دسته ها
جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵

نگاهی به نظریه آشوب در مدیریت

  • کژال کوهستانیان
  • ۲۴ اسفند ۱۴۰۲
  • ۰

اصولا هر پدیده ای در جهان دارای نظم می باشد، ممکن است، در نگاه اول انسان بی نظمی را از آن پدیده دریافت کند، اما با تغییر زاویه نگاه و پرداختن به عمق آن می توانیم، نظم را در پس بی نظمی دریابیم، آشنایی با نظریه آشوب در مدیریت راهکارهایی را ارائه می دهد، که با استفاده از آن ها می توانیم، آماده تحولات محیط پیرامون و تکنولوژی باشیم.

نظریه آشوب در مدیریت یک تئوری ریاضی برای توضیح اتفاقات تصادفی می باشد، هرگاه در کار یا سایر فعالیت ها با شرایطی مواجه شویم، که آشفتگی فکری و سازمانی مانع از پیشرفت و توسعه فکر فرد یا سازمان شود، در اصلاح ریاضی، آشوب نام می گیرد، این تئوری بر این باور می باشد، که هر آنچه که به نظر تصادفی می رسد، دارای نظمی مستتر است، که بیانگر نظم در بی نظمی است.

تا کنون بار ها به آسمان شب خیره شده اید و قطعا هر بار چینش ستارگان را پراکنده و عاری از نظم دانسته اید، با کمی دقت در خواهید یافت، نه تنها ستارگان از نظمی خاصی برخوردار هستند، بلکه این نظم در چینش، موجب پدیدآوردن مجموعه ای بزرگتر به نام کهکشان می شود، این همان بیان کلیدی در نظریه آشوب می باشد، هر چیزی که در ظاهر بی نظم است، در سطوح بالاتر دارای نظم خاصی می باشد.

نظریه آشوب در مدیریت

این نظریه به نظم در بی نظمی شناخته می شود و بر خلاف آنچه که بی نظمی در ادبیات بیان می شود، در این نظریه معنایی غیر از بهم ریختگی به خود می گیرد. در سال ۱۹۹۰ هیلز بی نظمی و آشوب را نوعی بی نظمی منظم (orderly Disorder) یا نظم در پی بی نظمی بیان کرد، دلیل این اظهارات این بود، که هیلز معتقد بود، بی نظم در این مسائل به معنای قابل پیشبینی بودن است و نظم حاکم در آن برخورداری از نوعی قطعیت می باشد.

آشنایی با نظریه آشوب در مدیریت

همچنین آدامس معتقد بود، که از آشفتگی زندگی زاییده می شود و این در حالی است، که از نظم عادت به وجود می آید. در معنای کلی نظریه آشوب رفتار سازمان های آشوب ناک را مورد بررسی قرار می دهد، قواعد و اصول اولیه این نظریه تا اواسط دهه ۸۰ میلادی شناخته شده بود. بر اساس این نظریه سامانه ها و پدیده هایی که در اطراف ما وجود دارند، از اجزایی پدید آمده اند، که بر یکدیگر کنش های منظمی دارند و انرژی آن ها در کاتوره ای توزیع می شود. از این پدیده های آشوب ناک در نظریه آشوب در مدیریت می توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • آب و هوا
  • گاز درون محفظه
  • زیست بوم ها
  • پرواز تعداد زیاد پرندگان مانند سار
  • سازمان ها
  • جوامع شهری

درنگاه اول سامانه های یاد شده، درهم و بدون نظم به نظر می رسند، این در حالی است، که با کمک ریاضی و دینامیک سامانه های پیچیده، که شاخه ای از علم فیزیک می باشد، قادر خواهیم بود، رفتاری را در آن ها شناسایی کنیم، که در عمق این بی نظمی نظم را پدید می آورند. در نهایت نظریه آشوب در دهه ۹۰ میلادی به نظریه جامع تری به نام نظریه پیچیدگی بسط و تکامل یافت.

ویژگی های نظریه آشوب

در بررسی ویزگی های نظریه آشوب باید آن ها را به چهار دسته تقسیم کرد، ۱. اثر پروانه ای (Butterfly Effect ) 2. خود سازماندهی یا سازگاری پویا (Dynamic Adaptation) 3. خود مانایی یا خاصیت هولوگرافی (Self similarity) 4. جاذبه های عجیب (Strange Attractors)

اثر پروانه ای و بازتاب آن در مدیریت

ممکن است، بار ها این جمله را شنیده باشید، که چنانچه یک پروانه در این سر دنیا بال زند، طوفانی در آن سر دنیا به پا می خیزد. این ویژگی بیان می دارد، یک تغییر کوچک در شرایط اولیه کار می تواند، تغییرات بنیادی و اساسی در نتیجه کار ایجاد کند. اثر پروانه ای که از ویژگی های نظریه آشوب در مدیریت می باشد، توجیهی عقلانی و کامل از رفتار های مدیران خلاق و کارآفرین ارائه می دهد، که با ایجاد یک حرکت مناسب و صرف انرژی کم توانسته اند، تحول و دگرگونی های عظیم و شگرفی را در سازمان برای خود فراهم کنند.

نظریه آشوب در مدیریت و اثر پروانه ای آن

یک اندیشه خلاق چون بال زدن یک پروانه می تواند، در مسیری چنان کارساز و انرژی آفرین باشد، که طوفانی از تحول بر پا کند و از اندک بسیار سازد، بر اساس این خاصیت پروانه ای مدیران بهره ور افرادی می باشند، که این نهاد ها را می شناسند و همچون ذره ای که از آن انرژی بسیار حاصل می شود، آن را به موقع و به جا مورد استفاده قرار می دهند. چنین مدیرانی می دانند، بلوغ سازمانی چیست و چه اهمیتی دارد.

خود سازماندهی یا سازگاری پویا

این ویژگی حول یک محور می گردد و آن نکته خلاق بودن می باشد، سیستم های بی نظمی در ارتباط با محیطشان مانند موجودات زنده عمل می کنند، در این حین نوعی تطابق و سازگاری پویا بین آن ها و محیط پیرامون به وجود می آید، که دارای ویژگی هایی چون خود کنترل، خود نظم، سازماندهی دارای پیچیدگی بین اعضا، خاصیت یادگیرنده بودن و انعطاف پذیر بودن می باشد. نتیجه این امر دگرگونی روابط پایدار بین افراد، الگو هاب رفتاری، الگو های کار، نگرش ها و فرهنگ ها می باشد.

خودمانایی یا خاصیت هولوگرافی

در این ویژگی نظریه آشوب در مدیریت نوعی شباهت میان اجزا و کل قابل رویت می باشد، بدین شکل که هر جزئی از الگو مشابه کل می باشد، به این ویژگی خودمانایی گفته می شود. از این ویژگی می توان در سازماندهی های جدید بهره های بسیاری برد و سازمان هایی طراحی نمود، که به شکل مجزا و خودکفا قادر به انجام وظایف سازمانی باشند.

تعیین وظایف مضاعف و چندگانه برای واحد های سازمانی و پرهیز از تخصص گرایی واحد ها برای عملکرد مستقل در شرایط خاص و ایجاد انعطاف پذیری در سازمان از جمله تدابیری می باشند، که با خاصیت هولوگرافیک به وجود می آیند. سازمانی که قادر خواهد بود، به شکلی پویا با محیط ارتباط برقرار کرده و در شرایط متغیر به حیات خود ادامه دهد، در نتیجه این خاصیت پدید خواهد آمد.

جاذبه های عجیب

جاذبه دیگری از تئوری آشوب در مدیریت وجود دارد، که بر خلاف سایر ویژگی ها خودش را تکرار نمی کند و نقطه ای و دوره ای شکل نیست. این امر در نتیجه غیر خطی بودن روابط پدیدها و تعامل پذیری آن ها می باشد. غیر قابل پیش بینی بودن رفتار در جاذبه های عجیب طی دو پروسه اتفاق می افتد. ۱. حساسیت نسبت به شرایط اولیه که لورنز آن را اثر پروانه ای می نامد. ۲. آنچه را که در نظر اول بی نظم و آشوب وار می بینیم، در دراز مدت و یا با گذر زمان الگویی از نظم را نشان می دهد.

بررسی جاذبه های عجیب در تئوری آشوب در مدیریت

کاربرد آشوب در مدیریت

نظریه آشوب در مدیریت برای اولین بار در زمینه مدیریت توسط پیترز در دهه ۱۹۸۰ بیان شد و او اظهار داشت، مدیران باید خود را برای تغییرات محیطی و تکنولوژی آماده کنند. در حقیقت این تئوری بر غیر قابل پیش بینی بودن وقایع و رخداد ها تاکید دارد، نظریه آشوب، سازمان ها و مشاغل را پیچیده، پویا، غیر خطی و نامتعادل می داند.

این ویژگی ها برای سازمان ها و مشاغل موجب می شود، آینده آن ها را با وقایع و اقدامات گذشته و حال پیش بینی کرد، در حالت هرج و مرج سازمان ها به روش هایی رفتار می کنند، که همزمان هم غیرقابل پیش بینی و بی نظم و هم قابل پیش بینی و منظم می باشند.

توئوری آشوب مدعی نمی باشد، که سازمان ها دارای حالتی بی نظم و خارج از کنترل می باشند، بلکه ادعا دارد، آنچه در یک سطح آشوب زده به نظر می آید، واقعا در سطح بالاتر دارای وزن و قافیه و اولگو می باشد. بهترین راه برای غلبه بر مسائل موقتی و آشوب گونه در سطوح پایین تر سازمان آن است، که به نزدیک ترین افراد به عمل، اختیار عمل واگذار شود، که هرآنچه را در شرایط خاص ضروری می بیند انجام دهد.

در نهایت این تغییر است، که زندگی را زیبا می کند، نیروی محرکه ای که اندیشه را رو به جلو به حرکت در می آورد و امری اجتناب ناپذیر است و در عین حال توانایی انسانی برای مدیریت را نادیده نمی گیرد، نظریه آشوب در مدیریت راهی است، برای برخورد با این پویایی ها.

منبع : آرگا

مطالب مرتبط
مطالب داغ
همچنین ببینید
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *