گاستریت یا ورم معده یکی از رایج ترین بیماری های گوارشی است که باعث التهاب دیواره معده می شود. پیروی از رژیم غذایی گاستریت می تواند به کاهش علائمی مانند سوء هاضمه، سوزش معده و حالت تهوع کمک کند. به علاوه این رژیم می تواند از عوارضی مانند سرطان معده، کم خونی و پریتونیت جلوگیری نماید. در واقع نفخ، سوء هاضمه، سوزش معده و حالت تهوع بعد از خوردن غذاهای تند یا چرب بیشتر خواهد شد. رژیم گاستریت به منظور کاهش نشانه های حملات حاد گاستریت یا کنترل این حملات که معمولا با یک بیماری مزمن مانند کم خونی مرتبط هستند، توصیه می شود. موضوع مهم در رژیم غذایی گاستریت پرهیز از غذاهای تند و اسیدی و در مقابل مصرف غذاهای کم قند و کمتر اسیدی است. در ادامه مطلب به رژیم غذایی گاستریت و راه های درمان این مشکل خواهیم پرداخت.
آشنایی با رژیم غذایی گاستریت
انتخاب تغذیه مناسب برای ورم معده تا حد زیادی می تواند مفید باشد؛ چرا که با این رژیم می توانید از مصرف غذاها و نوشیدنی هایی که موجب تحریک معده می شوند، جلوگیری کنید. این موارد الکل، قهوه، میوه های اسیدی و غذاهای تند را شامل می شود. غذاهایی که امکان مصرف آن ها در این رژیم وجود دارد، معمولا انعطاف پذیر هستند. البته واکنش افراد نسبت به غذاهای مختلف با یکدیگر تفاوت دارد. بنابراین اگر غذایی برای شما مشکلی به وجود نیاورد، خوردن آن هیچ گونه ضرری نخواهد داشت. بنابراین بهتر است در وهله اول با یک متخصص تغذیه مشورت کنید و تحت نظر پزشک نسبت به تهیه یک برنامه غذایی اقدام نمایید.
دلایل ابتلا به گاستریت
برخی از مهم ترین دلایل ابتلا به گاستریت عبارتند از:
- آسیب دیواره معده: مصرف الکل، بیماری جدی، جراحی برداشتن قسمتی از معده، مصرف آسپرین، عفونت ویروسی و مصرف مواد فاسد کننده باعث آسیب به جداره معده می شوند.
- عفونت باکتریایی به وسیله هلیکوباکتر پیلوری: در بیش از ۹۰ درصد موارد علت بروز گاستریت به عفونت باکتریایی مربوط می شود.
- حساسیت غذایی: در بسیاری موارد حساسیت غذایی می تواند به نوع نادری از التهاب معده به نام گاستروانتریت ائوزینوفلیک منجر شود.
- بیماری خودایمنی: هنگامی که سیستم ایمنی به بافت سالم خود حمله می کند، التهاب معده اتفاق می افتد.
رژیم غذایی گاستریت چه غذاهایی را شامل می شود؟
برنامه غذایی گاستریت شما را از مصرف نوشیدنی ها و غذاهایی که معده را تحریک می کند، منع می کند. اگرچه هر فرد در مصرف برخی غذاها واکنش مخصوص به خود را دارد، اما این رژیم از انعطاف پذیری زیادی برخوردار است. بنابراین چنانچه برای التهاب معده خود به دنبال یک رژیم غذایی هستید، رژیم گاستریت بهترین گزینه برای شما خواهد بود. در این رژیم مصرف برخی غذاها کاهش یافته و برخی غذاها به طور کامل منع شده اند. بیمار مبتلا به گاستریت کوتاه مدت نیاز به پیروی طولانی مدت از یک رژیم غذایی ندارد. چرا که با مصرف برخی محرک ها و مسکن های بدون نسخه می توان علائم ناراحت کننده معده را کاهش داد.
در مقابل گاستریت که نتیجه یک بیماری زمینه ای است، به یک رژیم غذایی طولانی مدت نیاز خواهد داشت. بنابراین توصیه می شود کسانی که مستعد التهاب معده بوده و یا معده حساسی دارند، از مصرف غذاهای تند و نوشیدنی های کافئین دار پرهیز کنند. در ادامه به بایدها و نبایدهای غذایی افراد مبتلا به گاستریت اشاره خواهیم کرد:
۱. لبنیات
چربی باعث تحریک پوشش معده شده و علائم گاستریت را تشدید می کند. بنابراین بهتر است از مصرف لبنیات پر چرب اجتناب کنید. برای این منظور می توانید محصولات لبنی کم چرب را جایگزین نمایید. ماست های کم چرب و کم قند بهترین گزینه ها برای این رژیم غذایی هستند. هم چنین بهتر است از پودینگ های سرشار از خامه، سس و یا پنیرهای نرم خودداری کنید. اگر در شرایطی مجبور به استفاده از این موارد شدید، بهتر است مقدار کمی از آن را بردارید.
