به طور کلی انعطاف پذیری روانشناختی را می توان به عنوان یک پاسخ دهنده به حالات درونی از جمله افکار، هیجانات و احساسات یا حالات بیرون به واکنشی، عادتی یا تکانشی شناخته می شود که اغلب بر راهبرد های مقابله ای اجتنابی وابسته خواهد بود.
آشنایی با انعطاف پذیری روانشناختی
بهتر است بدانید در واقع انعطاف پذیری روانشناختی عبارت است از توامندی بیشتر برای ارتباط با لحظه ی اکنون وهمچنین تغییر در رفتار یا پافشاری بر آن وقتی در جهت ارزش های زندگی خود حرکت می کنید. همچنین شامل قدرت متمایز سازی خود ار افکار و تجارت درون روانی است و به توانایی افراد برای تمرکز بر موقعیت های کنونی و استفاده از فرصت های آن موقعیت برای گام برداشتن در راستای اهداف و ارزش های درونی با وجود رویداد های روانشناختی جالش برانگیز یا ناخواسته اشاره خواهد داشت.

به طور کلی هدف از انعطاف پذیری روانشناختی در اغلب موارد این است که به فرد این فرصت را می دهد تا با شرایط و موقعیت های جاری مواجه شده و آن را ارزیابی نماید. سپس از طریق چنین فعالیت هایی فرد مطمئن خواهد شد که به صورت اثربخش در آن شایط و موقعیت عمل خواهد کرد.
در واقع انعطاف پذیری را می توان یک فرآیند توانایی یا پیامد سازگاری موفقیت آمیز با شرایط تهدید کننده دانست که بنابراین به معنای در معرض خطر قرار گرفتن و پیامد هیای بهتر از حد مورد انتظار نشان دادن، حفظ سازگاری مثبت با وجود تجارت استرس آور و بهبودی خوب پس از آسیب خواهد بود.
خصوصیات بارز افراد انعطاف پذیر:
همانطور که می دانید داشتن روحیه انعطاف پذیر عمدتا به تصمیم گیری های صحیح منجر می شود و همچنین نشان دهنده ی آرامش روانی و ذهنی فرد است. برخی از ویژگی های افراد انعطاف پذیر شامل موارد فوق خواهد بود:

- سازگاری بیشتر در شرایط متفاوت
- درس گرفتن از تجربه های گذشته
- تصمیم گیری مناسب تر در هنگام بروز بحران ها و مشکلات
- تمایل به داشتن تجربه های مختلف
- پرهیز از تفکرات خشک و غیر منطقی
- مشارکت در بحث های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی
- امیدوار بودن
- صبور بودن
- کنترل رفتار از طریق واکنش مناسب نسبت به احساسات و هیجانات
- داشتن تفکر باز نسبت به عقاید، باور ها و سنت های متفاوت
- تغییر پذیر بودن و یا آمادگی تغییر را داشتن
- خوش بین بودن
نکته ای که باید در نظر داشته باشید این است که میزان انعطاف پذیری افراد انعطاف پذیر با توجه به تیپ شخصیتی و عقلانی شان در موضعات مختلف کاملا متفاوت حواهد بود.
عوامل تعیین کننده در افراد انعطاف پذیر:
از جنلع عواملی که نقش تعیین کننده ای در تجول انعطاف پذیری افراد داشته اند را در ادامه به صورت کامل بیان کرده ایم:

-
عوامل خطر زا:
عوامل خطر مانند فقر، سوء استفاده از ماد و زندانی بودن که معمولا در هر سطح خطری اعم از بالا یا پایین تاثیرا زیان بخشی خواهند داشت.
عوامل جبرانی و یا کمکی: هوامل جبرانی مانند کارکرد سالم خانواده و آرمان ها یا آرزو های بلند مدت آموزشی که صرف نظر از سطح خطر دارای پیامد های سودمندی خواهد بود.
-
عوامل محافظت کننده:
عوامل محافظت کننده مانند راهبرد های مثبت کنار آمدن، عزت نفس، امکان کنترل درونی، مهارت های اجتماعی در شرایط سطوح بالای خطر که به عنوان یک مانع عمل می کنند اما در شرایط سطوح پایین خطر بدون تاثیر یا دارای تاثیر بسیار اندک خواهند بود.
-
عوامل آسیب پذیر:
این عوامل نیز در شرایط سطح پایی خطر دارای تاثیر کم یا فاقد تاثیر هستند و برعکس در شرایط سطوح بالای خطر تاثیر مهمی خواهند داشت. البته لازم به ذکر است که به عقیده اغلب محققان نقش دو عامل خطر و محافظت کننده در انعطاف پذیری از سایر عوامل به نسبت مهم تر خواهد بود.

