همه ما در طول ندگی خود تجربه های تلخ و شیرین بسیاری را پشت سر می گذاریم، اتفاقات تلخ و ناگوار می توانند، با پیامد هایی برای ما به همراه داشته باشند، اتفاقات ناخوشایند ساده پس از مدتی پذیرفته می شوند و با وجود رانده شدن به اعماق ذهن مسیر آینده را سد نمی کنند، اما برخی اتفاقات ناراحت کننده، به قدری برای فرد سنگین و طاقت فرسا می باشد، که قادر است، زخم های نا پیدایی بر روان ایجاد کند، این زخم های نامرئی که بر جان روح می نشینند، تروما (Trauma) یا روان زخم نام دارد و معمولا خود را با علائم خاصی به نام علایم ترومای روحی نشان می دهد.
ضربه روحی ناشی از اتفاق وحشتناک و غیر قابل کنترل که نیاز به زمان داشته باشد، تا فرد با آن کنار آمده و احساس امنیت کند، تروما نام دارد، ناامنی توام با دلسردی و گوشه گیری نتیجه های ناراحت کننده ترما می باشند، که ممکن است ، در نتیجه تصادف، تجاوز، خشونت خانگی، مرگ یا انواع بلایای طبیعی باشد. کنار آمدن با چنین شرایطی نیاز به درمان و مراجعه به روانشناس دارد، به خصوص اگر این آسیب در دوره کودکی اتفاق افتاده باشد.
علایم ترومای روحی
همانطور که پیش از این نیز اشاره شد، تروما در نتیجه حوادث استرس زا به وجود می آید و احساس امنیت را به پوچی بدل می نماید و منجر می شود، تا شخص خودش را در دنیایی خطرناک بیابد و احساس درماندگی بر او چیره شود، این خاطره های تلخ در ذهن فرد آسیب دیده از بین نمی روند و او را رها نمی کنند، در چنینی شرتیطی ممکن است، فرد آسیب دیده احساس عمیق بی حسی، قطع ارتباط و عدم توانایی اعتماد به دیگران را در خود به روشنی احساس کند.

تجربه های آسیب زا غالبا تهدیدی برای زندگی امن انسان محسوب می شوند، اما موقعیت های دیگری نیز که احساس انزوا را به فرد تزریق کند، نیز می تواند، در نهایت به یک ترمای روحی تبدیل شود، حتی اگر آسیب جسمی نیز در میان نباشد. شرایط عینی ملاک تعیین یک واقعه آسیب زا نمی باشد، بلکه تجربه ذهنی فرد از رویداد می باشد، هرچه احساس ترس و درماندگی بیشتر باشد، احتمال آسیب دیدگی بیشتر می شود.
در بیانی کلی تر هر نوع حادثه ای که قادر باشد، نوعی شوک عاطفی ایجاد کند، ممکن است، منجر به واکنش بیش از حد سیستم استرس بیولوژیکی ذاتی شود، بنابراین علاوه بر ضربه جسمی ضربه روحی نیز می تواند، تاثیر گذار باشد. طغیان مغز به عنوان بخشی از واکنش شدید استرس مانع از پردازش مناسب تجربیات فرد می شود و شخص نمی تواند، طبق روال معمول تجربیاتش را در ذهن هضم و از آن ها فاصله بگیرد.
علایم ترومای روحی روانی
تمام افرادی که دچار تروما می شوند، از روش های مختلفی برای واکنش نشان دادن به این موضوع استفاده می کنند و طیف گسترده ای از واکنش های جسمی و احساسی برای بروز تجربه احساس های ناخوشایند وجود دارد، هیچ راه درست یا غلطی برای فکر کردن، احساس کردن، یا پاسخ دادن وجود ندارد، بنابراین نباید واکنش های خود یا دیگران را قضاوت کنید، واکنش هایی که در این زمان نشان داده می شوند، واکنش های عادی به رویداد های غیر عادی می باشد.
علائم عاطفی ترومای روحی
علایم ترومای روحی که در این شرایط روی می دهد، بسته به خفیف تا شدید بودن تروما متغیر می باشد و عوامل مختلفی تعیین می کنند، که حوادث آسیب زا چه تاثیری بر فرد بگذارد، علایم روانی و روحی ترما می تواند، شامل موارد زیر باشد.