۲. غلات کامل
منظور از غلات کامل موادی مانند ماکارونی، برنج قهوه ای و نان است. این رژیم بسیار ایده آل بوده و سرشار از فیبر می باشد. شما با مصرف این مواد غذایی می توانید سلامت دستگاه گوارش خود را تضمین کنید. کینوا و جو از دیگر گزینه هایی هستند که بهتر است مصرف شوند. البته اگر در خوردن این موارد دچار مشکل هستید، می توانید از سیب زمینی سفید و یا برنج سفید ساده استفاده کنید. توصیه می شود در این رژیم از مصرف ترکیببات حاوی ذرت مانند نان ذرت یا ماکارونی های بدون گلوتن جدا خودداری کنید.
۳. میوه ها و سبزیجات
بهتر است در این رژیم از مصرف محصولات اسیدی مانند گوجه فرنگی و انواع مرکبات اجتناب کنید. هم چنین توصیه می شود از مصرف ادویه جات و فلفل تند در غذاها خودداری نماید. پیشنهاد می شود از میوه ها و سبزیجات کم اسید استفاده کنید. میوه هایی مانند انواع توت، سیب، هویج و کدو تنبل بهترین گزینه ها برای این رژیم هستند. منابع سرشار از فیبر نیز می تواند انتخاب مناسبی باشد.
۴. پروتئین
بهتر است از مصرف گوشت قرمز که بسیار چرب است و باعث تجدید علائم گاستریت می شود، خودداری کنید. از غذاهای دریایی کبابی یا آب پز و مرغ های بدون چربی استفاده کنید. سفیده تخم مرغ بهترین جایگزین برای تأمین پروتئین مورد نیاز روزانه است. البته یادتان باشد که هنگام پخت آن از شیر، کره و یا هر چاشنی دیگری خودداری کنید. هم چنین از خوردن سوسیس و یا گوشت های نمکی اجتناب کنید. بادام زمینی حاوی مقادیر زیادی پروتئین است، اما به دلیل چربی زیادی که دارد، می تواند برای افراد مبتلا به گاستریت مشکل ساز شود. لوبیا و دیگر حبوبات نیز سرشار از فیبر و پروتئین هستند که ممکن است باعث تشدید علائم این بیماری شوند. بنابراین بهتر است این خوراکی ها را با مقدار کم مصرف کنید تا از هضم راحت آن ها مطمئن شوید.
۵. نوشیدنی ها
در رژیم غذایی گاستریت نوشابه، آبمیوه های اسیدی، نوشیدنی های شیرین، کافئین دار و نوشیدنی های انرژی زا را کنار بگذارید. اگرچه اجتناب از کافئین بسیار ضرورت دارد، اما افرادی که گاستریت خفیف دارند، می توانند از شیر کم چرب، مقدار کمی قهوه و چای کم رنگ استفاده کنند. آب، آبمیوه های کم قند و شیر غیر لبنی بهترین گزینه برای مصرف در این رژیم هستند.
۶. دسر
غذاهایی که سرشار از قند و چربی هستند، می توانند علائم ورم معده را تشدید کنند. به همین خاطر این غذاها باید از رژیم گاستریت حذف شوند. بنابراین باید از مصرف بستنی، شکلات، شیرینی و پودینگ خودداری کنید. شما می توانید در تهیه دسر از لبنیات کم چرب، عسل، انواع توت، زنجبیل، زرد چوبه و نعناع فلفلی استفاده کنید تا معده تحریک نشود.
بهترین زمان مصرف غذا چه موقع است؟
هنگامی که سیستم گوارشی شما درگیر استرس است و یا به خوبی کار نمی کند، مقدار غذایی که مصرف می کنید و فاصله ای که میان وعده های غذایی وجود دارد، به تحریک بیشتر گاستریت منجر خواهد شد. بنابراین اگر به خاطر ورم معده مستعد ناراحتی معده هستید، پیشنهاد می شود که زمان وعده های غذایی و مقدار آن ها را تغییر دهید. این تغییر می تواند برای شما مفید باشد. بهتر است در طول روز به جای سه وعده غذایی بزرگ، وعده های غذایی کوچک تر را امتحان کنید. شما می توانید چند میان وعده سالم هم در طول روز داشته باشید.