مولفه های اصلی انعطاف پذیری:
به صراحت می توان گفت که تنها شش مولفه ی اساسی جنبه هایی از انعطاف پذیری روانشناختی را نشان می دهند که شامل موارد فوق خواهند بود:
-
پذیرش:
اغلب پذیرش به عوان جایزیگینی برای اجتناب پذیری تجربی ارائه می شود. در واقع پذیرش نباید با تحکم و تسلیم اشتباه گرفته شود. هر دوی اینها جبری و منفعل هستند اما پذیرش به معنای آگاهی از تجارت درونی و پذیرفتن آن ها بدون تلاش ضروری برای تغییر فراوانی یا شکل ها خواهد بود.
-
گسلش شناختی:
در واقع فرآیند تضعیف تدریجی کاربرد های تنظیم رفتاری و تاثیر های لفظی رویداد های درونی نوعی گسلش شناختی محسوب می شود. در زمینه هیای که اجتناب تجربی رخ می دهد فرآیند های این گسلش شناختی و پذیرش به فرد در شکستن الگو های اجتناب و قوانین تنظیم کننده ی آن ها کمک شایانی خواهد کرد.

-
خود به عنوان زمینه یا محتوا:
خود به عنوان زمینه یا محتوا به این معنی است که یک حس متعالی از خود منجر به حسی از حال در مقابل آینده می شود. در واقع زمانی که حس متعالی از خود وجود داشته باشد مهم نیست که فرد کجا و در چه زمانی است زیرا این نگاه به خود به صورت اینجا و اکنون همواره وجود دارد.
-
در زمان حال بودن:
این مورد شامل مشاهده و توصیف بدون قضاوت تجارب در زمان حال است و این به افراد کمک می کند تا تغییرات دنیا را به صورت مستقیم آنگونه که هست تجربه کنند نه انگونه که به وسیله ی عمل زبانی ساخته می شود.
-
ارزش ها:
در واقع ارزش ها حوزه هایی از زندگی انسان محسوب می شوند که فرد مدام متوجه آن ها خواهد بود. ارزش ها متفاوت از اهداف هستند و به هیچ وجه اکتساب نمی شوند. در واقع ارزش ها جهت هایی برای زندگی محسوب می شوند که شامل عبارت کلامی خواهند بود و رفتارهای معینی را مطلوب و رفتار های دیگر را نامطلوب خواهند دانست.

-
عمل متعهد:
عمل متعهد نیز در واقع این است که افراد به تغییرات در رفتارشان متعهد باشند. به این معنای است که فرد به تعریف اهداف در حوزه ای خاص که برایش ارزشمند است بپردازد و سپس بر اساس این اهداف در عین شناسایی و پذیرش موانع روانشناختی عمل نماید.
نقش انعطاف پذیری بر پیامد های روانشناختی:
در واقع انعطاف پذیری رواشناختی را می توان قسمتی از ادراک رفتار در آسیب شناسی روانی دانست که تاکید بر الگو های هیجان و نظم جویی رفتاری دارد. انعطاف پذیری ارتباط چشمگیری با دامنه ی وسیعی از پیامد های روانشناختی ناخوشایند شامل شدت علائم افسردگی، شدت حساسیت اضطراب، اختلالات ناهنجاری جنسی و پریشانی هیجانی در بافت میان فردی پر استرس و بیماری های روانشناختی عمومی خواهد داشت.
بهتر است بدانید میزا پایین آن نیز هسته اصلی رنج و آسیب های روانی انسان محسوب می شود. انعطاف پذیری پایین از اجتناب تجربی، آشفتگی شناختی شامل تجربیات، قوانین انعطاف ناپذیر، استدلال ها و عقاید محدوب ه خود و فقدان عمل متعهد به ارزش تشکیل شده خواهد بود.

ترکیب این سه عنصر نقشی اساسی را در ایجاد و حفظ دامنه ی وسیعی از مشکلات روانشناختی شامل افسردگی ، اضطراب، سوء مصرف مواد، اختلال وسواس فکری عملی، اختلال درد و خودکشی ایفا خواهد کرد.
منبع : آرگا





















