دسته ها
چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵

سبک های تصمیم گیری چیست؟ آشنایی با انواع و ویژگی های هرکدام

  • فلاح
  • ۵ آبان ۱۴۰۴
  • ۰

تصمیم گیری فرآیندی اساسی در زندگی شخصی و سازمانی است که به سبک های مختلفی انجام می شود. مهم ترین آن ها شامل تصمیم گیری عقلانی، شهودی، وابسته، اجتنابی و تکانشی است. شناخت این سبک ها به بهبود کیفیت تصمیم گیری و افزایش کارایی شخصی و سازمانی کمک می کند.

سبک های تصمیم گیری یکی از موضوعات مهم و بنیادی در روانشناسی، مدیریت و علوم رفتاری است که نقش زیادی در کیفیت زندگی شخصی و سازمانی افراد دارد. تصمیم گیری فرآیندی است که در آن شخص یا گروه از بین گزینه های مختلف، مسیری را انتخاب می کند که بیشترین میزان هماهنگی را با ارزش ها، اهداف و شرایط موجود دارد. شناخت انواع سبک های تصمیم گیری به افراد کمک می کند تا نقاط قوت و ضعف خود را در این زمینه بهتر بشناسند و بتوانند در موقعیت های مختلف، راهکارهای مناسبی برای انتخاب های خود داشته باشند. در این مقاله شما را با انواع سبک های تصمیم گیری آشنا خواهیم کرد.

انواع سبک های تصمیم گیری کدامند؟

سبک های تصمیم گیری به رویکردها و الگوهایی اشاره دارد که افراد یا گروه ها در پروسه تصمیم گیری به کار می گیرند. هر یک از این سبک ها بر اساس عوامل متعددی نظیر شخصیت فرد، تجارب گذشته، موقعیت های خاص و نوع مسئله ی که باید حل شود شکل می گیرند. در ادامه به بررسی انواع سبک های تصمیم گیری می پردازیم.

سبک منطقی یا عقلانی

سبک منطقی یکی از رایج ترین روش های تصمیم گیری است. در این سبک شخص سعی می کند با جمع آوری اطلاعات، تحلیل دقیق داده ها و مقایسه منطقی گزینه ها به بهترین نتیجه ممکن برسد. معمولا این روش به زمان نیاز دارد اما خروجی آن از اعتبار و دقت بیشتری برخوردار است. کسانی که به این سبک گرایش دارند، کمتر تحت تأثیر فشارهای بیرونی و هیجانات قرار می گیرند و به دنبال راهکاری هستند که بیشترین شواهد عقلانی از آن حمایت کند. البته می توان گفت این سبک در شرایط اضطراری و زمانی که فرصت تحلیل وجود ندارد، کارایی زیادی نخواهد داشت.

معرفی انواع روش های تصمیم گیری

سبک شهودی

ایده اصلی تصمیم گیری شهودی این است که احتمال دارد هیچ نوع استدلال و منطقی در تصمیم گیری مشاهده نشود. در عوض، نوعی درک درونی و شهودی در آن وجود دارد. در لحظه تصمیم گیری، شخص چیزی در درون خود حس می کند و می داند تصمیمی که می گیرد درست است. شاید در رابطه با حس ششم شنیده باشید، در حالی که افراد برای دریافت اطلاعات از حواس پنجگانه خود کمک می گیرند. اما فراآگاهی دقیقا همان حس ششم است که مثل یک گوش شنوا، نشنیده ها را می شنود و همانند یک چشم بصیرت، ندیده ها را مشاهده می کند. نوع دیگری از تصمیم شهودی نیز وجود دارد که شامل فال گرفتن، طالع بینی و تاس ریختن است. ممکن است به نظرتان این جمله خنده دار به نظر برسد، اما حقیقت دارد. برخی از افراد از این روش ها برای انجام کارهایشان استفاده می کنند.

سبک اجتنابی

این سبک یکی از شیوه هایی است که در آن شخص مایل است از تصمیم گیری دوری کند یا آن را به تعویق بیندازد. کسانی که این سبک را دنبال می کنند، معمولا با اضطراب، تردید یا ترس از اشتباه روبرو می شوند. این سبک در کوتاه مدت ممکن است از بروز استرس جلوگیری کند اما در طولانی مدت باعث ایجاد مشکلات جدی می شود، زیرا شخص از رویارویی با مسائل مهم زندگی خود اجتناب می کند.

سبک آینده نگر

در این سبک شخص یا گروه تنها به شرایط فعلی تکیه نمی کند و تنها چند سناریو را در ذهن خود طراحی می کند. او تصمیم ها را به گونه ای می گیرد که در بیشترین تعداد سناریوها قابل قبول باشد. این سبک در برنامه ریزی استراتژیک، مدیریت بحران و سیاست گذاری کلان بسیار مهم است. مزیت آن کاهش غافگیری در آینده است اما به تحلیل های پیچیده و زمان زیادی نیاز دارد.

