حرف زدن با جنین یکی از موضوعاتی است که در سال های اخیر مورد توجه پژوهشگران حوزه روانشناسی رشد و پزشکی قرار گرفته است. این رفتار ساده و در عین حال عمیق، نشان دهنده پیوند عاطفی و ارتباط اولیه میان مادر و فرزند است. پیوندی که پیش از تولد آغاز می شود و می تواند بر کیفیت رابطه مادر و کودک پس از زایمان، رشد شناختی و حتی بر احساس امنیت در نوزاد تأثیر بگذارد. انسان از بدو تشکیل سلول های عصبی در جنین ظرفیت شنیدن و واکنش به محرک های صوتی را پیدا می کند، به همین دلیل کیفیت صدا، لحن و عاطفه نهفته در گفتار مادر یکی از نخستین تجربیات ارتباط انسانی برای جنین به شمار می رود. در ادامه مطلب به دلایل اهمیت حرف زدن با جنین می پردازیم.
فواید حرف زدن با جنین؛ آیا صحبت کردن روی رشد او تاثیر دارد؟
امروزه با پیشرفت علم می دانیم که جنین نه موجودی کاملا جدا از دنیای بیرون، بلکه موجودی است که درون رحم نیز در تماس مداوم با محیط اطراف خود قرار دارد. صداهای درون بدن مادر، ضربان قلب او، حرکات فیزیولوژیک، همچنین صداهای بیرونی که از محیط می رسد، همگی به شکل ارتعاش به گوش جنین می رسند. در این میان صدای مادر جایگاه ویژه ای دارد، زیرا همواره ضربان قلب و احساسات درونی اوست. هنگامی که مادر با جنین خود صحبت می کند، پیام هایی از آرامش، محبت و امنیت منتقل می شود که در رشد عصب شناختی و عاطفی جنین نقش مهمی دارد. برخی از دلایل اهمیت حرف زدن با جنین را می توان در موارد زیر برشمرد:
آغاز شکل گیری شنوایی در جنین
جنین از حدود هفته شانزدهم تا بیستم بارداری به تدریج قابلیت دریافت صدا را پیدا می کند. در ابتدا تنها ارتعاشات بسیار خفیف صوتی را حس می کند، اما با گذشت زمان، ساختار گوش داخلی تکامل یافته و توانایی تشخیص الگوهای صوتی بیشتر می شود. در هفته بیست و چهارم تا بیست و هشتم، جنین قادر است واکنش های فیزیولوژیک به صدا را از خود نشان دهد، واکنش هایی مانند تغییر در ضربان قلب یا حرکات بدن. مطالعات نشان می دهد که صدای مادر و آهنگ گفتار او برای جنین از سایر صداها قابل تشخیص تر است، زیرا به صورت مکرر شنیده می شود و با ریتم های فیزیولوژیکی بدن مادر هماهنگ است. در این مرحله، گفت و گوهای روزمره مادر یا حتی خواندن کتاب و شعر با صدای آرام می تواند باعث آشنایی اولیه مغز جنین با زبان، آهنگ گفتار و ریتم صوتی شود. این تماس ها به نوعی شکل ابتدایی یادگیری زبان به شمار می روند. مغز جنین الگوهای صوتی را ضبط می کند و بعد از تولد، این شناخت اولیه، به او کمک می کند تا صدای مادر را از بین دیگر صداها تشخیص دهد و احساس آرامش بیشتری پیدا کند.
جنبه های علمی و روانشناختی ارتباط صوتی با جنین
مطالعات ویژه در روانشناسی رشد نشان داده اند که گفتار مادر با جنین نه تنها اثرات عاطفی، بلکه اثرات فیزیولوژیکی مهمی دارد. هنگام حرف زدن، مادر آرام تر نفس می کشد، تنش عضلانی کاهش می یابد و سطح هورمون های استرس مانند کورتیزول پایین تر می آید. کاهش اضطراب و استرس مادر محیط زیستی آرام تری برای جنین فراهم می کند و از طریق جریان خون، اکسیژن و مواد مغذی بهتری به جنین می رسد. در واقع آرامش مادر، به طور مستقیم بر سلامت جنین تأثیر می گذارد و گفت و گوهای محبت آمیز می توانند یکی از عوامل ایجاد این آرامش باشند.
از نظر روانشناختی، حرف زدن با جنین زمینه ساز شکل گیری دلبستگی عاطفی اولیه است. دلبستگی فرآیندی است که در آن احساس عشق، مسئولیت و ارتباط میان مادر و فرزند ایجاد می شود. این احساسات بعد از تولد، بنیان رابطه مادر و کودک را شکل می دهند. مادری که از دوران بارداری با جنین خود ارتباط کلامی برقرار کرده، معمولا بعد از زایمان در مراقبت از نوزاد، پاسخ دهی به گریه ها و نیازهایش، و ایجاد حس امنیت موفق تر عمل می کند. علاوه بر این مطالعات نشان می دهند کودکانی که در دوران بارداری با آن ها صحبت کرده اند، در ماه های اول زندگی واکنش های شنیداری قوی تری نشان می دهند و گاهی زودتر از دیگران شروع به برقراری ارتباط صوتی می کنند. این امر احتمالا به این دلیل است که مغز آن ها در دوران جنینی با الگوهای صوتی مادر تمرین کرده و بعد از تولد، آشنا بودن آن صدا باعث تقویت پیوند عاطفی و امنیت روانی می شود.
