی ای، آ، ث ، سلنیوم و روی می باشند. این عناصر رادیکال های آزاد را جذب و مانع از هجوم آن ها به سلول های سالم می شوند. برای بهبود تغذیه در طول شیمی درمانی، استفاده از انواع میوه و سبزیجات که منبع غنی آنتی اکسیدان هستند، توصیه شده است.

 نقش آب در تغذیه برای شیمی درمانی

باید بدانید که همه سلول های بدن برای عملکرد بهتر به آب احتیاج دارند. در طی شیمی درمانی ممکن است آب بدن توسط اسهال، استفراغ و … از بین برود. از این رو بیمار باید هر روز  ۸لیوان آب یا مایعات استفاده تا اطمینان حاصل شود که همه سلول های بدن آب مورد نیازشان را دریافت می کنند.

شایان ذکر است همه مایعات (سوپ، بستنی، شیر، ژلاتین) سبزی و میوه های آبدار مثل کاهو و هندوانه نیز شامل این حیطه می شوند.

ویتامین ها و مواد معدنی چه نقشی در شیمی درمانی دارند؟

بدن به عنوان یکی از ارکان تغذیه در دوران شیمی درمانی به میزان کمی ویتامین و مواد معدنی جهت عملکرد صحیح خود نیاز دارد. باید اشاره داشت برخی ویتامین ها مواد معدنی ممکن است تاثیر شیمی درمانی و پرتو درمانی را بکاهند. فرد تحت درمان سرطان تنها می تواند با صلاحدید پزشک مکمل مولتی ویتامین را مصرف کند.

پس از شیمی درمانی تغذیه چگونه باشد؟

تا موقعی که شیمی درمانی آغاز نشود، عوارض جانبی آن مشخص نخواهد شد. یک روش برای آماده شدن این درمان تمرکز به فرد و تایم بهبود وی است. همچنین رعایت نکات تغذیه ای زیر پس از شیمی درمانی ضروری است:

  • مصرف وعده های غذایی روانه و سه میان وعده جزئی
  • مصرف غذاهای کم چرب، خنک تر و سردتر زیرا بوی کمتری داشته و کمتر تهوع ایجاد می کنند.

با توجه به اهمیت نقش تغذیه در شیمی درمانی رعایت رژیم غذایی سالم پس از درمان نیز الزامی می باشد. در حقیقت بعضی از درمان های سرطان در افراد با تغذیه مناسب که پروتئین و کالری کافی دریافت می کنند، بهتر عمل می کند. از این رو مصرف مواد غذایی زیر اکیدا توصیه شده است:

  • غذاهای پر پروتئین شامل لبنیات کم چرب، شیربرنج، فرنی، سوپ شیر و غلات
  • اضافه کردن پنیر رنده شده به سیب زمینی پخته
  • سوپ رشته فرنگی

  • سبزیجات
  • گوشت
  • ماست یونانی
  • اضافه کردن پودر پروتئین آب پنیر به میوه های مورد علاقه
  • اسموتی ها
  • اضافه کردن تخم مرغ پخته به انواع سالاد
  • سوپ سبزیجات
  • گوشت قرمز کم چرب
  • ماهی، مرغ
  • حبوبات، آجیل و کره مغزها

غذاهای ممنوعه در دوران شیمی درمانی

در دوران شیمی درمانی از مصرف میان وعده هایی که ممکن است سبب بدتر شدن عوارض جانبی مرتبط با درمان گردند، خودداری شود. به طور مثال اگر فرد اسهال است نباید پاپ کورن، میوه و سبزیجات خام بخورد. یا اگر گلو درد داشت انواع تنقلات؛ غذاهای اسیدی یا خشکبار درشت برای وی ممنوع است.

همچنین پرهیز از مصرف غذاهای ذیل برای موقعی که تعداد گلبول های سفید خون بیمار تحت شیمی درمانی پایین بوده الزامی است:

  • گوشت، مرغ و ماهی کبابی یا نیم پز
  • سوشی یا ماهی خام
  • توفو
  • آجیل صدف
  • کره مغزها
  • تخم مرغ عسلی

  • نیمرو
  • شیر و فراورده های لبنی غیر پاستوریزه
  • غذاهای تند مثل ادویه ها و فلفل تند
  • غذاهای سرخ شده یا چرب
  • غذاهای خیلی شیرین
  • وعده های غذایی حجیم با بوی زیاد

توصیه های غذایی برای دوران شیمی درمانی

در راستای تغذیه در دوران شیمی درمانی برخی موارد زیر توصیه شده است:

  • از تازگی و سلامت غذاها اطمینان یابید.

  • از خوردن غذاهای فست فود و فراوری شده خودداری کنید.
  • بعد از خوردن غذا دراز نکشید.
  • نوشیدنی های خیلی گرم یا خیلی سرد میل نکنید.
  • از مصرف نوشیدنی های دارای کافئین مانند نوشابه، چای و قهوه خودداری کنید.
  • هرگز خودسرانه مکمل و حتی گیاهان دارویی استفاده نشود.
  • فعالیت بدنی روزانه داشته باشند.
  • از ملین ها طبق دستور پزشک استفاده شود.
  • مصرف مواد غذایی و نوشیدنی های نفاخ را محدود کنید.
  • روزانه از میوه و سبزیجات به رنگ سبز تیره و زرد تیره بیشتر استفاده کنید.

  • بیمار تحت درمان ار قرار گرفتن در مکانی که غذا طبخ می شود خودداری کند.
  • اکثر بیماران غذاهای سرد و غذایی که به پخت کمی نیاز دارد مانند غذاهای صبحانه را ترجیح می دهند.
  • برای کاهش طعم فلزی غذا از ظروف پلاستیکی به جای ظروف فلزی و نقره ای استفاده شود.
  • برای کمتر شدن طعم تلخی و اسیدی برخی غذاها، از شیرین کننده بیشتر مانند عسل یا شکر استفاده کنید.
  • جهت بهبود مزه غذاها می توانید از ریحان، رزماری، ترخون یا نعنا برای طعم دار شدن استفاده یا چاشنی هایی مانند سرکه، خردل و سس گوجه فرنگی استفاده نمایید.
  • از لیمو و سبزیجات تازه برای طعم های قوی بهره بگیرید.
  • سیر، پیاز، توت های رسیده، مرکبات در صورت تحمل می توانند طعم غذا را به طور قابل توجهی بهتر کنند.
  • از مصرف غذاهای با طعم تلخ و فلزی مثل قهوه و شکلات کمتر استفاده شود.

  • میوه های یخ زده مانند تکه های انگور، پرتقال، هندوانه ممکن است کمک کننده باشد.
  • مایعات را در فنجان های درب دار یا پوشش دار استفاده تا بوها تقلیل یابد.

منبع : آرگا

مطالب مرتبط
مطالب داغ
همچنین ببینید
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *