استین و بوک، این شایستگی را این گونه توصیف می کنند که پایه ای می باشد که اغلب عنصر های هوش هیجانی، بر روی آن بنا می شوند. خودآگاهی هیجانی (Emotional self- Awareness) را می توان اینگونه تعریف کرد: توانایی آگاه بودن و فهم احساس خود.

خودآگاهی هیجانی چیست؟
شایستگی خودآگاهی هیجانی در تست EQ نشان می هد شخص تا چه مقدار احساسات خود را می شناسد و آنها را درک می کند و در ضمن تا چه مقدار چرایی و موجبات به وجود آمدن احساسات خود را نیز می داند. واژه نامه وبستر نیز خودآگاهی را آگاهی از فردیت یا شخصیت اشخاص تعریف می کند. بار _ آن؛ خودآگاهی را تونای بازتعریف احساسات شخص توصیف می کند و اعتقاد دارد، اینکه اطلاع داشته باشیم یک شخص چه احساسی دارد و اصلا چرا این احساس را دارا می باشد و اینکه چه عواملی موجب بروز این احساس شده اند. اشخاصی که این خودآگاهی آنها تا حدودی پایین می باشد فاقد توانایی بیان احساسات خود از راه گفتار و کلام هستند.
شایستگی این خودآگاهی، موجب تقویت این توانایی اشخاص می شود که باورهای اصلی خود، مفروضات و ارزش ها را به هم پیوند دهد، و اینکه مطلع باشند چه چیزی آن ها را تحریک می کند. این خودآگاهی ، کلیدی می باشد برای بقاء مهارت ما برای انتقال احساسات خود به دیگران. این شایستگی می تواند “چشمانمان را به صحنه روزگار بدوزیم” و با انگیزش های واقعی، همگام باشیم.
درباره مدیریت انسانی بهتر است بدانیم که:
اندازه و مقدار خودآگاهی هیجانی در کارکنان و مدیران برای هر شغلی قادر است فرق هایی داشته باشد. در زمان استخدام و یا ارتقاء و جابجائی شغلی بایستی به مقدار خودآگاهی هیجانی در شخص دقت کرد. برای پیشگیری از بروز تبعات و مشکلات قابل پیش بینی در انتصاب و یا جابجائی شغلی، پیشنهاد می شود مفهوم این خودآگاهی را بهتر بشناسیم. بهترین اشخاص برای فعالیت در سطوح مدیریتی اشخاصی می باشند که از خودآگاهی اجتماعی بالایی برخوردار باشند. این خودآگاهی یکی از شروط لازم و ضروری برای رشد و موفقیت ها در زندگی و شغل به شمار می رود. شایستگی این خودآگاهی، بیان می کند که آیا اشخاص می دانند اکنون از چه احساسی برخوردار است و چرا؟ هر اندازه این توانایی و مهارت در اشخاص قویتر باشد بیشتر می توانند در تعامل با محیط پیرامونی خود، موثرتر و راهبردی تر برخورد کنند. بالا بودن این خودآگاهی موجب می شود اشخاص بدانند تا چه اندازه به محیط اطراف خود چجواب بدهند و از چه احساسی برخوردار هستند. بدانید چه وقت هایی احساس خوشحالی، عشق، غم، دوسوگرایی، خشونت، بی احساسی یا حالتهایی از این دست دارند.

زمانی که این توانایی در اشخاص به خوبی پرورش یافته باشد، بیشتر قادر هستند زمانی که موضوعی از نظر هیجانی ایشان را منفعل یا مملو از انرژی می کند، به سادگی از مههارت بازشناخت خود استفاده کنند، علت و چرایی آن را مورد شناسایی قرار دهند، و درباره تداوم مشارکت و همکاری با اشخاص، همکاران، مشتریان، مدیران ارشد، فعالیت ها، یا سازمان های مربوط به آن، تصمیمیاتی بر اساس اطلاعات کافی و درست تر بگیرند. اشخاصی که مقدار خودآگاهی هیجانی در آنها بالا می باشد، شاداب تر و فعال تر فعالیت و کار می کنند و همواره تلاش می کنند ظرفیت برقراری ارتباط با دیگران را ارتقا دهند.
تاثیر خودآگاهی در مدیریت سازمان
اساسی ترین توانایی و مهارت مربوط به هوش هیجانی این می باشد که اشخاص از هیجانها و احساسات خود آگاهی داشته باشند. مدیران و رهبرانی که درجه ای بالا از خودآگاهی دارند، با خود و دیگران صادق هستند و اطلاع دارند که چطور احساساتشان بر آنها، سایر مردم و عملکرد شغلی آن ها تاثیر می گذارد. آنها با یک احساس قوی از خودآگاهی، با استفاده و در استفاده از توانایی هایشان کوشا می باشند و می دانند چه زمانی درخواست کمک کنند.
توانایی خودآگاهی به مدیران این اجازه را می دهد تا نقاط قوت و ضعف خود را بشناسند و به ارزش خود اعتماد داشته باشند. مدیران خودآگاه برای آزمون دقیق روحیات خود از خودآگاهی استفاده می کنند و به صورت شهودی و از راه درک مستقیم می دانند که چطور دیگران را تحت تاثیر قرار بدهند. خودآگاهی و خودارزیابی صحیح: مدیران و روسا از این توانایی برخوردار نیستند در تعامل با دیگران سریعا عصبانی و آزردهخاطر می شوند و در نهایت در رابطه های کاری و شخصی با دیگران با مشکل روبرو شده و رفتار های تهاجمی و خشن از خود نشان می دهند. این مدیران فقط اشتباهات را خود را قبول نمی کنند، بلکه از آنها نیز پند نمی گیرند، لذا از انتقادات سازنده فراری بوده و قادر نیستند با یک خودآگاهی واقع گرایانه متوجه نقاط قوت و محدودیت های خود شوند.

به صورت کلی در توانایی این خودآگاهی نکته های زیر را یاد بگیریم.
۱. شناخت درست و دقیق احساسات
تا وقتی که شخص با احساسات خود به خوبی آشنایی نداشته باشند، قادر به کنترل آنها نیست. خشونت و پرخاشگری از پیامدهای ناتوانی در شناخت و کنترل احساسات نامطلوب اند. شخصی که احساسات خود را به آسانی شناسایی می کند، واکنش سریع تر و درست تری در برخورد با مسائل دارد. به عنوان مثال، اینکه شخص متوجه باشد اکنون غمگین است نه عصبانی و خشمگین، به او کمک می کند تا به جای رفتار ناشی از خشم، رفتری متناسب با غم و اندوه نشان دهد؛ ولی وقتی که شخص با تاخیر و مشکل، احساسات خود را درک می کند، امکان اداره و کنترل این احساسات نیز در او با تاخیر همراه است.
۲. به وجود آوردن احساس ارزشمندی
این خودآگاهی با به وجود آوردن احساس ارزشمندی در ما، کمک می کند تا دنبال کردن ارزش های واقعی را جایگزین ارزش های کاذب کنیم و در نهایت، از زندگی رضایت کافی داشته باشیم. در زندگی، ارزش ها مثل اهداف و مقاصد زندگی، نوع رفتار و چگونگی مواجه شدن با مسائل زندگی را برای ما معین می کنند. هر چه این ارزش ها واقعی تر و سالم تر باشند، مثل اهداف واقعی نقش مثبتی، در افزایش احساس کارآمدی در ما خواهند داشت. این احساس زندگی را شیرین و دلپذیر تر و همچنین امید به زندگی را بیشتر می کند.

۳. شناخت نقاط قوت و ضعف روانی
با شناخت نقاط قوت روانی، امکان تکیه بر آنها برای بهبود نقاط ضعف روانی فراهم می شود. از طرفی، آگاهی از نقاط ضعف باعث می شود که شخص با استفاده از این آگاهی بتواند برآورد درستی از ضعف های خود داشته باشد. در نهایت با آگاهی کافی در پی رفع این مشکلات برآید. رشد خودآگاهی به شخص کمک می کند تا برای مثال بفهمد: در این دو مثال، خویشتن داری نقطه قوتی برای کنترل خشم می باشد و استرس نقطه ضعفی می باشد که به رابطه های اجتماعی ضربه می زند و شناخت و رفع آن در بهبود روابط بسیار موثر می باشد.
حال که این مطلب خاتمه یافت برای آشنایی بیشتر با مطالبی در حوزه روانشناسی بر لینک های تکنیک های خودآگاهی و تکنیک های خودآگاهی کلیک کنید.
منبع : آرگا





















