دسته ها
یکشنبه ۲۲ فروردین ۱۴۰۰

همه چیز درباره ورقه اقیانوسی و ساختار آن

  • ملیحه بال افکن
  • ۲۹ اسفند ۱۳۹۹
  • ۰

توجه داشته باشید که ورقه اقیانوسی دارای ساختار پیچیده و مبهمی است که در این مقاله سعی داریم شما را با بخش های مختلف سنگ کره زمین به ویژه این ورقه ابتدایی آشنا نماییم با ما همراه باشید.

به طور کلی ورقه اقیانوسی بخشی از سنگ کره زمین در اقیانوس های زمین محسوب می شود که عمدتا از سنگ های مافیک و سیما شاخته شده است و همچنین این ورقه بسیار نازک تر از پوسته قاره می باشد و تنها ۱۰ کیلومتر ضخامت خواهد داشت و به دلیل موقعیتی که دارد ارجی ترین پوسته زمین شناخته می شوند.

آشنایی با ورقه اقیانوسی

بهتر است بدانید که ارجی ترین بخش زمین که حدود ۶ تا ۶۰ کیلومتر می باشد پوسته نام گرفته و با توجه به ماهیت آن به دو نوع پوسته قاره ای و اقیانوسی تقسیم می شود/ در واقع پوسته قاره ای با ضخامت متوسط حدود ۴۰ کیلومتر از دو بخش پوسته قاره ای بالا با ترکیب متوسط گرانیتی و پوسته قاره ای زیرین با ترکیب احتمالی آمفیبولیت و یا آنورتوزیت در محل برخورد دو قاره تشکیل می شود. پوسته اقیانوسی با ضخامت متوسط ۶ کیلومتر از سه لایه با جنس رسوبی که سطحی ترین، بازالت و دایک، متاگابرو و گابرو که عمیق ترین تشکیل شده اند. توجه داشته باشید که بر پایه نظریه ای زمین ساخت ورقه ای لیتوسفر زمین از چندین ورقه ای جدا از هم درست شده است که مرز آن ها بسیار لرزه خیز است و به همین خاطر بیشتر زمین شناسان تعداد ورقه های بسیار بزرگ و اصلی را ۶ ورقه می دانند که با توجه به موقعیت جغرافیایی بر اساس مواردی که در ادامه بیان کرده ایم نام گذاری شده اند:

  • ورقه ای آفریقا
  • ورقه ی اوراسیا
  • ورقه ی هند
  • ورقه جنوبگان
  • ورقه اقیانوس آرام
  • ورقه آمریکا

که البته برخی از زمین شناسان آن را شامل دو ورقه آمریکای شمالی و جنوبی می دانند و شمار ورقه ها را ۷ ورقه در نظر می گیرند. به طور کلی ضخامت هر کدام از این ورقه ها به صورت میانگین ۱۵۰ کیلومتر خواهد بود که شامل پوسته و بخش بالایی گوشته زمین است. بخش بالایی ورقه های اقیانوسی مانند ورقه اقیانوس آرام تنها از یک لایه ساخته شده اند اما ورقه های قاره ای مانند ورقه ایران و عربستان از دو لایه درست شده اند که بخش بالایی بیشتر از سیلیسیم و آلومینیم و بخش زیرین آن از سیلیسیم، آهن و منیزیم تشکیل شده است. همچنین برخی از ورقه ها مانند ورقه آفریقا ترکیبی از ورقه قاره ای و اقیانوسی می باشند.

مشخصات ورقه اقیانوسی

ساختار ورقه اقیانوسی:

توجه داشته باشید که تحقیقات ناشی از ترکیب و ساختمان قشر اقیانوسی اکثرا بر اساس مدارک ژئوفیزیکی و مطالعه نمونه های سنگی که از حفاری ها و نمونه برداری از کف اقیانوس ها به دست آمده استوار می باشد. همچنین اطلاعات لرزه ای و ثقل سنجی، پوسته اقیانوسی سه لایه با ضخامت متوسط ۶ کیلومتر را نشان خواهد داد:

لایه اول: این لایه که در واقع جزء بالاترین لایه های زمین محسوب می شود شامل سنگ های رسوبی غیر متراکم به ضخامت یک کیلومتر است.

لایه دوم: لایه دوم از سنگ های متراکم مانند آهک و شیل تشکیل شده و معمولا بین ۱۰۵ تا ۲ کیلومتر هم ضخامت خواهد داشت. در برخی نواحی جریان های گذازه بازالتی به طور بین چینه ای در لابه لای این سنگ ها قرار گرفته است. از این بازالت ها که پس از فوران به سرعت زیر آب سرد شده اند اغلب به شکل بالشتکهای کروی در می آیند که پیلو نامیده می شوند.

لایه سوم: اما لایه سوم با ضخامتی در حدود ۵ کیلومتر موهورویچیک ادامه پیدا می کند و مرز بین پوسته جامد و گوشته با افزایش ناگهانی چگالی سنگ ها مشخص می شود. ترکیب لایه سوم به خوبی مشخص نیست اما از اطلاعات موجود درباره مراحل تشکیل پوسته اقیانوسی چنین استنباط می شود که این لایه در قسمت بالا شامل ترکیبات آذرین نفوذی و در پایین شامل سنگ های آذرین احتمالا از نوع گابرو می باشد.

ساختار متفاوت ورقه های اقیانوسی

منشا حوضه های اقیانوسی:

قدمت اغلب پوسته های اقیانوسی کنونی از ۲۰۰ سال کمتر است و مطالعه گسترش کف اقیانوس ها همراه با اطلاعات حاصل از حاشیه قاره ها نشان می دهد که اقیانوس های اطلس، هند، آرکتیک و آنتراکتیک از دوران اولیه وجود نداشته اند و این اقیانوس ها اساسا حوضه های گسلی و حوضه های ریفتی و بریده ای بوده اند که ابتدا بر اثر تقسیم شدن یک ابرقاره و بعدها از تقسیم یک قاره بزرگ حاصل شده اند. در واقع پوسته گرانیتی این قاره ها که دارای چگالی پایینی می باشد به صورت افقی و یکسان پوسته بازالتی با چگالی بیشتر را پوشانیده است. برعکس میز اقیانوس کبیر که یک اقیانوس ریفتی نبوده بلکه احتمالا اقیانوس قدیمی بوده که باز شدن و توسعه دیگر اقیانوس ها از گسترش آن کاسته خواهد شد.

  • کالا چیو

منشا پوسته اقیانوسی:

به طور کلی گسترش کف دریا مکانیسمی است که در اثر آن پوسته اقیانوسی به وجود می آید و یا از بین می رود. کف تمامی اقیانوس ها به دلیل بیرون ریختن مواد مذاب، مخصوصا گذازه های بازالتی که از گونه بیرون می آید دارای برجستگی هایی در حال افزایش است. نسبت گسترش پوسته جدید در کف اقیانوس ها در دو پهلوی برجستگی هر سال بین یک تا ده سانتی متر تغییر خواهد کرد و نه تنها پوسته جامد در این حرکات بلکه گوشته بالایی نیز تا عمق ۷۰ الی ۱۰۰ کیلومتر روی لایه نیمه مذاب حرکت می کند. همچنین به محض رسیدن مواد مذاب جوشان بازالتی به سطح دریا، در طول برجستگی ها جامد گردیده و مغناطیسی در جهت شمال و جنوب ایجاد می گردد که همان میدان مغناطیسی متداول زمین است و به عبارتی دیگر پوسته جامد مغناطیسی را به صورت یکسان در دو طرف برجستگی مانند یک نوار ضبط خواهد کرد.

علل تخریب پوسته زمین

تخریب پوسته اقیانوسی:

توجه داشته باشید که در اقیانوس های بزرگ تر به ویژه در اقیانوس کبیر، با گسترش آخرین سطح کف اقیانوس پوسته اقیانوسی در اثر نیورهای کمپرسیونی یا فشاری در مانتل پایین می رود. این عمق پوسته اقیانوسی در محل شکاف های اقیانوسی مشاهده می شود و به عبارت دیگر یکی از پلیت ها که معمولا به علت گسترش فعال کف دریا تحرک زیادی دارد و در مجاور پلیت دیگر نیز به دلیل نیروهای فشاری به سمت پایین کج خواهد شد. دقت کنید که قسمتی از این فرورفتگی که شیب تندی هم دارد زود فرورانش را ایجاد خواهد کرد و پلیت فرو رفته ضمن پایین رفتن پوسته اقیانوسی را به سمت زیر و داخل گوشته حمل نموده و رسوبات سطحی که چگالی کمتری هم دارند در این مراحل تغییر شکل داده و اسکارپ می دهند. تمامی بقایای پوسته اقیانوسی بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر عمق ذوب می شوند اما پلیت ها تا عمق ۷۰۰ کیلومتر پیش از ذوب شدن کامل در مانتل پایین می رود. مواد مذاب پوسته اقیانوسی نیز به دلیل داشتن مقدار چگالی کمتر از مانتل به صورت گدازه و همراه با رسوبات حاصل از اسکارپ ها از کف اقیانوس فوران کرده و رشته جزایر قوسی را در حاشیه پلیتی که بر روی پلیت دیگر قرار گرفته تشکیل خواهد داد.

منبع : آرگا

مطالب مرتبط
مطالب داغ
مطالب پیشنهادی
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.