دسته ها
چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۳

توهم کنترل و مهمترین ویژگی های آن

  • بهجت فلاح
  • ۴ شهریور ۱۴۰۲
  • ۰

گاهی اوقات پیش می آید که توانایی های خود را بیش از حد معمول تصور می کنیم. به طور معمول این دیدگاه با اعمالی همراه می شود که ما را از تسلط بر رویدادهای اطراف مان مطمئن خواهد کرد. در این مقاله به ویژگی های توهم کنترل و راه های مقابله با آن اشاره شده است.

توهم کنترل به معنای دست بالا گرفتن توانایی های خود در کنترل رویدادها است. به بیان ساده تر توهم کنترل یعنی وقوع یک اتفاق خوشایند را نتیجه کنترل افراد بر روی آن بدانیم. احتمالا همه ما در نزدیکی خود چنین افرادی را می شناسیم. افرادی که فکر می کنند بیش از حد بر جهان پیرامون خود مسلط هستند. این طرز تفکر بیشتر در مسابقات، خرافات، آیین های مختلف و … دیده می شود. بر همین اساس در ادامه مطلب به ارائه توضیحاتی در خصوص توهم کنترل خواهیم پرداخت.

منظور از توهم کنترل چیست؟

اگر بخواهیم توهم کنترل را ریشه یابی کنیم، احتمالا به دوران تمدن های اولیه برخورد خواهیم کرد. زمانی که انسان ها به دنبال راهی برای زنده ماندن بودند. در آن زمان انسان های نخستین با برگزاری برخی مراسم ها و آیین ها از نیروهای ماوراءالطبیعه کمک می خواستند. در آن زمان اگر مردم بعد از هر مراسم آیینی شاهد نزول باران یا برف بودند، به این نتیجه می رسیدند که نیروهای طبیعت صدای آن ها را شنیده و باران یا برف را فرستاده اند. همین موضوع منجر می شد که آن ها تصور کنند کنترل آب و هوا نیز در اختیار آن ها قرار دارد.

اگر به جلوتر باز گردیم، در سال ۱۹۷۰ الن لنگر نخستین فردی بود که ابتدا به این مفهوم پی برد. البته قبل از او نیز دانشمندانی بودند که این موضوع را دریافته بودند. آن ها بر این باور بودند که هر اتفاقی نتیجه یک رابطه علت و معلولی است. این موضوع به “توهم علیت” مشهور است که نوع دیگری از توهم کنترل است.

توهم کنترل به این معنا است که افراد تصور می کنند بیش از حد بر بسیاری از مسائل که از کنترل آن ها خارج است، تسلط دارند. مطالعات مختلف ثابت کرده است زمانی که افراد به آنچه در نظر داشته اند، می رسند، می خواهند تصور کنند که کنترل آن اتفاق در دست آن ها بوده است. چه بسا در بسیاری از موارد افراد هیچ تأثیری بر اتفاق به وجود آمده ندارند.

خطای توهم کنترل

مهم ترین ویژگی های توهم کنترل چیست؟

به خاطر داشته باشید که توهم کنترل قادر است هر فردی را در هر موقعیت و شرایطی تحت تأثیر قرار دهد. احتمالا همه زمان هایی که گمان می کردید توانسته اید کنترل برخی امور را در دست بگیرید که خارج از اراده شما بوده است، دچار این نوع توهم شده اید. با این حال توهم کنترل ویژگی هایی دارد که در ادامه به آن ها اشاره خواهیم کرد.

  •  آرون گروپس

۱. ابراز پشیمانی

در بسیاری موارد افراد مدام به اتفاقات گذشته فکر می کنند. آن ها تصور می کنند که قادر به کنترل یا تغییر نتیجه رویدادها بوده اند.

۲. رفتارهای پر خطر

کسانی که تصور می کنند کنترل رویدادها در دست آن ها است، بیشتر از دیگران درگیر رفتارهای پر خطر می شوند. این بدان خاطر است که این افراد فکر می کنند با کارهایی که انجام می دهند امور را تحت کنترل خود در می آورند. گذشته از این آن ها گمان می کنند که جلوی پیامدهای منفی رویدادها را می گیرند.

۳. شرکت در مراسم آیینی

در این مورد می توان به استفاده از سربند یا لباس تیم مورد علاقه برای اطمینان از پیروز شدن آن ها در میدان بازی اشاره کرد. شرکت در مراسم های دعا و نیایش هم نمونه دیگری از این ویژگی است.

تأثیر توهم کنترل بر روابط شخصی

توهم کنترل به چه دلایلی ایجاد می شود؟

طبق تحقیقات صورت گرفته نظریات مختلفی وجود داشته که افراد تصور می کنند بیش از حد بر امور کنترل دارند. برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از:

نظریه کنترل

نظریه کنترل بر این باور است که همه افراد نیاز دارند تحت کنترل باشند. از این رو مشاهده وقایعی که غیر قابل کنترل اما تحت کنترل افراد باشد، به سلامت جسم و ذهن افراد کمک می کند. در واقع مطالعات مختلف نشان داده است که اگر افراد امور را خارج از کنترل شان تصور کنند، دچار بی انگیزگی و تجربه احساسات منفی خواهند شد.

خطاهای انتساب

همان طور که از نام این نظریه مشخص است، افراد نتایج مثبت اتفاقات را به اشتباه به خودشان نسبت می دهند. این در حالی است که اتفاقات بد و منفی را به گردن اشخاص دیگر می اندازند.

