تالاب کانی برازان به عنوان نخستین پایگاه رسمی پرنده نگری در ایران شناخته می شود و با گستره ای بالغ بر ۹۳۷ هکتار، یکی از برجسته ترین تالاب های پیرامونی بخش جنوبی دریاچه ارومیه محسوب می گردد. این محدوده طبیعی در شمار ارزشمند ترین زیستگاه های پرندگان آبزی و کنار آبزی، اعم از گونه های مهاجر و بومی، در شمال غرب کشور قرار دارد.
معرفی تالاب کانی برازان
نام کانی برازان در زبان کردی از ترکیب کانی به معنای چشمه و برازان به معنای گرازها گرفته شده و در مجموع چشمه گرازها را تداعی می کند، عنوانی که به وفور این جانور در گذشته های دور اشاره دارد. آب مورد نیاز این تالاب امروزه از رودخانه مهاباد تامین می شود، رودی که پس از خروج از سد مهاباد، ضمن تغذیه تالاب، مسیر خود را به سوی دریاچه ارومیه ادامه می دهد. در گذشته، چشمه های قره داغ منبع اصلی تامین آب تالاب و همچنین اراضی کشاورزی منطقه بودند و به همین دلیل تراز آبی تالاب تابع میزان برداشت از این چشمه ها بود، به گونه ای که در بهار پر آب و در اواخر تابستان و اوایل پاییز با کاهش سطح آب مواجه می شد. با بهره برداری از شبکه آبیاری و سد مهاباد، وضعیت آب رسانی سامان یافته و تالاب به شرایطی نسبتا پایدار از نظر سطح آب دست یافته است که در مقاله تالاب سولدوز، و تالاب کرچنگ به معرفی این تالاب های شناخته شده پرداخته ایم و در ادامه شما را تالاب کانی برازان آشنا می کنیم.
این پهنه آبی از دیرباز محل توقف و فرود پرندگان مهاجر در مسیر جا به جایی فصلی میان شمال و جنوب بوده است. شرایط مناسب زیستی و امنیت نسبی منطقه موجب شده تا این تالاب به بهشت پرندگان شهرت یابد و این تالاب یکی از مکان های دیدنی مهاباد محسوب می شود.
موقعیت جغرافیایی
این تالاب در بخش جنوبی دریاچه ارومیه، در فاصله حدود سی کیلومتری شمال شرق شهر مهاباد واقع شده و در مختصات ۴۵ درجه و ۴۶ دقیقه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۵۹ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. گستره آن از شمال شرق روستای قره داغ آغاز شده و تا تالاب گروس امتداد می یابد. روستاهای قره داغ، بفروان، قلعه حسن، خورخوره داشخانه و گاپیس در پیرامون تالاب قرار دارند و امکان اقامت بوم گردی در آن ها فراهم است. بخش جنوبی تالاب در دامنه کوه قره داغ (سیاه کوه) واقع شده و کوه گفته شده به همراه تپه باباحیدر بر آن اشراف دارد.
ارتفاع از سطح دریا
این تالاب در ارتفاع تقریبی ۱۲۷۵ متر از سطح آب های آزاد قرار گرفته است.
پوشش گیاهی
از جمله گونه های گیاهی منطقه می توان به جگن، نی، گز، بوریا، کیسه چوپان، سر گنجشکی، شب بوی صحرایی، شنگ، خاکشیر، بارهنگ و عجوه اشاره کرد.
دوزیستان و خزندگان
انواع قورباغه و وزغ، مار آبی و لاک پشت برکه ای در این زیستگاه مشاهده می شوند.
پستانداران
گراز، روباه قرمز، گرگ خاکستری و شغال طلایی از مهم ترین پستانداران منطقه به شمار می آیند.
آبزیان
گونه هایی نظیر کپور، کاراس، کامبوزیا، کولی ماهی سیاه و گربه ماهی در آب های تالاب زیست می کنند.
پرندگان
این تالاب به ویژه در پاییز و زمستان، پناهگاهی امن برای هزاران پرنده مهاجر است. ویژگی های توپوگرافی، وجود نیزارهای انبوه و عمق مناسب آب سبب شده گونه های متعددی برای استراحت، تغذیه و زاد آوری به این منطقه روی آورند، برخی از این پرندگان در زمره گونه های کمیاب یا در معرض تهدید قرار دارند. زاد آوری در نیمه نخست سال امکان بازدید در تمام فصول را برای علاقه مندان فراهم می سازد، هر چند ماه آبان به دلیل تجمع گسترده گونه های متنوع، بهترین زمان مشاهده پرندگان به شمار می رود. حضور لک لک های سفید و آشیانه های آنان بر تیرهای چوبی روستاهای اطراف، جلوه ای ماندگار در ذهن بازدیدکنندگان ایجاد می کند.
در سال های اخیر، با مشارکت جوامع محلی و تشکیل انجمن های صنفی، بستر مناسبی برای توسعه اکوتوریسم و حفاظت مشارکتی فراهم شده است، رویکردی که نمونه ای موفق از هم افزایی میان گردشگری طبیعت محور و صیانت از محیط زیست به شمار می آید.
منبع : آرگا