- شوک، انکار و ناباوری
- عصبانیت، تحریک پذیری و نوسانات خلقی
- گیجی و مشکل در تمرکز
- اضطراب و ترس
- احساس گناه، شرم و سرزنش خود
- کناره گیری از دیگران
- احساس ناراحتی یا ناامیدی
- احساس قطع ارتباط یا بی حسی
- مشکلات روان مانند افسردگی
- شوک
- بی پناهی
- پریشانی ذهن
- تغییرات رفتاری
- خشم
- بی حالی
- بی اعتقادی
- احساس عدم درک شدن
- سوء مصرف مواد
علایم جسمی روان زخم
نشانه های مختلفی در اثر تروما برای جسم فرد نیز ایجاد می شود، که با توجه به شرایط افراد مختلف متفاوت خواهد بود، از رایج ترین مشکلات جسمی که تروما می تواند، به دنبال داشته باشد، به چند نمونه اشاره شده است.
- بی خوابی
- کابوس
- خستگی
- شوکه شدن راحت
- مشکل در تمرکز
- تپش قلب
- سرگیجه و تحریک
- بروز درد های مختلف
- تنش های عضلانی
- تعریق
- احساس پرش
- اختلال های گوارشی
انواع تروما
تروما حاد: این نوع از زخم روحی در نتیجه رویدادی استرس زا یا خطرناک روی می دهد و فرد به شکلی ناگهانی متحمل تجربه استرس زیادی می شود و نتیجه آن ترومای روحی حاد است، علیرغم شدید بودن و تجربه سنگین استرس بیش از اندازه معمولا زودگذر می باشد و به تدریج از بین خواهد رفت.
ترومای مزمن: زمانی که برای مدتی طولانی و مکررا در معرض اتفاقات استرس زا قرار بگیرید، روان زخم به مشکلی مزمن بدل می گردد، بیشتر کسانی که در معرض کودک آزاری، قلدری و خشونت خانگی قرار گرفته اند، معمولا به نوع از تروما دچار می شوند.
ترومای ثانویه: روان زخم ثانویه یا نیابتی زمانی ایجاد می شود، که فرد با یک بیمار مبتلا به روان زخم رابطه نزدیکی داشته باشد و منجر به پیدا شدن تروما و علایم ترومای روحی در خود شخص شود. علائم این نوع از روان زخم شباهت بسیاری به اختلال اضطراب پس از سانحه(PTSD ) دارد.
ترومای پیچیده: روان زخم پیچیده از انواع تروما می باشد و در صورت قرارگیری در معرض چند رویداد آسیب زا فرد را درگیر می کند.
مراجعه به پزشک
اگرچه درمان شدن تروما نیاز به زمان زیادی دارد، اما این مدت برای هر فرد متفاوت خواهد بود، در صورتی که پس از حادثه ای ناگوار هنور درگیر آن هستید، لازم است، با یک متخصص صحبت نمایید، بروز هر یک از علایم زیر می تواند، نشان دهنده این باشد، که به کمک یک متخصص نیاز دارید.
- پریدن از خواب و کابوس دیدن
- تمایل زیاد به انزوای اجتماعی
- تحمل اضطراب و افسردگی
- عدم توانایی برقراری ارتباط با دیگران
- مصرف الکل یا مواد مخدر برای تسکین اندوه
- کاهش عملکرد فعالیت های روزمره شخصی یا کاری
درمان ترومای روحی
در پیش گرفتن روش های درمانی کمک م کند تا این عارضه را درمان کرد، گاها از چند روش برای درمان استفاده می شود تا شخص بتواند با علایم کنار بیایبد و کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشد، مشاوره با متخصص اولین قدم برای درمان می باشد، سایر روش های مهم در درمان این اختلال در ادامه ذکر شده است.

درمان دارویی
دارو درمانی در صورت تشخیص پزشک وجود خواهد داشت، اما مصرف دارو به تنهایی نمی تواند، به درمان علایم ترومای روحی کمک کند، تنها می تواند به از بین رفتن نشانه هایی چون اضطراب، افسردگی و اختلالات خواب کمک کند.