سوگیری خوش بینی

منظور از سوگیری خوش بینی یک طرز تفکر مثبت نسبت به بسیاری از رویدادها است. این بدان معناست که افراد می خواهند احتمال وقوع رویدادهای خوب را زیاد و احتمال وقوع اتفاقات منفی را پایین بدانند.

سوگیری خدمت به خود

توهم کنترل باعث بهبود انگیزه و افزایش اعتماد به نفس می شود. همین مسئله باعث می شود که افراد رویدادهای زندگی را تحت کنترل خودشان تصور کنند. این موضوع به تأثیر افراد در وقوع یک اتفاق دامن می زند. نکته جالب این است که گاهی افراد یک اتفاق تصادفی را نشانه مهارت خودشان می دانند.

منظور از توهم کنترل چیست؟

درگیر بودن افراد در رویداد

یکی دیگر از عواملی که می تواند به توهم کنترل منجر شود، درگیر بودن فرد در آن رویداد است. هرچقدر میزان درگیری فرد در اتفاقات به وجود آمده بیشتر باشد، احتمال این که آن رویداد را به اعمال خودش نسبت دهد، بیشتر خواهد بود.

افزایش اعتماد به نفس

طبق یک نظریه توهم کنترل می تواند باعث حفظ و افزایش اعتماد به نفس در افراد شود. طبیعی است زمانی که افراد فکر می کنند وقوع یک رویداد به خاطر اعمال آن ها بوده است، مطمئنا احساس بهتری نسبت به خودشان پیدا خواهند کرد.

توهم کنترل چه تأثیری بر روابط شخصی می گذارد؟

همان طور که احتمالا می دانید، بسیاری از مردم احساس خوشایندی از بودن در شرایط بحرانی ندارند. همین موضوع توهم کنترل آن ها را تشدید می کند. وقتی که افراد می خواهند اوضاع را کنترل کنند، به خاطر ترسی که در وجودشان هست، در بسیاری از مراسم ها شرکت نمی کنند و محدودیت هایی برای خودشان قائل می شوند. این مسئله آن ها را در کنار آمدن با شرایط یاری می کند.

جالب است بدانید گاهی افراد امور را از کنترل خودشان خارج می بینند و به این نتیجه می رسند که باید به سراغ افرادی بروند که تسلط بیشتری بر رویدادها دارند. کم نیستند افرادی که دنباله رو یک رهبر می شوند و همه زندگی و اختیار خود را فدای آن شخص می کنند. حتی حاضرند از همه آزادی های خود به خاطر آن شخص دست بکشند. اگرچه این رهبری در برخی موارد با نتایج مثبتی همراه بوده است، اما در بسیاری موارد منجر به نابودی آن شخص شده است.

مهم ترین نشانه های توهم کنترل

چگونه می توان با توهم کنترل مقابله کرد؟

یادتان باشد که همه ما تا حدودی در دام توهم کنترل افتاده ایم. به این صورت که گاهی اوقات درک مان از مسائل اشتباه است و تصمیم های ما در زندگی با توجه به قضاوت های ناصواب گرفته می شود. در این میان روانشناسان معتقدند که هرچه سریع تر باید از این توهمات رها شویم و با عقل و منطق امور زندگی مان را مدیریت کنیم. در این میان راهکارهایی نیز ارائه شده است که شما را در جریان آن ها قرار خواهیم داد.

  • نکته اول این که سعی کنید با دنیای بیرون ارتباط برقرار کنید و به جای اتکا به اعمال خودتان، اعمال دیگران را نیز در نظر داشته باشید. این اطلاعاتی که از جهان بیرون خود دریافت می کنید، می تواند در نتیجه نهایی تأثیر داشته باشد.
  • طبق تحقیقات صورت گرفته علم می تواند به رهایی از توهم کنترل کمک کند. افراد با توسل به علم می توانند در خصوص موقعیت ها و رویدادهای مختلف، قضاوت های منطقی و درست تری داشته باشند.
  • گاهی اوقات مسئولیتی که بر دوش شما قرار دارد آن چنان زیاد است که نمی تواند نتیجه هیچ رویدادی را در زندگی تان تحت تأثیر قرار دهد. این جا است که می توانید به سراغ نظریات دیگران بروید. این یک راهکار فوق العاده است که هم شما را در کسب دیدگاه های بیرونی یاری می کند و هم تمام عوامل دیگری را که به آن ها فکر نکرده اید، در تظر می گیرد.
  • یکی دیگر از راه هایی که نباید نسبت به آن بی توجه باشید، انجام تمرینات ذهنی مانند یوگا و مدیتیشن است. این فعالیت ها احساسات بهتری را در افراد ایجاد می کنند. علاوه بر این می تواند عملکرد شناختی افراد را تقویت کرده و سلامت جسم و ذهن آن ها را بهبود ببخشد.

امیدواریم مطالب این مقاله برای شما عزیزان مفید بوده باشد. در پایان پیشنهاد می کنیم مقالات توهم انتخاب، توهم کاپگراس و توهم در سالمندان را نیز مطالعه فرمایید.

منبع : آرگا

مطالب مرتبط
مطالب داغ
همچنین ببینید
مشاهده دیدگاه های این مطلب
دیدگاه های مطلب
۰ دیدگاه برای این نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *