آشنایی با ذخیره تخمدان و نشانه ها و علل کاهش این فرآِیند

به طور کلی ذخیره تخمدان روشی برای توانایی بارداری در آینده به شمار خواهد آمد. تخمک هایی که از تخمدان ها گرفته می شوند و در طول فرآیندی خاص فریز می شوند و برای آینده ذخیره خواهند شد. تخمک فریز شده می تواند در شرایط دمایی مناسب قرار بگیرد و در محیط آزمایشگاهی با اسپرم ترکیب می شود و سپس به رحم مادر با روش  IVF انتقال داده می شود.

نحوه ذخیره تخمدان

بهتر است بدانید که اصطلاح ذخیره تخمدانها به معنای این است که در هنگام آزمایش چه تعداد تخمک در همان لحظه در تخمدان زن وجود دارد. جنین دختر در رحم مادر در هفته بیستم دارای هفت میلیون تخمک می باشد که با گذر زمان این تعداد کاهش یافته و در هنگام تولد معمولا نوزاد دختر تقریبا ۲۰۰.۰۰۰ تخمک دارد.

البته که هر نوزاد دختر با تعداد مشخصی فولیکول در تخمدان خود متولد می شود یعنی تعداد فولیکول ها در بین نوزادان دختر متفاوت است. با رسیدن دختر به دوران بلوغ و شروع تخمک گذاری هر ماه یک عدد از این فولیکول ها به شکل تخمک رها می شوند.

بنابراین با گذر زمان و افزایش سن، ذخیره تخمدانها کم می شود و این روند کاهش تا زمانی ادامه خواهد یافت که فرد به یائسگی برسد و ذخیره تخمدانها او تمام گردد.

نشانه های کاهش ذخیره تخمدانها:

کاهش ذخیره تخمدانها با علائم و نشانه های خاصی همراه نیست و در اغلب موارد تنها از طریق معاینات و چکاپ های کامل قابل بررسی می باشد. با این حال گاهی برخی علائم در مبتلایان به تنبلی تخمدان دیده می شود مهم ترین آن ها شامل موارد فوق خواهند بود.

• عادت ماهانه شدید و سنگین
• تاخیر در قاعدگی یا عدم پریودی طی چند دوره و بدون علائم بارداری
• برخی مشکلات حاملگی مانند تاخیر در بارداری
• سقط جنین
• چرخه های قاعدگی کوتاه مدت که اغلب کمتر از ۲۸ روز

علل کاهش ذخیره تخمدانها:

از دلایل طبیعی و اصلی کاهش ذخیره تخمدانها بایستی به افزایش سن و پیری اشاره کرد. با این حال برخی علل و عوامل دیگر نیز در کم شدن رزرو تخمدانی نقش دارند که گاهی موجب افت ذخیره تخمدانها در سنین پایین خواهد شد. شایع ترین دلایل کم شدن ذخیره تخمدانها می توان به موارد فوق اشاره کرد.

• سابقه ابتلا به بیماری اوریون
• ابتلا به آندومتریوز
• اختلال و بیماری در لوله های رحمی
• سیگار کشیدن
• عفونت لگن
• ناهنجاری های ژنتیکی و مادرزادی مانند سندرم X شکننده
• پرتودرمانی و شیمی درمانی
• برخی اختلالات خودایمنی

ذخیره تخمدانها نرمال برای بارداری چقدر است؟

ذخیره تخمدانهای ارتباط مستقیمی با توانایی باروری زن دارد. معمولا ذخیره نرمال برای باروری بین ۵ تا ۵.۶ خواهد بود و ذخیره تخمدانهای کمتر از یک، شانس باروری را بسیار کاهش می دهد که در این موارد از داروهای تحریک تخمدانها استفاده می شود. استفاده از داروهای محرک تخمک گذاری در زنان دارای قاعدگی های نامنظم بیش از دیگر بانوان اهمیت خواهد داشت.

ارتباط ذخیره تخمدانها و سایز تخمدانها:

توجه داشته باشید که ذخیره تخمدانها با اندازه تخمدانها ارتباط مستقیمی دارد. در واقع هر چه سایز تخمدانها بزرگتر باشد ذخیره تخمدانها بیشتر خواهد بود. با افزایش سن و کاهش ذخیره تخمدان، سایز تخمدانها نیز کوچکتر خواهد شد. این فرآیند تا سن یائسگی که ذخیره تخمدانهای فرد صفر می شود ادامه پیدا خواهد کرد.