سبک آنی

یک محقق و روانشناس در زمینه تصمیم گیری، مدت زمان زیادی را صرف مطالعه در این حوزه کرده است. نتایج به دست آمده از این مطالعات به این شکل است که ۹۰ تا ۹۵ درصد از تصمیماتی که ما می گیریم به روش شناخت الگو در ذهن وابسته است. او می گوید که فعالیت های فرد در واقع نتیجه جمع آوری اطلاعات مربوط به تصمیمی است که می خواهد بگیرد. سپس به بررسی گزینه های موجود در ذهن می پردازد و در نهایت گزینه ای را که فکر می کند بهتر است را انتخاب می کند. اگر گزینه انتخابی به طور ذهنی پاسخگوی نیاز فرد نباشد، یک گزینه دیگر را انتخاب کرده و خود آن را  وارسی می کند. انسان به طور ذاتی حالت های مختلف را بررسی کرده تا بتواند به انتخاب درست دست پیدا کند. هر چقدر تجربه های شخص بیشتر شود، الگوهای بیشتری را می تواند در ذهن خود پرورش دهد، در نتیجه انتخاب های بهتری هم خواهد داشت.

معرفی سبک های تصمیم گیری

سبک وابسته

این سبک زمانی بروز می کند که شخص تصمیم گیری را به دیگران واگذار کرده و تحت تأثیر نظر دیگران قرار گیرد. این سبک در کسانی که اعتماد به نفس کمتری دارتد یا به تأیید دیگران نیازمند هستند، بیشتری مشاهده می شود. اگرچه در برخی از موقعیت ها مشورت با دیگران اثرگذار است، اما وابستگی بیش از اندازه موجب می شود شخص توانایی استقلال در تصمیم گیری را از دست بدهد و همواره در معرض نفوذ دیگران قرار گیرد.

سبک تصمیم گیری تدافعی

در این سبک شخص نه تنها برای رسیدن به بهترین نتیجه بلکه برای جلوگیری از کاهش مسئولیت یا سرزنش تصمیم می گیرد. این نوع تصمیم گیری بیشتر در محیط های اداری یا سازمان هایی که فرهنگ پاسخگویی ضعیفی دارند مشاهده می شود. مزیت آن کاهش فشار روانی بر فرد تصمیم گیرنده است و ضعف آن به انتخاب های غیر خلاقانه و محافظ کارانه منجر می شود.

سبک تحلیلی

این سبک تصمیم گیری ترکیبی از عقلانی و سیستماتیک است. در این روش شخص به جزئیات توجه زیادی دارد و تلاش می کند با بررسی تمام جوانب، بهترین گزینه ممکن را انتخاب کند. معمولا این سبک در مدیران و کسانی که در زمینه های تخصصی فعالیت دارند مشاهده می شود. در مقابل سبک شهودی، سبک تحلیلی کمتر به جزئیات و داده ها توجه می کند و بیشتر بر اساس برداشت کلی به تصمیم گیری می پردازد.

سبک مشورتی یا اجماعی

در این سبک فرد یا گروه پیش از تصمیم گیری به تبادل نظر، جمع آوری دیدگاه های مختلف و مشارکت با دیگران توجه می کند. این شیوه در محیط های سازمانی و گروهی بسیار رایج است و می تواند به تصمیم گیری هایی منجر شود که مورد پذیرش طیف گسترده ای از افراد قرار می گیرد. با این حال این سبک به زمان بیشتری نیز دارد و ممکن است در شرایط فوری زیاد مؤثر نباشد.

معرفی رویکردهای تصمیم گیری

سبک آمرانه

این سبک معمولا در شرایطی مشاهده می شود که یک شخص مسئولیت و اختیار کامل دارد و تصمیم نهایی را بدون مشارکت با دیگران می گیرد. سبک آمرانه در موقعیت های بحرانی و زمانی که نیاز به سرعت عمل وجود دارد، بسیار مؤثرتر از سبک های دیگر عمل می کند. اما در محیط های تعاملی و گروهی، استفاده بیش از اندازه از سبک آمرانه ممکن است منجر به مقاومت دیگران و کاهش رضایت آن ها شود.

سبک انعطاف پذیر

سبک انعطاف پذیر زمانی مشاهده می شود که شخص متناسب با شرایط و اهمیت موضوع، رویکرد تصمیم گیری خود را تغییر دهد. گاهی از تحلیل منطقی استفاده می کند و در موقعیتی دیگر به حس درونی خود بسنده می کند. این سبک به دلیل داشتن سازگاری بالا، مؤثرترین روش برای مواجهه با موقعیت های پیچیده به شمار می آید.

سبک خود مختار

سبک خود مختار نشان دهنده استقلال بالا در انتخاب های فرد است. شخصی که این سبک را دنبال می کند بدون وابستگی به نظر دیگران تصمیم می گیرد و مسئولیت انتخاب های خود را به طور کامل می پذیرد. این سبک باعث بالا بردن اعتماد به نفس و افزایش خودباوری می شود. اما در صورت افراط ممکن است شخص را از مشورت های مهم محروم کند.

منبع : آرگا

مطالب مرتبط
مطالب داغ
همچنین ببینید
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *