دسته ها
چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵

نگاهی به مسجد حاج شهباز خان در دل تاریخ کرمانشاه

  • مهتاب علی پناه
  • ۹ خرداد ۱۴۰۵
  • ۰

کرمانشاه یکی از شهرهای دیدنی و محبوب ایران است که از بناهای تاریخی زیادی برخوردار است و یکی از این بناها، مسجد حاج شهباز خان می باشد که در این مقاله به معرفی این مسجد می پردازیم.

حاج شهباز خان کلهر به همراه شش برادرش که پایه گذاران طایفه حاجی ‌زادگان به‌ شمار می‌ آمدند، در عصر قاجار نقش مهمی در ساخت بناهای شاخص کرمانشاه ایفا کردند. از جمله یادگارهای آنان می‌ توان به مسجد و حمامی حاج شهباز خان اشاره کرد که هر دو امروز در فهرست آثار تاریخی استان کرمانشاه قرار دارند و به‌ عنوان جاذبه ‌های فرهنگی و گردشگری شناخته می‌ شوند.

کرمانشاه در گذر تاریخ و معرفی مسجد حاج شهباز خان

در دوره قاجار، کرمانشاه به‌ دلیل موقعیت سیاسی و اجتماعی خود مورد توجه ویژه حکومت قرار گرفت و به یکی از شهرهای مهم آن زمان تبدیل شد. شکوفایی شهر در همین دوران شکل گرفت و طرح های عمرانی متعددی در حدود سال 1184 هجری قمری اجرا شد. نتیجه این تحولات، ساخت بناهای گوناگونی بود که امروزه بخشی از هویت تاریخی شهر و نشانه ای از معماری پس از اسلام، به‌ ویژه دوره قاجار، محسوب می‌ شوند. این مسجد از جمله بناهای به‌ جا مانده از همان دوران است که همچنان فعال و محل برگزاری آیین ‌های مذهبی است.

ایران سرزمینی با پیشینه‌ ای غنی در ساخت بناهای مذهبی است و کرمانشاه نیز به‌ دلیل قرار گرفتن در مسیر عبور زائران عتبات عالیات، از گذشته ‌های دور میزبان مساجد و مراکز دینی متعددی بوده است. این مسجد یکی از نمونه ‌های برجسته این آثار مذهبی در مرکز شهر کرمانشاه به‌ شمار می‌ رود که در مقاله قبلی دیدنی های تاریخی کرمانشاه و دیدنی های ریجاب  در کرمانشاه را به شما معرفی کردیم.

آشنایی با مسجد حاج شهباز خان

پیشینه ساخت مسجد

ساخت این مسجد در سال 1235 هجری قمری به همت حاج شهباز خان کلهر و برادرانش آغاز شد. خاندان حاجی ‌زادگان در دوره قاجار از بزرگان و ایلخانان ایل کلهر بودند. اسناد تاریخی نشان می‌ دهد که پیش از به قدرت رسیدن داوود خان کلهر در سال 1269 هجری قمری، این خاندان مالک بخشی قابل توجه از شهر کرمانشاه و قلمرو ایل کلهر بوده اند. طایفه حاجی ‌زادگان یکی از شاخه های اصلی ایل کلهر به‌ شمار می‌ رفت که دیگر شاخه های آن شامل منصوری، زینلخانی، کاظمخانی، گیلانی، قوچمی و آجودانی بودند. حمام تاریخی حاج شهباز خان نیز از دیگر آثار برجای مانده از این خاندان است.

موقعیت و ویژگی ‌های معماری مسجد

این مسجد که با نام مسجد حاج شهباز خان کلهر نیز شناخته می‌ شود به عنوان یکی از مکان های دیدنی کرمانشاه محسوب می شود و در چهارراه اجاق و کوچه شهید داوود شهلایی قرار دارد و از آثار شاخص دوره قاجار است. این بنا در زمان ساخت، خارج از محدوده شهر آن روزگار قرار داشت.

ورودی فعلی مسجد از طریق زیرگذری در خیابان مدرس و در بخش شرقی بنا تعبیه شده است. شبستان اصلی مسجد فضایی وسیع با دوازده ستون سنگی یکپارچه دارد که طاق‌ ها بر روی آن‌ ها استوار شده‌ اند. برخی از طاق ‌ها با آجر کاری معقلی تزیین شده‌ اند. این شبستان به‌ شکل مستطیل طراحی شده و سقف آن از بیست گنبد کوچک تشکیل شده است که بر سه ردیف چهار ستونی و دیوارهای اطراف تکیه دارند. ستون ‌ها از سنگ ساخته شده و دیوارها با آجر ساده و بند کشی سفید اجرا شده‌ اند.

حیاط مسجد به شکل مستطیل و با ابعاد تقریبی 22 در 18 متر است. در اطراف صحن، حجره ها و فضای مدرسه علوم دینی قرار گرفته و در ضلع جنوبی، شبستان ستون دار واقع شده است. نمای داخلی حیاط در سال ‌های اخیر بازسازی شده، اما حجره ها و شبستان همچنان ساختار اصیل خود را حفظ کرده اند. کف حجره ها حدود 70 سانتی‌متر بالاتر از سطح حیاط قرار دارد. بخش پایینی دیوارها تا ارتفاع تقریبی سه متر با سنگ مرمر پوشانده شده و کف صحن در دوره های بعدی موزاییک کاری شده است.

ستون ‌ها با طرح مارپیچ حجاری شده‌ اند و بر فراز آن‌ ها سرستون ‌هایی از سنگ یکپارچه به‌ شکل پلکانی معکوس دیده می‌ شود. بزرگ ‌ترین بخش این سرستون ‌ها حدود 90 در 90 سانتی‌متر ابعاد دارد. بر روی این سرستون ‌ها، طاق ‌ها و پوشش ‌های گنبدی قرار گرفته‌ اند. بیشتر گنبدها به‌ صورت عرقچینی ساخته شده‌ اند، به‌ جز گنبدی که در محور محراب قرار دارد و به‌ شکل چهار بخشی با تزیینات کاشی و آجر لعاب‌ دار اجرا شده است. محراب در میانه ضلع جنوبی قرار دارد و با کاشی‌ کاری و آجرهای لعاب‌ دار آراسته شده است.

معرفی مسجد حاج شهباز خان

جایگاه امروز مسجد

این مسجد سال ‌ها محل آموزش طلاب علوم دینی و فعالیت ‌های مذهبی بوده و همچنان به‌ عنوان مدرسه علوم دینی مورد استفاده قرار می‌ گیرد. در سال ‌های اخیر، توسعه ‌هایی در مجموعه صورت گرفته و ساختمانی جدید با الهام از سبک معماری مسجد النبی در کنار آن احداث شده است. به‌ دلیل پیشینه تاریخی و نقش مذهبی آن، این مسجد جایگاه ویژه‌ ای در میان مردم کرمانشاه دارد.

منبع : آرگا

مطالب مرتبط
مطالب داغ
همچنین ببینید
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *