دسته ها
پنج شنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۰

مهمترین ویژگی های قالی ساروق و زیبایی های آن

  • ساناز براتی
  • ۴ مهر ۱۴۰۰
  • ۰

قالی ساروق از قالی های دستباف ایرانی می باشد که هنر دست قالیبافان ساروقی می باشد. این قالی ها دارای قدمتی بسیار قدیمی هستند و در حال حاضر نیز بافته می شوند. قالی ساروق دارای ویژگی های منحصر به فردی می باشد که باعث شده طرفداران بسیاری در ایران و جهان داشته باشد.

شاید تا کنون نام فرش ساروق را نشنیده باشید، افرادی که در مورد قالی های دستباف اطلاعات دارند مطمئنا با نام ساروق کاملا آشنا هستند. فرش ساروق در شهر ساروق از توابع اراک بافته می شود. در این مطلب با ویژگی های مهم قالی ساروق آشنا خواهیم شد.

ویژگی های مختلف قالی ساروق

ساروق در واقع نام شهری است کوچک که در شمال اراک قرار گرفته است. این شهر در فاصله ۴۵ کیلومتری از اراک قرار دارد. با توجه به شرایط جغرافیایی، شهری تقریبا در منطقه کوهستانی قرار دارد و دارای آب و هوایی سرد و خشک است.

شهر سارق در نقطه ای قرار دارد که اغلب مردم در آن به دامداری و کشاورزی مشغول می باشند و در کنار آن از گذشته بسیار دور حدود ۷۰۰ سال قبل قالی بافی نیز فعالیت رایج و اصلی این مردم به ویژه در بین زنان محسوب می شود.

ویژگی های قالی ساروق چیست؟

هنر قالی بافی در ایران به ویژه در استان مرکزی و شهرهای قرار گرفته در آن دارای قدمتی بسیار طولانی است. در زمان دوره قاجاریه استان اراک به مرکز بزرگ فرش ایران تبدیل گشت. در استان اراک سه شهر سلطان آباد قدیم، فراهان و ساروق را می توانیم به عنوان اصلی ترین مراکز قالی بافی نام ببریم و آن ها را با عنوان سه ضلع اصلی مثل قالی بافی استان معرفی نماییم.

  •  مبل و میز
  • کالا چیو

معرفی خصوصیت های قالی ساروق

علاوه بر شهر ساروق روستاها و شهرهای کوچکی نیز هستند که بافت فرش در آن ها بسیار مهم و پراهمیت می باشد، از این بین روستای جیریا را به عنوان مهمترین آن ها عنوان شده است. در اغلب منابع قالی بافی دیده می شود که فرش ساروق معادل با فرش اراک (فرش سلطان آباد) معرفی شده است و تمامی مشخصات این دو یکسان معرفی شده اند. این در حالی است که ساختار دو نوع فرش به طور کلی با هم متفاوت است و ویژگی های متفاوتی دارند، اما دارای مرغوبیت بسیار بالایی می باشند امروزه بیشتر از ۶۰ درصد از صنعت قالی بافی اراک از نوع قالی ساروق می باشد. قالی ساروق دارای ویژگی های مخصوص به خود می باشد که با فرش های دیگر متفاوت است.

ویژگی های مهم فرش ساروق

نوع بافت فرش ساروق

فرش ساروق دارای ساختاری کلی و نوع بافت اصلی ریز بافت می باشد که در آن اندازه پرزها بسیار کوتاه است. این ویژگی در فرش های ساروق دیده می شود. ارتفاع پرزها در این فرش در اغلب موارد از ۱۰ میلی متر کمتر است که با ۲۵ تا ۳۵ چین در هر گره به روش فارسی باف، بافته می گردد. داشتن چنین نوع بافت و اندازه کوتاه پرزها در این فرش سبب شده تا اثر نهایی به شکل تخته ای سخت و فشرده به نظر رسد. فرش ساروق با توجه به این ویژگی در دسته نمونه های منحصر به فرد قرار می گیرد.