روش های ارزیابی ذخیره تخمدانها:

امروزه روش های مختلفی برای ارزیابی ذخیره تخمدانها مطرح شده اند که در ادامه سعی داریم به بیان رایج ترین آن ها بپردازیم.

• تست استرادیول:

استرادیول در واقع یکی از هورمون های جنسی زنانه است که در روز سوم سیکل پریود انجام می شود. نتیجه این تست می تواند اطلاعات خوبی در مورد ذخایر تخمدان به پزشک بدهد. معمولا در زنان پیش از سن یائسگی میزان نرمال استرادیول ۳۰ تا ۴۰۰ و در زنان یائسه میزان نرمال استرادیول ۰ تا ۳۰ خواهد بود. میزان کمتر از حد نرمال استرادیول نشان دهنده کم بودن ذخیره تخمدانها می باشد.

• سونوگرافی جهت شمارش فولیکول های آنترال:

این روش به وسیله سونوگرافی واژینال در روز های دوم تا چهارم سیکل قاعدگی انجام می شود. در این سونوگرافی تعداد فولیکول های بین ۲ تا ۳ میلی متر موجود در تخمدان اندازه گیری خواهد شد. این فولیکول ها که به فولیکول های آنترال معروف هستند تخمک های در حال رشد را در برگرفته و نشان دهنده وضعیت پاسخگویی بدن به داروهای گنادوتروپینی می باشند. دقت داشته باشید که تعداد تخمک کمتر از ۱۰، نشان دهنده ذخیره تخمدان پایین خواهد بود.

اگرچه این روش بسیار خوبی است اما خیلی به دقت و مهارت پزشک و همچنین دستگاه سونوگرافی وابسته است. از طرفی این تست تنها برای کمیت تخمک ها مدنظر می باشد و نمی تواند از نظر کیفیت، تخمک ها را بررسی نماید.

• تست FSH و پاسخ به گاندوتروپین ها:

این آزمایش برای تست تعداد و کیفیت تخمدان ها نیست بلکه بخشی از پروسه درمان ناباروری زنان می باشد. اما با این حال جواب آن می تواند اطلاعات زیادی در مورد کمیت تخمدان ها در اختیار پزشک قرار دهد. آزمایش FSH در روز دوم و یا سوم پریودی انجام می شود و در آن میزان پایین FSH نشان دهنده کاهش میزان ذخایر تخمدان ها خواهد بود.

در طول این آزمایش داروهای هورمونی حاوی FSH و یا ترکیبی از FSH و LH برای تحریک تخمدان تزریق خواهند شد که با افزایش سن دوزهای بالاتری مورد استفاده قرار خواهد گرفت. البته لازم به ذکر است که افزایش مقدار مصرفی این داروها احتمال موفقیت روش های درمان ناباروری مانند IVF را به شدت کاهش خواهد داد.

• آزمایش چالش کلومیفن:

در این آزمایش نیز فرد داروهای تحریک تخمک گذاری مصرف می کند و آزمایش میزان FSH و استرادیول قبل و همچنین آزمایش میزان FSH پس از مصرف دارو انجام خواهد شد. میزان بالای هورمون ها قبل و بعد از مصرف دارو اغلب نشان دهنده ذخیره تخمدان کم شانس کمتر بارداری خواهند بود.

• سطح هورمون آنتی مولرین:

این هورمون معمولا در بدون تولد جنین وجود ندارد و همین مسئله موجب رشد اندام جنسی زنانه می شود. پس از رسیدن دختران به دوران بلوغ این هورمون نیز توسط سلول های گرانولوزا در فولیکول های حاضر در تخمدان ترشح می شوند. توجه داشته باشید که میزان هورمون AMH در زمان یائسگی بسیار کاهش می یابد و تقریبا صفر می شود.

به همین خاطر نتیجه تست سطح هورمون آنتی مولرین می تواند به راحتی ذخایر تخمدان ها را مورد ارزیابی قرار دهد. از آنجایی که میزان این هورمون در دوران قاعدگی نوسان زیادی ندارد اما می توان آن را در روز اول پریود انجام دهد.

همچنین در ادامه نیز پیشنهاد می شود که با کلیک بر روی لینک های مقابل با مطالب روش های تقویت تخمدان و درمان کیست تخمدان نیز آشنا شوید.

منبع : آرگا