رفتار درمانی شناختی
رفتار درمانی شناختی (CBT) راهی است، تا شخص بتواند، الگو های فکری خود را تغییر دهد و بر رفتار ها و احساسات کنترل پیدا کند و در نتیجه این درمان شخص می تواند، مهارت کنترل رفتار ها و احساسات خود را به دست آورد.
خود مراقبتی
خود مراقبتی یکی از روش های درمانی برای رفع علایم ترومای روحی می باشد، با تمرین های خود مراقبتی علایم عاطفی، روانی و جسمی تروما به تدریج بهبود می یابد، استفاده از این روش در کنار سایر روش های درمانی که متخصص پیشنهاد می کند، می تواند موثر واقع شود، خود مراقبتی شامل موارد ذهن آگاهی، سبک زندگی متعادل و حمایت گرفتن می شود.
ذهن آگاهی
تنفس آگاهانه و سایر تمرینات مبتنی بر ذهن می تواند، افراد را بر لحظه حال متمرکز نماید، در پیش گرفتن درمان ها مبتنی بر ذهن آگاهی نوعی مداخله امیدوارانه برای رفع اختلال های بعد از سانحه می باشد، بنابراین پیشنهاد می شود، با قاعده تنفس صحیح آشنا شوید و نشانه های حمله اضطرابی و نحوه تشخیص حمله اضطراب و حمله پانیک را بشناسید.
حمایت گرفتن
افراد آسیب دیده به دلیل زخم روان می توانند، از دیگران حمایت بگیریند، تا راحت تر با مشکلات خود کنار آیند، این حمایت شامل گفتگو با دیگران و افراد مورد اعتماد یا پیوستن به گروه پشتیبانی از بازماندگان تروما می باشد.
سبک زندگی متعادل
افرادی که دارای علایم ترومای روحی می باشند، احتمالا خواب کافی و با کیفیتی ندارند، لازم است بدانید، خواب کافی، تلاش برای رسیدن به آرامش و رژیم غذایی سالم همگی در سلامت روان نقش مهمی را ایفا می کنند و در صورتی که امکان داشتن خواب راحت برای فرد وجود دارد، باید تلاش کند، تا ۷ الی ۹ ساعت در شب بخوابد و از زندگی متعادلی بهره ببرد و با در پیش گرفتن امور لذت بخش و آرامش بخش استرس را از خود دور کند.
فشار های روحی و تروما
ممکن است، این سوال برای برخی افراد ایجاد شود، که آیا تمام کسانی که رویداد های استرس زا را تجربه می کنند، دچار تروما می شوند؟ در پاسخ به این سوال باید گفت همه کسانی که چنین رویداد های ناراحت کننده ای را پشت سر می گذارند، دچار تروما نمی شوند، البته انواع مختلفی از تروما وجود دارد، برخی افراد علایمی از تروما را نشان می دهند، که پس از مدت چند هفته برطرف می شود و برخی دیگر نیز آثار طولانی مدت ترومای روحی را به خود به همراه خواهند داشت.

با اقدام به درمان فرد می تواند، علت اصلی ایجاد آسیب را در خود یافته و آن را برطرف سازد و از راهکار های سازنده برای مدیریت علائم خود بهره ببرد، تروما می تواند، در نتیجه هر نوع رویداد روحی و روانی پیش آید و فرد آسیب دیده طیف وسیعی از احساسات را هم بلافاصله پس از رویداد و هم در دراز مدت احساس می کند و ممکن است، احساس خستگی، درماندگی، شوک یا عدم پردازش تجربیات خود را تجربه نماید و علایم جسمی را نیز شاهد باشد.
تروما روحی می تواند، تاثیرات طولانی مدتی بر سلامت فرد داشته باشد و با ادامه دار بودن علایم و کاسته نشدن شدت آن ها این امکان وجود دارد، که تروما تبدیل به نوعی اختلال در سلامت روان شود، که اختلال استرس پس از سانحه یا ( PTSD ) نام دارد.
منبع : آرگا





