دارهایی که قالیبافان در این منطقه انتخاب می نمایند بیش از ۹۰ درصد، عمودی هستند و جز در موارد بسیار اندک در اغلب روستاهای این منطقه، داروهای افقی استفاده نمی گردد.

معرفی ویژگی های فرش ساروق

رنگ و جنس فرش ساروق

همانطور که اشاره شد، شغل اصلی در منطقه ساروق دامداری در کنار کشاورزی می باشد. این موضوع سبب شده تا اغلب رنگ هایی که در فرش ساروق مورد استفاده قرار می گیرند، از مواد کاملا طبیعی باشند، مواد طبیعی که به وسیله کشاورزان در همین خطه پرورش داده می شوند. از سوی دیگر مواد اولیه ای که برای قالی بافی استفاده می گردند، کاملا طبیعی بوده و در اغلب موارد از پشم دام ها و گوسفندان همین ناحیه است.

ویژگی های فرش ساروق

الیافی که از سوی حیوانات تامین می شوند، سر منشاء کاملا طبیعی دارند. الیافی مانند پشم و ابریشم دارای ساختاری پروتئینی هستند که در دو دسته اسیدی و بازی تقسیم بندی می گردند.

زمانیکه از الیافی با چنین ساختاری استفاده می شود، طبیعیست که برای متصل شدن رنگ ها به مولکول های آن ها باید از رنگ هایی استفاده گردد که دارای ساختاری مشابه با آن ها باشند. از این رو رنگ ها باید دارای ساختار اسیدی و بازی باشند و به شکلی باید کاملا طبیعی باشند. این موضوع در فرش های ساروق به خوبی رعایت می شود و استفاده از رنگ های طبیعی که بیشتر تیره هستند در اولویت است.

از مهمترین رنگ هایی که در این قالی ها استفاده می شود می توان به رنگ های مسی، دوغی، بلوطی، بژ، آبی، لاکی، گلی، کرم و سرمه ای اشاره نمود.

برخی خصوصیات قالی ساروق

طرح ها و نقوش فرش سارق

در کنار ویژگی های منحصر به فرد قالی ساروق این فرش دارای طرح ها و نقوش فوق العاده ای می باشد. محبوبیت فرش سارق در ایران و همچنین در دیگر کشورها به دلیل استفاده از نقش و طرح های فوق العاده در آن است.

در حقیقت این نقش فرش های دستباف است که اغلب تفاوت ها را به وجود می آورد و سبب می شود تا برخی از فرش ها از ارزش بسیار بالایی برخوردار گردند و برخی دیگر در دسته فرش های دستباف ارزان قیمت قرار گیرند.

برخی ویژگی های قالی ساروق

از مهمترین ویژگی ها و مزایای قالی های ساروق همین نقشه های جذاب در آن است. در گذشته اغلب تابول فرش ها و قالیچه های شهر ساروق از نقش ترنج الهام گرفته بودند و رنگ متن اغلب آن ها کرم و لاجوردی بوده است، ولی کم کم با گذشت زمان این نقش ها تا حدی دچار تغییر شدند و در حال حاضر نقشه های این ناحیه بر روی فرش ها به شکل طرح سراسری گل و برگ می باشد.

در حال حاضر به دلیل شهرت جهانی قالی های ساروق، دیده شده است که بعضی از کشورها در جهان به ویژه چین از نقش های بوی و منحصر به فرد آن ها کپی برداری غیر قانونی کرده اند و فرش هایی را با نام ساروق به قسمت های مختلف جهان صادر نموده اند. اما در این مورد متخصصین به راحتی می توانند نقش های اصیل این ناحیه را شناسایی نمایند.

خصوصیات جالب قالی ساروق

از مهمترین نقشه های اصیل قالی ساروق که با گذشت زمان با عنوان الگوهای اصلی این فرش ها مورد استفاده قرار می گیرند، می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • نقشه های مرغ و ماهی
  • مستوفی
  • پرده ای و گل و بوته
  • نقشه های دستگاهی
  • پرده ای
  • پیچ اروپایی
  • شاه عباسی
  • افشان و ترنج با گل و جانور

خصوصیات ویژه قالی ساروق

فرش ساروق گل آمریکایی

در میان نقش های ساروق، یک نقشه خاص دیده می شود که به نام فرش ساروق گل آمریکایی شهرت دارد. علت این نام گذاری این است که در اواخر قرن ۱۲ و ابتدای قرن ۱۳ شمسی آمریکایی ها به کمپانی زیگلر در اراک این طرح فرش را سفارش داده بودند. نقش اصلی این قالی را آمریکایی ها با توجه به خواست و سلیقه مردم کشور خود طراحی نمودند، از این رو این موضوع باعث شد تا طرح هایی از این نوع و این سبک از آن زمان به بعد به فرش ساروق آمریکایی شهرت یابند.

خصوصیت های قالی ساروق

اساتید بزرگ قالی بافی ساروق

همانطور که گفته شد قالی بافی در ساروق سابقه ای بسیار طولانی داشته و دارای ارزش بسیار بالایی می باشد. از این رو ظهور اساتید بزرگ و برجسته در این عرصه موضوعی کاملا طبیعی است.

وجود اساتید بزرگ و برجسته و ویژه در بافت ساروق باعث شده تا این فرش ها دارای ویژگی هایی خاص باشند و با گذشت سالیان دراز هنوز هم جایگاه بالایی در بین فرش های جهان داشته باشند. اساتید برجسته ساروق توانسته اند با خلق طراحی ها و نقشه های بی نظیر، آثاری با ارزش به مردم جهان ارائه دهند.

مهمترین ویژگی های قالی ساروق

استادان بزرگی در کار نقشه کشی ساروق مشغول بوده اند که در این بین استاد عیسی بهاردی یکی از آن ها می باشد. استاد بهادری زمانی ریاست هنرستان فرشش اصفهان را بر عهده داشتند و از اساتید برجسته محسوب می شدند، از برجسته ترین آثار این هنرمند می توان نقشه فرش بشریت را نام برد که در حال حاضر نیز توسط قالی بافان اراک و سارق بافته می شود.

بررسی ویژگی های قالی ساروق

علاوه بر ایشان ، استادان قدیمی و صاحب نام و پرکاری در هنر سارق بافی به ویژه استادان ابطحی، هوشنگی، چگنی، فرهنگ، سوار آبادی و برادران تهرانی وجود داشتند.

امروزه نیز با وجود سختی ها و مشقت های بسیار، استادانی هستند که طراحی ها و نقشه های بی نظیر با ویژگی های خاص را برای قالی بافان ساروق عرضه می نمایند. در این میان می توان اسماعیل خان فراهانی، آستانه، حمیدی و ابراهیمی را از مهمترین اساتید نام برد.

در نهایت باید بدانید که هنر قالی بافی جزئی مهم و جدایی ناپذیر از زندگی مردم ساروق می است. به گونه ای که این هنر زیبا با تار و پود زندگی این مردم تنیده شده است.

معرفی ویژگی های قالی ساروق

نقشه های فرش های ساروق نشان دهنده اندیشه، احساس، ذوق، آرزوها و تمنیات و ارزش های زنان و مردان در این خطه است، از این رو نیاز است که افراد مسئول در این زمینه و دولت مردان ایرانی به منظور حفظ این هنر در این ناحیه تلاش بسیاری داشته باشند و نگذارند جوانان به دلیل مشکلات معیشتی و اجتماعی و نبود امکانات از این ناحیه به شهرهای بزرگتر کوچ نمایند، تا چراغ بافت فرش های نفیس و ارزشمند در این خطه خاموش نشود.

منبع : آرگا


مطالب مرتبط
مطالب داغ
همچنین ببینید
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.