به صورت کلی اگرچه فهرست بلند بالایی از غذاهایی که باید در رژیم گاستریت از آن ها اجتناب کنید وجود دارد، اما تنوع غذایی زیادی نیز مشاهده می شود که به راحتی می توانید آن ها را مصرف کنید. شما می توانید با خیالی آسوده و با توجه به وضعیت سلامتی خود دست به انتخاب بهترین غذاها بزنید. با این حال توجه به نکات زیر بسیار اهمیت دارد:
دیابت
حتما با پزشک خود در خصوص چگونگی درمان قند خون پایین مشورت کنید. اگرچه مصرف قند در این رژیم غذایی توصیه نمی شود، اما گاهی برای افزایش قند خون پایین باید از گلوکز استفاده کنید. تا حد امکان از مصرف نوشابه، شکلات و آب پرتقال اجتناب کنید. آب سیب، عسل، شربت افرا و میوه های غیر اسیدی بهترین گزینه برای این وضعیت هستند.
آلرژی غذایی
غذاهای متنوعی در رژیم غذایی گاستریت وجود دارد. تنها کافی است از مصرف غذاهایی که به آن ها حساسیت دارید، خودداری کنید.
حساسیت به گلوتن و سلیاک
در صورت ابتلا به گاستریت باید از مصرف پاستاها و سایر مواد غذایی که از ذرت تهیه می شوند، اجتناب کنید. برای این منظور توجه به برچسب مواد روی غذاهای فاقد گلوتن را فراموش نکنید.
بارداری و شیردهی
به طور معمول خانم ها در دوران بارداری و شیردهی نیاز بیشتری به مواد مغذی دارند. بنابراین بهتر است ابتدا با پزشک مشورت کنید و از وجود مواد مغذی کافی و کالری در رژیم غذایی خود مطمئن شوید.
اختلالات پزشکی متعدد
در صورتی که به یک یا چند بیماری مبتلا هستید، بهتر است مصرف برخی غذاها را در رژیم غذایی خود جدی بگیرید. بنابراین با پزشک خود مشورت کنید و او را در جریان اولویت بندی های غذایی خود قرار دهید.
رژیم های گیاه خواران
به صورت کلی مصرف پروتئین های گیاهی برای رژیم گاستریت توصیه نمی شود. هم چنین در این رژیم بهتر است از چاشنی ها و طعم دهنده هایی مانند سیر، فلفل تند، فلفل سیاه، پیازها، قند، گوجه فرنگی، خردل و جوز هندی خودداری کنید. لازم به ذکر است که مصرف ادویه هایی مانند زردچوبه و زنجبیل باعث تسکین ناراحتی معده شده و مصرف مریم گلی، ریحان، پونه کوهی و ترخون، کمتر منجر به تحریک معده می شوند.
راه های درمان گاستریت
توصیه می شود به منظور درمان ورم معده یا گاستریت موارد زیر را در نظر داشته باشید:
- برخی از پزشکان متخصص گوارش و آندوسکوپی، آنتی بیوتیک را بهترین درمان جهت گاستریت ناشی از هلیکوباکتر پیلوری می دانند.
- مدیریت استرس و کاهش وزن می تواند به تسکین علائم گاستریت کمک کند. برای این منظور بهتر است تعداد وعده های غذایی را افزایش و حجم آن ها را کاهش دهید.
- بهتر است از مصرف موادی مانند آسپرین، الکل و مسکن که باعث تحریک گاستریت می شوند، اجتناب کنید.
- اگرچه برخی داروهای بدون نسخه مانند داروهای ضد اسید معده را تسکین می دهند، اما کمکی به رفع مشکل زمینه ای نمی کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
از مهم ترین علائم گاستریت می توان به تهوع، استفراغ، درد یا سوزش در ناحیه شکم و احساس پر بودن بعد از خوردن غذا اشاره کرد. بهتر است در صورت مشاهده هر کدام از موارد زیر هرچه سریع تر به پزشک مراجعه کنید:
- اگر مشکل شما بیشتر از یک هفته طول کشید.
- اگر مشکل معده با اصلاح رژیم غذایی برطرف نشد.
- در صورتی که خون بالا می آورید و یا در مدفوع شما خون مشاهده شده و رنگ آن سیاه شده است.
- چنانچه بعد از مصرف برخی مسکن ها و یا مصرف آسپرین دچار دل درد می شوید.
منبع : آرگا