روش های مؤثر صحبت کردن با جنین
حرف زدن با جنین به تشریفات خاصی نیاز ندارد، بلکه رفتار طبیعی و صادقانه ای است که از احساس درونی مادر نشأت می گیرد. بهترین زمان برای انجام این کار هنگامی است که مادر در وضعیت آرامش قرار دارد. مثلا قبل از خواب یا در لحظاتی که حرکات جنین را احساس می کند. در این حالت، گفتار آرام و سرشار از محبت تأثیر بیشتری دارد. مادر می تواند در قالب های متفاوت با جنین حرف بزند:
- توصیف احساسات روزمره، مثلا گفتن اینکه امروز خوشحال است یا کمی خسته، اما دیدن حرکت جنین به او انرژی می دهد.
- بیان آرزوها و امیدها برای آینده فرزند، مانند اینکه منتظر دیدن چهره اش است یا دوست دارد در آینده فردی مهربان و سالم باشد.
- خواندن متن های آرام و مثبت، مانند شعرهای کوتاه یا کتاب های کودکانه با لحن آرام.
- گوش دادن به موسیقی آرام و صحبت با جنین در حین آن برای ارتباط چند حسی.
مهم ترین نکته این است که لحن مادر باید طبیعی و صادقانه باشد. هرچه ارتباط احساسی در لحظه واقعی تر باشد، پیام آرامش بهتر منتقل می شود.
زمان مناسب و نحوه تکرار
از حدود ماه پنجم بارداری، گفتار روزانه مادر می تواند تأثیرات قابل توجهی داشته باشد. نیازی به ساعت های طولانی نیست، بلکه چند دقیقه در روز کافی است. تکرار منظم لحظاتی که مادر آرام است باعث می شود جنین الگوهای صوتی خاصی را بشناسد و به تدریج با آن ها احساس آشنایی کند. صوت هایی که با آرامش و ریتم منظم ادا می شوند، تأثیر قوی تری دارند. صدای بلند یا هیجانی نباید زیاد تکرار شود، زیرا جنین به شدت به تغییرات ضربان قلب مادر واکنش نشان می دهد و صدای ناگهانی ممکن است باعث افزایش ضربان قلب و تحریک بیش از حد شود. بنابراین گفت و گوهای آرام و عاطفی بیشترین سود را دارند. همچنین اگر مادر در لحظات ناراحتی و استرس با جنین صحبت کند، بهتر است محتوای گفتار شامل تأکید بر آرامش و امید باشد تا تاثیر مثبتی روی عواطف کودک داشته باشد.
اثرات بلند مدت ارتباط کلامی پیش از تولد
نتایج جدید پژوهش بر کودکان نشان داده است که تماس زبانی پیش از تولد ممکن است در رشد مهارت های ارتباطی اولیه نقش داشته باشد. کودکی که از دوران جنینی با صداهای آشنا تربیت شده، معمولا بعد از تولد سریع تر به نشانه های صوتی پاسخ می دهد. حتی در برخی از مطالعات مشاهده شده که نوزادان هنگام شنیدن صدای مادر، لبخندهای زود هنگام نشان می دهند یا حرکات آرام تری دارند. این واکنش ها نشانه ای از پیوند احساسی عمیق و احساس امنیت است. از بعد روان شناختی، تعامل صوتی در دوران بارداری می تواند قسمت مهمی از پیشگیری از افسردگی پس از زایمان باشد. مادری که از قبل با فرزند خود ارتباط برقرار کرده، احساس تنهایی کمتری بعد از تولد تجربه می کند. همچنین روان پزشکان توصیه می کنند مادرانی که اضطراب های زیادی دارند، از گفتار درمانی در قالب حرف زدن با جنین استفاده کنند. زیرا گفتار آرام و محبت آمیز باعث کاهش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک و افزایش سروتونین و اندروفین می شود که باعث ایجاد احساس آرامش و رضایت در بدن خواهد شد.
رابطه میان صدا، عاطفه و رشد مغزی جنین
از دیدگاه زیست شناختی، گفتار مادر باعث تحریک بخش هایی از مغز جنین مرتبط با حافظه و شنوایی می شود. به همین دلیل تحریک های صوتی به رشد سلول های عصبی و تقویت مسیرهای ارتباطی مغز کمک می کنند. جنین به واسطه شنیدن الگوهای تکراری از زبان مادر، پیش از تولد نوعی زمینه زبانی و شنیداری پیدا می کند. این اثرات بعدها ممکن است در یادگیری زبان و توانایی تشخیص لحن های احساسی نمود پیدا کند. از سوی دیگر، صداهای مادر باعث کاهش سطح هورمون های استرس در مادر شده و از طریق جفت به جنین منتقل نمی شوند. به همین دلیل محیطی آرام تر برای رشد مغزی فراهم می شود. بسیاری از متخصصین توصیه می کنند که مادران در کنار صحبت کردن، از نقص یا سکوت طولانی پرهیز کنند و جنین را با تنوع صوتی مثبت مواجه سازند، زیرا محرک های صوتی متنوع می توانند انعطاف پذیری عصبی مغز جنین را افزایش دهند.
منبع : آرگا
